czerwony (język polski)

czerwony (1.1)
czerwony (1.1) flaming
wymowa:
​, IPA: [ʧ̑ɛrˈvɔ̃nɨ], AS: [červõny], zjawiska fonetyczne: nazal.
znaczenia:

przymiotnik

(1.1) mający kolor pierwszego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej krwi, truskawki itp.; mający kolor podstawowy; zob. też barwa czerwona w Wikipedii
(1.2) pot. pogard. polit. komunistyczny, lewicowy

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) pot. pogard. polit. komunista, socjalista[1]
odmiana:
(1.1)
(2.1)
przykłady:
(1.1) W sklepie widziałem paprykę zieloną, czerwoną i żółtą.
(1.2) Ja jeszcze raz do tego wrócę, bo to czerwona propaganda jest, więc do wątku pasuje. To nieprawda, że kapitaliści doprowadzili do takiej sytuacji, tylko CWANI SOCJALIŚCI, którzy celowo podawali się za kapitalistów[2].
(2.1) Uważam, że wszystkich czerwonych trzeba powsadzać do kryminału.
składnia:
kolokacje:
(1.1) kolor czerwony • barwa czerwona • pigmentacja czerwona • mieć / przybierać / przybrać kolor czerwony (barwę czerwoną) • zmienić / zmieniać kolor na czerwony • odznaczać się kolorem czerwonym (barwą czerwoną) • pomalować / przemalowywać / przemalować / barwić / zabarwiać / zabarwić na (kolor) czerwony (na czerwono) • czerwona farba • czerwony lakier / barwnik / pigment / odcień • czerwone światło • biało-czerwony • bladoczerwony • brunatnoczerwony • ceglastoczerwony • ciemnoczerwony • jaskrawoczerwony • jasnoczerwony • karminowoczerwony • kasztanowatoczerwony • krwistoczerwony • liliowoczerwony • malinowoczerwony • ognistoczerwony • pomarańczowoczerwony • rdzawoczerwony • różowoczerwony • rudoczerwony • szkarłatnoczerwony • żółtoczerwony • biało-czerwono-niebieski • biało-czerwono-zielono-żółty • czerwonawy • czerwono-biały • czerwonobrązowy • czerwonobrunatny • czerwono-brunatny • czerwonopomarańczowy • czerwonopurpurowy • czerwono-zielony • czerwonozłoty • czerwono-złoty • czerwonopienny • czerwonoskóry • czerwonoskrzydły • czerwone jagody • barszcz czerwony • bengalik czerwony • bniec czerwony • bodziszek czerwony • bystrzyk czerwony • cedr czerwony • dąb czerwony • dujker czerwony • grotnik czerwony • klon czerwony • koral czerwony • koralicowiec czerwony • kulbak czerwony / korwin czerwony • koźlarz czerwony • kurek czerwony • maślak czerwony • muchomor czerwony • neon czerwony • świerk czerwony • tragopan czerwony • wiąz czerwony • zasłonak czerwony • zmorsznik czerwony • żmijowiec czerwony • czerwony cedr • Czerwony Krzyż • czerwony olbrzym • czerwony sztandar • czerwony złoty • czerwony żelaziak • czerwony barwnik / kolor / odcień • czerwony od ognia • ktoś czerwony z gniewu / ze złości • czerwony blask • czerwony lakier do paznokci • borówka czerwona • buławinka czerwona • koniczyna czerwona • krwinka czerwona • krwinka czerwona jądrzasta • czerwona gwiazda • czerwona kapusta • czerwona kartka • Czerwona Księga • czerwona rasa bydła • czerwona cegła / dachówka • czerwona szminka • czerwona jarzębina / papryka / porzeczka / róża • czerwona krew • czerwona budka telefoniczna / skrzynka pocztowa • Morze Czerwone • czerwone ciałko krwi • czerwone wino • czerwone jabłko • czerwone berety • ręce czerwone od farby • czerwone korale
(2.1) partia / ugrupowanie czerwonych
synonimy:
(2.1) bolszewik, lewak
antonimy:
hiperonimy:
(1.1) kolorowy, ciepły
hiponimy:
(1.1) amarantowy, bladoczerwony, bordowy, brunatnoczerwony, buraczkowy, burgundowy, ceglany, ceglastoczerwony, ceglasty, ciemnoczerwony, ciemnowiśniowy, cynobrowy, czerwonawy, jaskrawoczerwony, jasnoczerwony, kalinowy, karmazynowy, karminowoczerwony, karminowy, kasztanowatoczerwony, koralowy, krasny, krwistoczerwony, liliowoczerwony, mahoniowy, makowy, malinowoczerwony, malinowy, ognistoczerwony, ognisty, pąsowy, poczerwieniały, pomarańczowoczerwony, pomidorowy, poziomkowy, przekrwiony, purpurowy, różowoczerwony, rdzawoczerwony, rubinowy, rudoczerwony, rudy, szkarłatny, wiśniowy, zarumieniony, żółtoczerwony
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. czerwonak mzw, zaczerwienienie n, czerw mzw, czerwień ż, czerwieniec m, czerwonka ż, czerwienienie n, czerwone n, czerwoność ż, czerwieniak m, czerwończyk m, czerwończyki nmos, Czerwienica ż, czerwienica ż, czerwiennik m
czas. czerwienić ndk., czerwienieć ndk., zaczerwienić dk., sczerwienieć dk., poczerwienieć dk.
