Martina Navrátilová (ur. 18 października 1956 w Pradze) – czeska i amerykańska tenisistka, jedna z najwybitniejszych przedstawicielek tej dyscypliny: wielokrotna mistrzyni turniejów wielkoszlemowych we wszystkich konkurencjach, zdobywczyni Klasycznego Wielkiego Szlema w deblu, Niekalendarzowego i Karierowego Wielkiego Szlema, Pucharu Federacji zarówno dla Stanów Zjednoczonych, jak i ojczystej Czechosłowacji. Uczestniczka rozgrywek o Puchar Wightman oraz letnich igrzysk olimpijskich w Atenach. Jedna z sześciu kobiet w historii, które liderowały jednocześnie singlowej i deblowej klasyfikacji WTA. Tenisistka leworęczna.

Kariera tenisowa

Urodziła się jako Martina Šubertová w 1956 roku. Kiedy miała trzy lata, jej rodzice rozwiedli się i matka ponownie wyszła za mąż. Ojczym tenisistki nazywał się Miroslav Navrátil, stąd jej nazwisko. Wkrótce został on jej pierwszym trenerem.

W 1972 roku Navrátilová wygrała mistrzostwa Czechosłowacji. Miała wówczas piętnaście lat. Rok później osiągała dobre rezultaty na arenie międzynarodowej. Jako kwalifikantka zadebiutowała w profesjonalnej imprezie w Fort Lauderdale, a w meczu otwarcia pokonała Gail Chanfreau. Następnie doszła do półfinału w Leningradzie, a w wielkoszlemowym debiucie do ćwierćfinału French Open. Na paryskich kortach nie sprostała Evonne Goolagong. 22 września 1974 po raz pierwszy wygrała zawodowy turniej. Stało się to w Orlando, a wśród pokonanych przez Navrátilovą rywalek znalazły się Françoise Durr, Rosie Casals i Julie Heldman.

Martina Navrátilová przeszła na zawodowstwo w 1975 roku. Sezon ten rozpoczęła finałem wielkoszlemowego Australian Open, gdzie przegrała z Evonne Goolagong. Kilkanaście dni później w Waszyngtonie wzbogaciła swoje konto o następny wygrany turniej. Największym sukcesem było wyeliminowanie tam amerykańskiej bohaterki, Chris Evert. Wkrótce Navrátilová odnosiła coraz więcej spektakularnych wygranych, pokonując seryjnie faworytki: Olgę Morozową, Ann Kiyomurę, Margaret Smith Court, Virginię Wade, czy Dianne Balestrat. W sezonie 1975 była jeszcze w finale Roland Garros, półfinale US Open i ćwierćfinale Wimbledonu. Wówczas to wprowadzono komputerowe rankingi tenisowe. Po tym roku rozgrywkowym Navrátilová znalazła się w nich na trzecim miejscu na świecie.

Po mniej udanym roku 1976, kiedy to do gry weszły problemy na tle narodowym, Martina efektownie powróciła w sezonie kolejnym. Osiągnęła jedenaście finałów, wygrywając sześć z nich. Przesunęła się na drugie miejsce w klasyfikacjach międzynarodowych. W Wielkim Szlemie wciąż pozostawała bez sukcesów. W Londynie i Nowym Jorku na drodze stanęły jej Wendy Turnbull i Betty Stöve.

Na początku roku 1978 wygrała trzydzieści siedem meczów z rzędu, co przełożyło się na siedem kolejnych zdobytych tytułów. Zabrakło wśród nich pucharu Wielkiego Szlema, bowiem Navrátilová nie grała w Melbourne i Paryżu (czyniła to regularnie w latach 1976–1979). Po efektownej wygranej w Eastbourne znokautowała swoje rywalki na kortach Wimbledonu i po raz pierwszy została mistrzynią w turnieju z cyklu wielkoszlemowego. W Londynie pokonała Tracy Austin, Evonne Goolagong i Chris Evert. W oficjalnych klasyfikacjach WTA została numerem jeden na świecie. Wynik z wimbledońskich kortów powtórzyła rok później, eliminując w decydującym starciu, naturalnie, Evert. Pozycję numer jeden utrzymała w sumie przez 332 tygodnie swojej kariery. Po raz pierwszy, po dwudziestu siedmiu tygodniach, Evert – Lloyd zmieniła ją w styczniu 1979 roku, ale tylko na dwa tygodnie. Amerykanka w Londynie w 1980 roku uniemożliwiła Navrátilovej obronę tytułu. Navrátilová doszła do czwartej rundy US Open, gdzie niespodziewanie uległa Hanie Mandlíkovej, a na Australian Open, rozgrywanym w listopadzie, była w półfinale.

W latach osiemdziesiątych Martina odmówiła uczestnictwa w reprezentacji Czechosłowacji, po czym zgłosiła wniosek o przyznanie jej obywatelstwa amerykańskiego. Otrzymała je 21 lipca 1981 roku, po uzyskaniu w 1975 roku azylu politycznego w USA.

