Janusz Jerzy Gajos (ur. 23 września 1939 w Dąbrowie Górniczej) – polski aktor teatralny i filmowy; profesor sztuk teatralnych, pedagog i fotograf.

Uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich aktorów. Laureat wielu wyróżnień, w tym nagród publiczności oraz odznaczeń. Jest sześciokrotnym laureatem prestiżowej filmowej nagrody „Orły” oraz nagród przyznawanych przez jury festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. Laureat pięciu Wiktorów i jednego Super Wiktora - nagród którymi honorowane są wybitne osobowości małego ekranu. W 2015 podczas otwarcia 40. Festiwalu Filmów Polskich w Gdyni wręczono mu Diamentowe Lwy – nagrodę publiczności biorącej udział w plebiscycie na najlepszego polskiego aktora czterdziestolecia.

Życiorys

W jedenastym roku życia zamieszkał wraz z rodzicami w Będzinie, gdzie ukończył szkołę podstawową, zdał maturę w III Liceum Ogólnokształcącym (1957). Zawodu aktora uczył się w Teatrze Dzieci Zagłębia pod opieką Jana Dormana, kilkakrotnie starając się o przyjęcie do Szkół Teatralnych w Łodzi i Krakowie, ciągle bez powodzenia. Odbył służbę wojskową (1960–1961).

Jest absolwentem Wydziału Aktorskiego Państwowej Wyższej Szkoła Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi. Studiował w łódzkiej szkole filmowej w latach 1961–1965, a dyplom uzyskał w roku 1971. Debiutował w filmie Marii Kaniewskiej Panienka z okienka (1964) w roli Pietrka. Jako aktor występował w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi, od 1970 w teatrach warszawskich (Komedia, Polski, Kwadrat i Dramatyczny), Teatrze Powszechnym w Warszawie (od 1985), Teatrze Narodowym w Warszawie (2003–2022) oraz w spektaklach Teatru Telewizji. W 2003 został wykładowcą PWSFTviT w Łodzi, a w 2006 członkiem rady programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej. Występował w roli Tureckiego w odcinkach Kabaretu Olgi Lipińskiej oraz w skeczach telewizyjnego programu specjalnego Kabaretu Dudek pt. W telewizyjnej kawiarni.

Zajmuje się również fotografią, pierwszą wystawę swoich zdjęć zorganizował w Katowicach (2002).

W 2008 otrzymał tytuł profesora sztuk teatralnych. 7 października 2016 został uhonorowany tytułem doktora honoris causa Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi.

Został członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010 oraz przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015 roku.

Życie prywatne

Czterokrotnie żonaty: z Zoją; z aktorką Ewą Miodyńską; z realizatorką telewizyjną Barbarą Nabiałczyk, z którą ma jedyną córkę Agatę (ur. 1980); obecnie z Elżbietą Brożek.

Nagrody i odznaczenia

• Złoty Krzyż Zasługi – 1974 w związku z jubileuszem Polski Ludowej.
• Orzeł 2001 Polskiej Akademii Filmowej, nagroda za drugoplanową rolę męską w filmie To ja, złodziej
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 2002
• Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” – 2007
• Orzeł 2007 Polskiej Akademii Filmowej za rolę Brata Zdrówko w filmie Jasminum (2007)
• Wiktor 2007 w kategorii Najpopularniejszy aktor telewizyjny
• Orzeł 2010 Polskiej Akademii Filmowej, nagroda za drugoplanową rolę męską w filmie Mniejsze zło
• Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski – 2011.
• Diamentowe Lwy, nagroda publiczności biorącej udział w plebiscycie na najlepszego polskiego aktora czterdziestolecia – 2015.
• Orzeł 2016 Polskiej Akademii Filmowej, nagroda za osiągnięcie życia.
• Orzeł 2016 Polskiej Akademii Filmowej, nagroda za główną rolę męską w filmie Body/Ciało.
• Orzeł 2019 Polskiej Akademii Filmowej, nagroda za drugoplanową rolę męską w filmie Kler