przym. czerwonawy, czerwoniutki
przysł. czerwonawo, czerwono
tem. słow. czerwono-
związki frazeologiczne:
Armia Czerwona • Czerwony Kapturek • biało-czerwony • czerwona burżuazja • czerwony jak burak • czerwony jak ćwik • czerwony kur • czerwony pasek • czerwona zaraza • czerwony złoty • czerwona dzielnica • przysłowie: co czerwone, to piękne, a co słodkie, to dobre[3]
etymologia:
(1.1) pol. czerw + -ny[4][5]
(2.1) od koloru (1.1) wybranego przez komunistów na symbol
uwagi:
(1.1) zobacz też: pomarańczowy • żółty • zielony • niebieski • granatowy • fioletowy; zobacz też: Indeks:Polski - Kolory
tłumaczenia:
(2.1) zobacz listę tłumaczeń w haśle: komunista
  • abazyński: (1.1) къапщы
  • abchaski: (1.1) аҟаԥшь
  • aceh: (1.1) mirah
  • adygejski: (1.1) плъыжьы
  • afrykanerski: (1.1) rooi
  • ajmara: (1.1) chupika
  • akan: (1.1) kɔkɔɔ
  • albański: (1.1) i kuq
  • amharski: (1.1) ቀይ (k’eyi)
  • amuzgo: (1.1) be
  • angielski: (1.1) red; (1.2) red, commie; (2.1) red, commie
  • ao: (1.1) temerem
  • apatani: (1.1) lanchan
  • arabski: (1.1) أحمر (ʾaḥmar)
  • aragoński: (1.1) royo
  • arumuński: (1.1) arosh
  • asamski: (1.1) ৰঙা (raṅā)
  • asturyjski: (1.1) bermeyu
  • awarski: (1.1) багӏараб
  • azerski: (1.1) qırmızı
  • baskijski: (1.1) gorri
  • bengalski: (1.1) লাল (lāl)
  • białoruski: (1.1) чырвоны (čyrvony)
  • birmański: (1.1) နီ (ni)
  • bisznuprija-manipuri: (1.1) রাঙা
  • bodo: (1.1) गोजा
  • bośniacki: (1.1) crven
  • bretoński: (1.1) ruz
  • bułgarski: (1.1) червен (červén)
  • cebuano: (1.1) pula
  • chiński standardowy: (1.1) 红 (hóng), 红色 (hóngsè); (1.2) 红 (hóng), 红色 (hóngsè)
  • chorwacki: (1.1) crven
  • czeczeński: (1.1) цӏен
  • czeski: (1.1) červený, rudý; (1.2) rudý; (2.1) rudý
  • cziczewa: (1.1) chofiira
  • dargijski: (1.1) хӏунтӏена
  • dimasa: (1.1) gajao
  • dolnołużycki: (1.1) cerwjeny
  • duński: (1.1) rød; (2.1) rød
  • esperanto: (1.1) ruĝa; (1.2) ruĝa; (2.1) ruĝulo
  • estoński: (1.1) punane
  • fiński: (1.1) punainen
  • francuski: (1.1) rouge, vermillon, vermeil
  • fryzyjski: (1.1) read
  • galicyjski: (1.1) vermello
  • górnołużycki: (1.1) čerwjeny
  • gruziński: (1.1) წითელი (c̣iteli)
  • gudźarati: (1.1) લાલ (lāl)
  • haitański: (1.1) rouj, wouj
  • hausa: (1.1) ja
  • hawajski: (1.1) ʻula, ʻulaʻula
  • hebrajski: (1.1) אדום (adom)
  • hindi: (1.1) लाल (lāl), रेड (red), रक्त
  • hiszpański: (1.1) rojo
  • hmar: (1.1) sen
  • hmong: (1.1) xim liab, liab
  • ido: (1.1) reda
  • igbo: (1.1) uhie
  • indonezyjski: (1.1) merah