To właśnie najbliższa dekada była renesansem w tenisie zawodniczki z Pragi. Navrátilová zdobyła w latach 1980–1989 aż piętnaście tytułów wielkoszlemowych w grze pojedynczej, w tym najwięcej na Wimbledonie. Triumfowała tam nieprzerwanie od roku 1982 do 1987. W finałach tych najczęściej mierzyła się z Chris Evert, Andreą Jaeger, Haną Mandlíkovą, która stała się reprezentantką Australii, a także z falą nowych postaci na światowych kortach. Wśród nich najgroźniejsza była Steffi Graf. Z tenisistką tą Navrátilová w trakcie całej kariery miała okazję zagrać osiemnaście razy, z czego obie panie wygrały po dziewięć meczów. Po raz pierwszy spotkały się na US Open 1985. Nigdy nie grały ze sobą wcześniej niż w półfinałach.

W 1987 roku dominacja Navrátilovej na światowych kortach zaczęła słabnąć i straciła fotel liderki rankingu WTA. W 1991 roku nie udało się jej zdobyć żadnego tytułu wielkoszlemowego w rozgrywkach indywidualnych – finał US Open przegrała z Monicą Seles. Wciąż jednak zdobywała mistrzostwa w profesjonalnych rozgrywkach.

W 1989 roku zaprosiła do współpracy słynną Amerykankę, Billie Jean King.

W 1994 roku Navrátilová, która od pewnego czasu odgrywała coraz mniejszą rolę na międzynarodowej arenie, doszła do finału ulubionego Wimbledonu. Niewielu się tego spodziewało, zwłaszcza że kilka tygodni wcześniej odpadła w pierwszej rundzie French Open z Miriam Oremans. W Londynie pokonała Helenę Sukovą, Janę Novotną, Gigi Fernández. W finale nie sprostała Conchicie Martínez. W tym samym sezonie podjęła decyzję o zakończeniu swoich startów, przynajmniej w grze pojedynczej. Ostatni start zaplanowała w Wirginii. W pierwszej rundzie została pokonana przez Gabrielę Sabatini 4:6, 2:6.

Do definitywnego zakończenia kariery zagrała jeszcze kilka indywidualnych meczów. Pierwszy z nich po bardzo długiej przerwie w Eastbourne w roku 2002. W kwalifikacjach wyeliminowała Tatjanę Panową, ale przegrała z Danielą Hantuchovą. Jej ostatni oficjalny mecz odnotowano w czerwcu 2005 roku, kiedy to w ’s-Hertogenbosch uległa Claudine Schaul.

Navrátilová wygrała w sumie 167 turniejów w grze pojedynczej, co jest rekordem, zarówno w rozgrywkach żeńskich, jak i męskich. Wywalczyła osiemnaście singlowych tytułów wielkoszlemowych i przez 332 tygodnie zajmowała pierwsze miejsce w rankingu WTA.

Życie prywatne

Z początkiem lat osiemdziesiątych Martina ujawniła się jako biseksualistka, choć nieco później wyjaśniła, iż jednak uważa się za lesbijkę. Przez osiem lat, począwszy od 1983 roku, była związana z Judy Nelson.

Kariera i sukcesy Navrátilovej zachęciły młodych ludzi do gry w tenisa. Stała się ona patronką wielu festynów i imprez masowych, organizowanych przeważnie w Stanach Zjednoczonych. W 2000 roku została wpisana do Międzynarodowej Tenisowej Galerii Sławy. Jest autorką autobiografii Being Myself, w której opowiada między innymi o swojej orientacji seksualnej.

W 2000 roku wystąpiła gościnnie w jednym z odcinków serialu Will & Grace, w którym zagrała samą siebie.

9 marca 2008 roku władze czeskie ponownie przyznały jej obywatelstwo tego kraju. Martina przebywała wówczas w Tokio, gdzie rozgrywała pokazowe spotkanie ze Steffi Graf.

W 2010 roku u Navrátilovej wykryto raka piersi. Jest wegetarianką i wspiera działania organizacji PETA; aktywnie działa także na rzecz społeczności LGBT.

W 2014 roku oświadczyła się swojej partnerce, byłej miss ZSRR Julii Lemigowej. W tym samym roku para wzięła ślub.

Kariera trenerska

W grudniu 2014 roku poinformowano, że Navrátilová dołączyła do sztabu szkoleniowego Agnieszki Radwańskiej. Współpraca trwała cztery miesiące.

Finały wielkoszlemowe w grze pojedynczej

Historia występów wielkoszlemowych

Legenda

     W, wygrany turniej

     F, przegrana w finale

     SF, przegrana w półfinale

     QF, przegrana w ćwierćfinale

     xR, przegrana w x rundzie

     A, brak startu

     NH, turniej się nie odbył

Turniej Australian Open odbył się dwukrotnie w 1977 roku (styczeń i grudzień), za to nie został rozegrany w 1986.

Finały turniejów WTA