Kalendarium historii Węgier – uporządkowany chronologicznie, począwszy od czasów najdawniejszych aż do współczesności, wykaz dat i wydarzeń z historii Węgier.

Czasy najdawniejsze

• do I w. p.n.e. – Celtowie zamieszkiwali tereny obecnych Węgier
• I w. p.n.e. – tereny obecnych Węgier weszły w skład Cesarstwa Rzymskiego; utworzenie prowincji Panonia
• IV–VI w. – Gepidowie, Wizygoci, Wandalowie, Longobardowie i Awarowie pojawili się na terenie obecnych Węgier
• V w. – Hunowie pojawili się na terenach obecnych Węgier
• VI w. – napływ Słowian
• IX w. – część obecnych Węgier znalazła się w granicach państwa wielkomorawskiego

Panowanie Arpadów

• 889 – powstała dynastia Arpadów
• 896 – Madziarzy pojawili się w dorzeczu środkowego Dunaju i Cisy
• 955 – Otton I pokonał nad rzeką Lech Madziarów
• 997–1038 – rządy Stefana I Świętego
• 1001 – koronacja Stefana I
• XI w. – Węgry podbiły Siedmiogród i Słowacczyznę, tworząc terytorium w łuku Karpat
• początek XIII w. – Węgrzy i Chorwaci zawarli unię personalną
• 1241–1242 – najazdy Złotej Ordy
• 1301 – wygasła dynastia Arpadów, władzę objęli Andegaweni

Późne średniowiecze i czasy odrodzenia

• 1370–1382 – unia personalna z Polską
• początek XV w. – początek najazdów tureckich
• 1437 – królem został Albrecht II Habsburg
• 1440 – tron na Węgrzech objął Władysław Warneńczyk
• 1444 – w bitwie pod Warną zginął król Władysław I, władzę objął jako regent Jan Hunyady
• 1456 – w bitwie pod Belgradem Hunyady pokonał Turków
• 1458 – na tron węgierski wybrany został Maciej Korwin
• 1490 – Jagiellonowie ponownie objęli władzę na Węgrzech
• 1515 – zawarto traktat w Wiedniu zapewniający Habsburgom sukcesję w Czechach i na Węgrzech po wygaśnięciu rodu Jagiellonów
• 1526 – w bitwie pod Mohaczem Turcy pokonali Węgrów
• 1541 – Turcy zajęli środkowe Węgry z Budą
• XVI w. – początek reformacji
• 1686 – Leopold I zajął Budę

Rządy Habsburgów

• 1703 – wybuch powstania ogólnonarodowego pod przywództwem Franciszka II Rakoczego
• 1705 – Franciszek II Rakoczy został obwołany księciem Węgier
• 1707 – sejm w Ónod ogłosił detronizację Habsburgów
• 1711 – Habsburgowie stłumili powstanie, przywracając częściowo rządy absolutne
• 1804 – Węgry weszły w skład Cesarstwa Austriackiego
• 1825 – ukształtowało się stronnictwo reformatorskie w Preszburgu
• 1848 – wybuch rewolucji, władzę na Węgrzech objął rząd narodowy Lajosa Batthyányego
• 14 kwietnia 1849 – ogłoszenie przez Węgry niepodległości oraz zdetronizowanie Habsburgów
• październik 1849 – Austria i Rosja stłumiły rewolucję; początek austriackiego terroru na Węgrzech
• 1866 – Austria złagodziła politykę wobec Węgier
• 1867 – podpisanie przez Austrię i Węgry ugody
• 1868 – powstanie monarchii austro-węgierskiej
• 1905 – w wyborach parlamentarnych wygrała koalicja skupiona wokół Partii Niepodległości
• 1907 – wprowadzenie obowiązkowego języka węgierskiego do wszystkich szkół na terenie Węgier w celu nasilenia madziaryzacji mniejszości narodowych
• 1910 – władzę objęła Narodowa Partia Pracy
• 16 listopada 1918 – proklamowano Republikę Węgierską