  • inguski: (1.1) цӏе
  • interlingua: (1.1) rubie
  • irlandzki: (1.1) dearg, rua
  • islandzki: (1.1) rauður
  • jaćwieski: (1.1) raude
  • japoński: (1.1) 赤い (あかい, akai)
  • jawajski: (1.1) abang
  • jidysz: (1.1) רויט (rojt)
  • joruba: (1.1) pupa, àwo pupa, pọ́n
  • kabardyjski: (1.1) плъыжь
  • kannada: (1.1) ಕೆಂಪು (keṃpu)
  • karbi: (1.1) ke-er, ang
  • kaszubski: (1.1) czerwòny, czerwiony
  • kataloński: (1.1) vermell, roig
  • kazachski: (1.1) қызыл (qızıl)
  • keczua: (1.1) puka
  • khasi: (1.1) saw
  • khmerski: (1.1) ក្រហម (grəhorm)
  • kirgiski: (1.1) кызыл (kızıl)
  • koreański: (1.1) 빨간 (ppalgan), 붉은 (bulg-eun)
  • korsykański: (1.1) rossu
  • kurmandżi: (1.1) sor
  • ladino: (1.1) colorado
  • ladyński: (1.1) cueciun, chécen
  • lakijski: (1.1) ятӏулсса
  • laotański: (1.1) ສີແດງ (sī dǣng)
  • lazyjski: (1.1) მჭითა (mç’ita)
  • lezgiński: (1.1) яру
  • lingala: (1.1) ngóla
  • Lingua Franca Nova: (1.1) roja / рожа
  • litewski: (1.1) raudonas
  • luksemburski: (1.1) rout
  • łaciński: (1.1) ruber, rufus
  • łatgalski: (1.1) sorkons
  • łotewski: (1.1) sarkans
  • macedoński: (1.1) црвен (crven)
  • malajalam: (1.1) ചുവന്ന (cuvanna), ചുവപ്പായ (cuvappāya)
  • malajski: (1.1) merah
  • malgaski: (1.1) mena
  • maltański: (1.1) aħmar
  • mandżurski: (1.1) ᡶᡠᠯᠠᡥᡡᠨ (fulahūn)
  • manx: (1.1) jiarg
  • maoryski: (1.1) whero
  • marathi: (1.1) लाल (lāl)
  • mongolski: (1.1) улаан (ulaan)
  • mongolski klasyczny: (1.1) ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ (ulaɣan)
  • naga pidgin: (1.1) lal
  • nahuatl: (1.1) chīchīltic
  • nauruański: (1.1) ȯmwirara
  • nawaho: (1.1) łichííʼ
  • neo: (1.1) rub
  • nepalski: (1.1) रातो (rātō)
  • niderlandzki: (1.1) rood
  • niemiecki: (1.1) rot; (1.2) rot; (2.1) Roter m
  • normandzki: (1.1) rouoge
  • norweski (bokmål): (1.1) rød
  • norweski (nynorsk): (1.1) raud
  • novial: (1.1) redi
  • nowogrecki: (1.1) κόκκινος (kókkinos), ερυθρός (erythrós)
  • o'odham: (1.1) wegi
  • orija: (1.1) ନାଲି (nāli)
  • ormiański: (1.1) կարմիր (karmir)
  • osetyjski: (1.1) сырх (syrx)
  • osmański: (1.1) قیزیل / قزیل / قزل (kızıl), قرمزی / قیرمزی (kırmızı), احمر (ahmer)
  • papiamento: (1.1) korá
  • paszto: (1.1) سور (soor)
  • pendżabski: (1.1) ਲਾਲ (lāl)
  • perski: (1.1) قرمز (qermez)
  • polski język migowy:
  • połabski: (1.1) carvenĕ
  • portugalski: (1.1) vermelho, encarnado
  • prowansalski: (1.1) rog
  • rapanui: (1.1) henga henga, hero hero
  • rohingya: (1.1) lal
  • romániço: (1.1) rubia
  • romansz: (1.1) cotschen
