Janusz „Kuba” Morgenstern (ur. 16 listopada 1922 w Mikulińcach, zm. 6 września 2011 w Warszawie) – polski reżyser i producent filmowy.

Życiorys

Urodził się w rodzinie żydowskiej, jako syn Dawida Morgensterna i Estery z domu Druks. Młodość spędził na Podolu, tam zdał maturę. Przed wojną uczęszczał do Miejskiego Gimnazjum Koedukacyjnego im. Króla Władysława Jagiełły w Przeworsku, gdzie zamieszkiwał brat jego matki. W trakcie okupacji niemieckiej ukrywał się między innymi w domu ukraińskiego dyrektora szkoły w Mikulińcach. Jego rodzice i najbliższa rodzina zginęli podczas II wojny światowej.

Po wojnie podjął studia na Wydziale Reżyserii PWSFTviT w Łodzi, które ukończył w 1954. Na początku kariery był asystentem reżysera w filmach Wandy Jakubowskiej i Andrzeja Wajdy (Kanał). Był II reżyserem w filmach Lotna, Pokolenie oraz Popiół i diament. Jako reżyser zadebiutował filmem Do widzenia, do jutra.

Największy rozgłos przyniosły mu oryginalne współczesne dramaty, poruszające problemy młodych ludzi: Do widzenia, do jutra, Jowita, Trzeba zabić tę miłość. Wielką popularnością cieszyły się również zrealizowane przez niego pod koniec lat 60. seriale telewizyjne Stawka większa niż życie i Kolumbowie oraz późniejsze Polskie drogi.

Wyreżyserował też szereg spektakli Teatru Telewizji (m.in. Arszenik i stare koronki na podstawie sztuki Josepha Kesselringa). Od 1990 pracował jako producent filmów. W 2004 Antoni Krauze stworzył filmowy portret Morgensterna zatytułowany Ćwiczenia z niepamięci.

W 2008 otrzymał Orła w kategorii osiągnięcia życia (przyznawane za całokształt). W 2010 został uhonorowany nagrodą honorową na Nowojorskim Festiwalu Filmów Polskich. 7 kwietnia 2011 odsłonił swoją gwiazdę w Alei Gwiazd na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi.

Został członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010.

Zmarł 6 września 2011 w Warszawie. Jego pogrzeb odbył się 12 września na stołecznym Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A29-tuje-8). Reżyser spoczął w Alei Zasłużonych. W uroczystościach uczestniczyli m.in. prezydent Bronisław Komorowski, minister kultury Bogdan Zdrojewski, Roman Polański oraz wielu ludzi filmu i przyjaciół artysty. W ostatniej drodze towarzyszyła mu muzyka Krzysztofa Komedy z filmu Do widzenia, do jutra i Andrzeja Kurylewicza z serialu Polskie drogi.

Inwigilacja ze strony służb specjalnych PRL

W 1968 znalazł się w zainteresowaniu Służby Bezpieczeństwa z powodu kontaktów z zachodnimi dyplomatami. Bywał w ambasadzie Izraela, spotykał się również z dyplomatami amerykańskimi. Do jego obserwacji SB skierowało tajnych współpracowników oraz założono mu podsłuch telefoniczny. 11 marca 1968 Departament II MSW rozpoczął rozpracowywanie go w ramach Sprawy Operacyjnego Rozpracowania o kryptonimie „Kamera”. Zastosowano również wobec niego perlustrację korespondencji, przeprowadzono tajne przeszukanie jego mieszkania w Inowrocławiu. Wkrótce potem zostało przeszukane jego mieszkanie w Warszawie, SB fotografuje jego osobiste notatki oraz zakłada podsłuch pokojowy. Do inwigilacji próbowano wykorzystać również jego żonę Krystynę Cierniak-Morgenstern. Ostatnie doniesienia dotyczące J. Morgersterna datowane są na styczeń 1977. Dokumentacja z jego rozpracowania zachowała się w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej pod sygnaturą AIPN 01224/1596/J.

Odznaczenia

• Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1997)
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1964)
• Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005)
• Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1967)

Filmografia

Nagrody

• Orzeł 2006: Komornik
• Nagroda na FPFF w Gdyni 2005: Komornik

Przypisy

Bibliografia

• Filip Gańczak: Filmowcy w matni bezpieki. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2011. ISBN 978-83-7648-714-4. OCLC 879643901.
• Marek Hendrykowski, Morgenstern, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2012.
• Marek Hendrykowski, Do widzenia, do jutra, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2012.
• Janusz Morgenstern, Jan Laskowski, Do widzenia, do jutra. Scenopis filmu, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2013.
• Publikacja zbiorowa, Musi zostać rysa. Przewodnik po twórczości Janusza Morgensterna, Muzeum Kinematografii w Łodzi, 2012.
• Ewa Winnicka, Ja się nie spieszę, Polityka 2008, nr 24(2658), s.70–72.
• Janusz Morgenstern w bazie filmpolski.pl

Linki zewnętrzne

• Janusz Morgenstern w bazie IMDb (ang.)
• Janusz Morgenstern w bazie Filmweb
• Janusz Morgenstern w wirtualnym albumie w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
• Plakaty do filmów Janusza Morgensterna w galerii plakatu filmowego Filmoteki Narodowej „Gapla”