piekło (język polski)
wyobrażenie piekła (1.1)
- wymowa:
- IPA: [ˈpʲjɛkwɔ], AS: [pʹi ̯eku̯o], zjawiska fonetyczne: zmięk.• i → j
- znaczenia:
rzeczownik, rodzaj nijaki
- (1.1) rel. teol. filoz. miejsce przebywania dusz zmarłych potępionych za grzechy lub winy wobec bogów popełnione na ziemi; zob. też piekło w Wikipedii
- (1.2) przen. miejsce, w którym trudno wytrzymać (z powodu ciężkich warunków), bardzo nieprzyjemna sytuacja, wydarzenie przysparzające wielu cierpień
- (1.3) st.pol. smoła[1]
czasownik, forma fleksyjna
- (2.1) 3. os. n przesz. oznajm. od: piec
- odmiana:
- (1.1-2)
przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga mianownik piekło piekła dopełniacz piekła piekieł celownik piekłu piekłom biernik piekło piekła narzędnik piekłem piekłami miejscownik piekle piekłach wołacz piekło piekła - (2.1) zob. piec
- przykłady:
- (1.1) Będziesz się smażył w piekle za swoje grzechy!
- (1.2) Żołnierze przeszli przez prawdziwe piekło, torując sobie drogę przez dżunglę pod niemal nieustającym ostrzałem wroga.
- (1.2) Porwane dziecko przez trzy lata żyło w piekle.
- (2.1) Mamo, czy długo będzie piekło się ciasto?[2]
- (2.1) W miejscu, gdzie puginał przygwoździł mnie do masztu, ramię piekło mnie jak rozpalonym żelazem[3].
- składnia:
- kolokacje:
- synonimy:
- (1.1) książk. inferno, otchłań, pandemonium; przest. gehenna; st.pol. pkieł
- (1.2) gehenna, droga przez mękę, mordęga
- antonimy:
- (1.1) niebo, raj
- hiperonimy:
- hiponimy:
- holonimy:
- (1.1) zaświaty
- meronimy:
- (1.1) przedpiekle
- wyrazy pokrewne:
- rzecz. piekielnik m, piekielnica ż
- zdrobn. piekiełko n
- czas. pieklić się
- przym. piekielny
- związki frazeologiczne:
- aż w piekle będzie słychać[4] • chcieć, a nie móc, to piekło[5] • ciekawość to pierwszy stopień do piekła • dobremu wszędzie dobrze, a złemu to i w piekle nie dogodzi [5]• dobrymi chęciami jest piekło wybrukowane • kto daje i odbiera, ten się w piekle poniewiera • posłać do piekła • polskie piekło • prędzej piekło zamarznie • przedsionek piekła • tłuc się jak marek po piekle • wrzask jak w piekle • z piekła rodem • piekło na ziemi • pycha się w niebie urodziła, a w piekle mieszka • zgotować piekło
- etymologia:
- (1.1-3) st.pol. pkieł < prasł. *pьkъlъ → smoła, por. czes. peklo, ros. пекло, chorw. pakao; utworzone od praindoeur. *pik- → smoła, por. łac. pix, gr. πίσσα, niem. Pech; jako termin religijny wyraz został przejęty do języka polskiego ze staroczeskiego, to tam też zmienił rodzaj na nijaki, być może pod wpływem wyrazu niebo[6]
- uwagi:
- (1.1) daw. pkieł
- (1.1) por. czyściec • niebo • hades • gehenna • szeol • naraka
- tłumaczenia:
- (1.3) zobacz listę tłumaczeń w haśle: smoła
- albański: (1.1) ferr m
- angielski: (1.1) hell; (1.2) hell
- arabski: (1.1) جحيم, جهنم, سقر
- azerski: (1.1) cəhənnəm; (1.2) cəhənnəm
- baskijski: (1.1) infernu
- białoruski: (1.1) пекла n; (1.2) пекла n
- bośniacki: (1.1) pakao m
- bułgarski: (1.1) ад, пъкъл; (1.2) ад, пъкъл
- chorwacki: (1.1) pakao m
- czeczeński: (1.1) жоьжахати
- czeski: (1.1) peklo n
- duński: (1.1) helvede n; (1.2) helvede n
- esperanto: (1.1) infero; (1.2) infero
- fiński: (1.1) helvetti
- francuski: (1.1) enfer m; (1.2) enfer m
- gruziński: (1.1) ჯოჯოხეთი (jojokheti); (1.2) ჯოჯოხეთი (jojokheti)
- hebrajski: (1.1) גיהנום m/ż (gejhinom)
- hiligaynon: (1.1) inpierno; (1.2) inpierno
- hiszpański: (1.1) infierno m; (1.2) infierno m
- indonezyjski: (1.1) neraka
- islandzki: (1.1) helvíti n; (1.2) helvíti n
- jidysz: (1.1) גיהנום n (gehenem); (1.2) גיהנום n (gehenem), חושך m / n (chojszech)
- kataloński: (1.1) infern m
- kazachski: (1.1) жаһаннам, тамұқ, тозақ
- kirgiski: (1.1) тозок
- litewski: (1.1) pragaras m; (1.2) pragaras m
- luksemburski: (1.1) Häll ż
- macedoński: (1.1) пекол m; (1.2) пекол m
- malajski: (1.1) neraka
- maltański: (1.1) infern m; (1.2) infern m
- nawaho: (1.1) chʼį́įdiitah
- niemiecki: (1.1) Hölle ż; (1.2) Hölle ż
- norweski (bokmål): (1.1) helvete n; (1.2) helvete n
- nowogrecki: (1.1) κόλαση ż; (1.2) κόλαση ż
- piemoncki: (1.1) palüdria ż
- portugalski: (1.1) inferno m; (1.2) inferno m
- rosyjski: (1.1) ад m; (1.2) ад m
- rumuński: (1.1) iad n; (1.2) iad n
- słowacki: (1.1) peklo n
- słoweński: (1.1) pekel m
- staro-cerkiewno-słowiański: (1.1) адъ / ⰰⰴⱏ m, г҄еона / ⰼⰵⱁⱀⰰ ż, матица ż
- suahili: (1.1) jahanamu
- szwedzki: (1.1) helvete n; (1.2) helvete n
- turecki: (1.1) cehennem; (1.2) cehennem
- ukraiński: (1.1) пекло n; (1.2) пекло n
- węgierski: (1.1) pokol
- wilamowski: (1.1) hełł ż, heł ż; (1.2) hełł ż, heł ż
- źródła:
- ↑ Zenon Klemensiewicz, Historia języka polskiego, PWN, Warszawa 2002, s. 29.
- ↑ Barbara Niedźwiedzka, Przygody Agatki.
- ↑ Robert Louis Stevenson Wyspa skarbów, s. 80.
- ↑ Jan Miodek, Od świętego Marcina zima się zaczyna, w: Odpowiednie dać rzeczy słowo. Szkice o współczesnej polszczyźnie, Wrocław 1987.
- 1 2 Jan Tokarski, A ileż to kłopotu… ze spójnikiem „a”, „Poradnik Językowy” nr 4/1951, s. 1.
- ↑ Wiesław Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2005, ISBN 83-08-03648-1.
This article is issued from Wiktionary. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.