  • romski: (1.1) lolo
  • rosyjski: (1.1) красный
  • rumuński: (1.1) roșu
  • samoański: (1.1) lanu mumu
  • sanskryt: (1.1) रक्त, लोह, लोहित
  • serbski: (1.1) црвен (crven)
  • shona: (1.1) tsvuku
  • sindhi: (1.1) ڳاڙهو
  • slovio: (1.1) cxervenju (червенйу)
  • słowacki: (1.1) červený; (1.2) červený; (2.1) červený
  • słoweński: (1.1) rdeč
  • somalijski: (1.1) cas, casaan, guduudan
  • sotho: (1.1) khubelu
  • staroangielski: (1.1) rēad
  • staro-cerkiewno-słowiański: (1.1) чръвєнъ (črŭvenŭ)
  • staroegipski: (1.1) (dšr)
  • starofryzyjski: (1.1) rād
  • staronordyjski: (1.1) rauðr
  • staroportugalski: (1.1) vermello
  • suahili: (1.1) -ekundu, nyekundu
  • sundajski: (1.1) beureum
  • sycylijski: (1.1) russu
  • syngaleski: (1.1) රතු (ratu)
  • szkocki: (1.1) reid
  • szkocki gaelicki: (1.1) dearg, ruadh
  • szwedzki: (1.1) röd
  • tabasarański: (1.1) уьру
  • tadżycki: (1.1) сурх (surx)
  • tagalski: (1.1) pula
  • tajski: (1.1) แดง (daeng), สีแดง (sĕe daeng)
  • tamilski: (1.1) செந்நிறமான (cenniṟamāṉa), சிவப்பு (civappu)
  • telugu: (1.1) ఎరుపు (erupu)
  • tetum: (1.1) mean
  • tiwa: (1.1) koja
  • tocharski A: (1.1) rtär
  • tocharski B: (1.1) ratre
  • tok pisin: (1.1) redpela
  • turecki: (1.1) kırmızı
  • tuvalu: (1.1) kula, mea
  • tybetański: (1.1) དམར, དམར་པོ
  • ujgurski: (1.1) قىزىل (qizil)
  • ukraiński: (1.1) червоний
  • umbryjski: (1.1) 𐌓𐌖𐌚𐌓𐌖 (rufru)
  • urdu: (1.1) سرخ (surx), لال (lāl)
  • uzbecki: (1.1) qizil
  • volapük: (1.1) redik
  • võro: (1.1) verrev
  • walijski: (1.1) coch
  • waloński: (1.1) rodje
  • węgierski: (1.1) piros, vörös
  • wietnamski: (1.1) đỏ, cực tả
  • wilamowski: (1.1) rut, rūt
  • włoski: (1.1) rosso
  • wolof: (1.1) xonq
  • xhosa: (1.1) bomvu
  • zazaki: (1.1) sur
  • zulu: (1.1) -bomvu, -bovu
źródła:
  1. ↑ publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana płatna rejestracja Hasło „czerwony” w: Uniwersalny słownik języka polskiego, red. Stanisław Dubisz i Elżbieta Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  2. ↑ z Internetu
  3. ↑ Jan Tokarski, A ileż to kłopotu… ze spójnikiem „a”, „Poradnik Językowy” nr 2/1951, s. 13.
  4. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „kolory” w: Poradnia językowa PWN.
  5. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „czerw” w: Aleksander Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Krakowska Spółka Wydawnicza, Kraków 1927.
This article is issued from Wiktionary. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.