Okres międzywojenny

• marzec 1919 – proklamowanie przez komunistów i socjaldemokratów Węgierskiej Republiki Rad. Przywódcą państwa został Béla Kun
• lipiec 1919 – wojska rumuńskie i czechosłowackie obaliły rządy komunistów
• 1 marca 1920–1944 – rządy regenta Miklósa Horthyego
• 4 czerwca 1920 – Węgry podpisały traktat w Trianon, zrzekając się ponad 2/3 obszaru kraju
• listopad 1921 – przywrócenie monarchii
• 1921–1931 – rządy Istvána Bethlena
• 1931 – w wyniku wielkiego kryzysu władzę objęła skrajna prawica
• 1933 – stopniowe uzależnienie się od nazistowskich Niemiec
• 1938 – uchwalenie pierwszych ustaw skierowanych przeciwko Żydom
• 2 listopada 1938 – Węgry otrzymały część Słowacji i zachodnią Ruś Podkarpacką
• luty 1939 – Węgry przystąpiły do paktu antykominternowskiego
• marzec 1939 – Węgry zajęły wschodnią Ruś Podkarpacką

II wojna światowa

• 1939 – Węgrzy przyjęli uchodźców z zaatakowanej przez Niemcy Polski
• 30 sierpnia 1940 – Węgry otrzymały północny Siedmiogród
• marzec 1941 – Niemcy zażądały od Pála Telekiego udziału w wojnie przeciwko Jugosławii
• kwiecień 1941 – Teleki popełnił samobójstwo; Węgry włączyły się do wojny
• czerwiec 1941 – Węgry przyłączyły się do Niemiec do wojny przeciwko ZSRR
• 1943 – Węgrzy rozpoczęli rozmowy pokojowe z aliantami
• marzec 1944 – początek niemieckiej okupacji na Węgrzech
• 22 grudnia 1944 – powołanie rządu Béla Miklósa
• 28 grudnia 1944 – Węgry wypowiedziały wojnę Niemcom
• kwiecień 1945 – Armia Czerwona wyparła Niemców z Węgier
• 8 maja 1945 – koniec II wojny światowej na Węgrzech