Filmografia

• 1964: Panienka z okienka – Pietrek
• 1964: Obok prawdy – Zyga
• 1965: Kapitan Sowa na tropie – listonosz (odc. 3)
• 1966: Bariera – tramwajarz niosący bohaterkę na drzwiach z literą „E”
• 1966: Bicz boży – funkcjonariusz MO Kleń
• 1966–1970: Czterej pancerni i pies – Janek Kos
• 1966: Powrót na ziemię – żołnierz eskortujący rannego mówcę
• 1966: Szyfry – zakonnik w klasztorze Cystersów
• 1967: Cyrograf dojrzałości – aktor Janek
• 1967: Stajnia na Salvatorze – Michał Słowiński
• 1967: Zwariowana noc – partyzant słowacki Stanko
• 1970: Mały – Julek „Mały”
• 1970: Wakacje z duchami – asystent profesora „Antoniusz”
• 1971: Kocie ślady – por. MO Wojciech Góralczyk
• 1972: Dary magów – Julek
• 1974: Karino – Janczar
• 1974: Zaczarowane podwórko – milicjant
• 1975–1977: Czterdziestolatek – Antek Sławek (odc. 9 i 19)
• 1975: Beniamiszek – handlarz
• 1976: Bezkresne łąki – inspektor
• 1976: Karino – Janczar
• 1976: Mgła – oficer informacji
• 1977: Milioner – Józef Mikuła
• 1977: Niedziela pewnego małżeństwa w mieście przemysłowym średniej wielkości – brat Witolda
• 1978: Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz? – kierownik delikatesów
• 1979: Dyrygent – dygnitarz z Warszawy
• 1979: Kung-fu – redaktor naczelny Maciek
• 1979: Pełnia – Janek
• 1980: Kontrakt – Bolesław Bartoszuk, ojciec Lilki
• 1980–1981: Fortele Jonatana Koota – Eryk Kowalik (głos)
• 1981: Człowiek z żelaza – zastępca szefa Radiokomitetu
• 1981: Z dalekiego kraju – dyrektor huty
• 1981: Wahadełko – Michał Szmańda
• 1981: Limuzyna Daimler-Benz – Kuschmerek
• 1981: Wojna światów – następne stulecie – robotnik z wodociągów
• 1982: Gwiezdny pył – sąsiad Jabłonka
• 1982: Nieciekawa historia – Aleksander Gnekker
• 1982: Przesłuchanie – major UB „Kąpielowy”
• 1983: Alternatywy 4 – Jan Winnicki, działacz partyjny
• 1983: Stan wewnętrzny – Jakub Jasiński, komandor jachtklubu Stoczni Gdańskiej
• 1983: Wedle wyroków twoich... – kierowca
• 1984: Idol – Józef Winiecki, redaktor naczelny
• 1984: Przemytnicy – Józef Trofida
• 1984: Rok spokojnego słońca – szef szabrowników
• 1986: Big bang – Janek
• 1988: Dekalog IV – Michał
• 1988: Mistrz i Małgorzata – Nieznajomy (odc. 3)
• 1988: Piłkarski poker – sędzia piłkarski Jan Laguna
• 1990: Ucieczka z kina „Wolność” – cenzor Rabkiewicz
• 1991: Panny i wdowy – adwokat Andrzej Obłuka (odc. 3)
• 1992: Kiedy rozum śpi – Cinqueda
• 1992: Psy – b. mjr SB „Siwy” Gross
• 1992: Szwadron – rotmistrz Jan Dobrowolski
• 1993: 40-latek. 20 lat później – Antek Sławek (odc. 8, 9 i 12)
• 1993: Straszny sen Dzidziusia Górkiewicza – radny Niezgoda
• 1993: Trzy kolory: Biały – Mikołaj
• 1994: Śmierć jak kromka chleba – przewodniczący samorządu pracowniczego Miodek