Rządy komunistyczne

• grudzień 1945 – Niezależna Partia Drobnych Rolników wygrała wybory parlamentarne, zdobywając 57% głosów
• 1 lutego 1946 – proklamowano Republikę Węgierską
• luty 1947 – delegacja węgierska podpisała traktat pokojowy z państwami koalicji antyniemieckiej
• sierpień 1947 – wybory parlamentarne wygrał Blok Lewicy, zdobywając 61% głosów
• 1948–1949 – przeprowadzono nacjonalizację przemysłu i kolektywizację rolnictwa
• 1949 – przeprowadzono egzekucję László Rajka
• 1949–1953 – nasilenie terroru
• 5 marca 1953 – śmierć Stalina spowodowała zmniejszenie terroru na Węgrzech
• 13 czerwca 1953 – Matyas Rakosi zrezygnował ze stanowiska premiera Węgier. Jego następcą został Imre Nagy
• 1954 – László Rajk został zrehabilitowany
• 18 kwietnia 1955 – András Hegedüs objął stanowisko premiera po obaleniu Nagyego
• 1955 – Węgry przystąpiły do Układu Warszawskiego
• 1955 – Węgry przystąpiły do ONZ
• 18 lipca 1956 – I sekretarzem Węgier został Ernő Gerő
• 6 października 1956 – przeprowadzono uroczysty pogrzeb László Rajka
• 16 października 1956 – reaktywowano demokratyczne stowarzyszenie studenckie
• 20 października 1956 – studenci ogłosili listę postulatów, domagając się demokratyzacji Węgier
• 22 października 1956 – na politechnice w Budapeszcie rozpoczęły się masowe demonstracje studentów
• 23 października 1956 – pod pomnikiem Józefa Bema zgromadziło się 20 tys. osób domagających się demokratyzacji Węgier. W ciągu dnia liczba protestujących zwiększyła się do 200 tys. Wieczorem manifestanci zrzucili z cokołu pomnik Stalina. Krótko przed północą milicjanci zaatakowali protestujących przeciwko terrorowi radzieckiemu; wybuch powstania węgierskiego
• 24 października 1956 – do Budapesztu wjechały wojska radzieckie
• 25 października 1956 – siły bezpieczeństwa otworzyły ogień, zabijając i raniąc ponad 100 osób
• 27 października 1956 – Imre Nagy zaakceptował rewolucję i przeprowadził pierwsze reformy
• 28 października 1956 – zawarto rozejm z wojskami radzieckimi
• 30 października 1956 – wojska radzieckie wycofały się z Budapesztu. W Debreczynie, Győrze i Sopronie doszło do zabicia manifestantów
• 31 października 1956 – Imre Nagy ogłosił, że Węgry rozpoczęły rozmowy w sprawie odejścia z Układu Warszawskiego
• 1 listopada 1956 – do Węgier wtargnęły wojska radzieckie
• 3 listopada 1956 – rozpoczęły się negocjacje w sprawie wycofania wojsk radzieckich z Węgier
• 4 listopada 1956 – atak wojsk radzieckich na Budapeszt
• 7 listopada 1956 – obalono rewolucyjny rząd Imre Nagyego, powołano rząd Jánosa Kádára; koniec powstania węgierskiego
• 16 czerwca 1958 – zamordowano Imre Nagyego
• poł. lat 60. XX w. – zmodyfikowano nakazowo-rozdzielczy system gospodarczy, który poprawił warunki życiowe Węgrów
• lata 80. XX w. – kryzys gospodarczy
• 1987–1988 – działalność rozpoczęły: Węgierskie Forum Demokratyczne, Związek Młodych Demokratów, Związek Wolnych Demokratów, a reaktywowały się Niezależna Partia Drobnych Rolników i Węgierska Partia Socjaldemokratyczna
• maj 1988 – odwołano Kádára od kierowania WSPR
• czerwiec–wrzesień 1989 – rozmowy „Trójkątnego Stołu”, w których uczestniczyli opozycja, WSPR i związane z partią organizacje społeczno-polityczne
• październik 1989 – WSPR przekształciła się w Węgierską Partię Socjalistyczną

Czasy najnowsze

• maj 1990 – wybory parlamentarne wygrało Węgierskie Forum Demokratyczne, powołano rząd Józsefa Antalla
• czerwiec 1990 – zmiany w konstytucji utwierdziły zmiany polityczne i gospodarcze
• 15 lutego 1991 – powołano Grupę Wyszehradzką, w skład której weszły: Węgry, Czechosłowacja (po rozpadzie Czechosłowacji: Czechy i Słowacja) i Polska
• 1994–1998 – rządy socjalistów, premierem został Gyula Horn
• 1997 – rozpoczęto oficjalne rozmowy w sprawie przyjęcia Węgier do NATO
• 6 lipca 1998 – początek rządów Viktor Orbána (Fidesz)
• 12 marca 1999 – Węgry przystąpiły do NATO
• kwiecień 2002 – Péter Medgyessy z Węgierskiej Partii Socjalistycznej zwyciężył w wyborach parlamentarnych i został premierem Republiki Węgier
• 27 maja 2002 – początek rządów koalicji Węgierskiej Partii Socjalistycznej i Związku Wolnych Demokratów
• 1 maja 2004 – Węgry przystąpiły do Unii Europejskiej
• kwiecień 2010 – Fidesz wygrał wybory parlamentarne
• 13 maja 2014 – były komunistyczny szef MSW Bela Biszku został skazany na 5,5 roku więzienia za zbrodnie wojenne popełnione po rewolucji z 1956
• 2014 – Fidesz ponownie wygrał wybory parlamentarne
• I poł. 2015 – na Węgrzech zatrzymano ponad 67 000 nielegalnych imigrantów
• wrzesień 2015 – Węgrzy rozpoczęli wywóz nielegalnych imigrantów do Austrii i Niemiec
• 15 września 2015 – Węgry ogłosiły stan kryzysowy w związku z napływem nielegalnych imigrantów
• 6 października 2015 – zmarł prezydent Republiki Węgierskiej w latach 1990–2000 Árpád Göncz

Przypisy