• 1994: Zespół adwokacki – były kochanek Elżbiety Siudy (odc. 11)
• 1995: Akwarium – pułkownik Nikołaj Krawcow
• 1995: Akwarium, czyli samotność szpiega – pułkownik Nikołaj Krawcow
• 1995: Łagodna – mąż, właściciel lombardu
• 1996: Ekstradycja 2 – Jan Tuwara (odc. 9)
• 1996: Poznań 56 – profesor w wagonie
• 1997: Czas zdrady – Niccolo Machiavelli
• 1997: Szczęśliwego Nowego Jorku – „Profesor”
• 1998: Ekstradycja 3 – Jan Tuwara
• 1999: Egzekutor – Kowalik „Zadzior”
• 1999: Fuks – śledczy
• 1999: Ostatnia misja – komisarz Piotr Sobczak
• 2000: Żółty szalik – bohater
• 2000: To ja, złodziej – Roman Wyskocz
• 2000: Weiser – antykwariusz
• 2001: Przedwiośnie – Seweryn Baryka
• 2001: Tam i z powrotem – Andrzej Hoffman
• 2002: Chopin. Pragnienie miłości – wielki książę Konstanty Pawłowicz
• 2002: Przedwiośnie – Seweryn Baryka (odc. 1–2)
• 2002: Zemsta – Cześnik Maciej Raptusiewicz
• 2005: Pitbull (serial TV) – Zbigniew „Benek” Chyb (odc. 1–5)
• 2005: Pitbull – Zbigniew „Benek” Chyb
• 2005: Solidarność, Solidarność... – prezes (cz. 10)
• 2005: Zakochany Anioł – kloszard warszawski Lupin
• 2006: Jasminum – brat Zdrówko
• 2007: Ekipa – były premier Henryk Nowasz
• 2009: Mniejsze zło – Mieczysław Nowak
• 2011: Wygrany – Frank Goretzky
• 2011–2012: Bez tajemnic – Gustaw Staroń
• 2013: Układ zamknięty – prokurator Andrzej Kostrzewa
• 2015: Body/Ciało – prokurator
• 2016: Zaćma – ksiądz Cieciorka
• 2016: Konwój – dyrektor Nowacki
• 2017: Najlepszy – Marek Kotański
• 2018: Kamerdyner – Bazyli Miotke
• 2018: Kler – arcybiskup Mordowicz
• 2019: Solid Gold – wysoki oficer CBŚ Nowicki
• 2020: Bez skrupułów (serial TV) – Stefan Nowicki (odc. 1–5)
• 2023: Fuks 2 – oficer Mazur
• 2024: Rojst Millenium - Stefan Jassijej

Wystawy fotograficzne

• 2002: Wystawa w Galerii Akwarela w Pałacu Młodzieży – Katowice
• 2004: Wystawa w Galerii Sztuki Katarzyny Napiórkowskiej – Warszawa
• 2008: Wystawa pt. „Trochę teatru” w Galerii Sztuki Krystyny Napiórkowskiej – Warszawa
• 2008: Wystawa na X Festiwalu Nauki i Sztuki – Siedlce
• 2008: Wystawa na X Polkowickich Dniach Teatru

Przypisy

Bibliografia

• Janusz Gajos w bazie filmpolski.pl
• Janusz Gajos, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2021-04-09] .
• Elżbieta Baniewicz: Gajos. Warszawa: Wydawnictwo Marginesy, 2013. ISBN 978-83-63656-88-1.brak strony w książce

Linki zewnętrzne

• Janusz Gajos w bazie IMDb (ang.)
• Janusz Gajos w bazie Filmweb
• Portrety. Janusz Gajos, teatry.art.pl
• Janusz Gajos na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
• Janusz Gajos w bazie Akademii Polskiego Filmu
• Janusz Gajos, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2021-04-11] .