Wolfgang Rihm
Imię i nazwisko

Wolfgang Michael Rihm

Data i miejsce urodzenia

13 marca 1952
Karlsruhe

Pochodzenie

niemieckie

Instrumenty

fortepian

Gatunki

muzyka poważna, muzyka współczesna

Zawód

kompozytor, pedagog

Odznaczenia

Wolfgang Michael Rihm (ur. 13 marca 1952 w Karlsruhe) – niemiecki kompozytor i pedagog.

Autor ponad 500 utworów instrumentalnych, wokalnych i scenicznych, z których Jakob Lenz jest jedną z najczęściej wystawianych oper kameralnych na niemieckojęzycznych scenach operowych.

Życiorys

W 1968 rozpoczął naukę kompozycji u Eugena Wernera Welte w konserwatorium w Karlsruhe. W latach 1972–1973 studiował u Karlheinza Stockhausena w Kolonii, a następnie w latach 1973–1976 u Klausa Hubera w Hochschule für Musik we Fryburgu Bryzgowijskim oraz muzykologię u Hansa Heinricha Eggebrechta na fryburskim Uniwersytecie. Korzystał również z porad Wolfganga Fortnera i Humphreya Searle’a. W 1979/1980 był stypendystą Deutsche Künstlerakademie (10-miesięczna rezydentura w Villi Massimo w Rzymie).

W latach 1973–1978 był wykładowcą w konserwatorium (Staatliche Hochschule für Musik) w Karlsruhe, w 1985 objął katedrę kompozycji tej uczelni, jego uczniem był m.in. Dariusz Przybylski. Od 1978 regularnie wykłada też na Kursach Darmstadzkich. Kompozytor rezydent Festiwalu w Lucernie (1997) i Festiwalu w Salzburgu (2000) oraz dyrektor artystyczny (latem 2016) i wykładowca Akademii Festiwalowej w Lucernie. Oprócz zajęć dydaktycznych wygłasza liczne odczyty, pisze eseje i opracowania na tematy muzyczne.

W latach 1984–1989 był konsultantem artystycznym Deutsche Oper Berlin. Od 1982 jest członkiem prezydium Deutscher Komponistenverband, a od 1989 wchodzi w skład Rady Nadzorczej Stowarzyszenia GEMA.

Życie prywatne

W 1998 zdiagnozowano u Rihma nowotwór, od 2016 choroba znacznie się nasiliła. W 2019 powstał godzinny film dokumentalny Das Vermächtnis na temat jego „komponowania z rakiem” – jak to sam autoironicznie określił. Film pokazuje kompozytora prywatnie – jego rozmowy z żoną Vereną i przemyślenia snute nad ulubionym jeziorem Ferma w pobliżu Karlsruhe. Towarzyszy też kompozytorowi w ryzykownej dla zdrowia podróży na Festiwal w Lucernie, ukazując jego niezłomność w kontynuowaniu, wbrew chorobie, działalności kompozytorskiej i pedagogicznej.

Twórczość

W początkowym okresie twórczości Rihm czerpał z różnych stylów i technik kompozytorskich, m.in. dodekafonii, serializmu, techniki mikrointerwałowej, punktualizmu. Nie stosował się jednak ściśle do zasad określonych w tych technikach, dając pierwszeństwo spontaniczności procesu twórczego. Swobodnie łączył środki o różnej proweniencji, które urozmaicał i upraszczał (np. poprzez frazy przypominające mowę), przez co jego muzyka stawała się zrozumiała i czytelna. W jego utworach dominowała epicka narracyjność i ekspresyjna dramaturgia osiągana przez harmoniczne kontrasty i wybuchowe kulminacje. Charakterystyczne kompozycje tego okresu to Lichtzwang, na skrzypce i orkiestrę (1975–1976) oraz utwory orkiestrowe Morphonie (1972), Dis-Kontur (1974) i Sub-Kontur (1974–1975).

W dziesięcioleciu 1980–1990 Rihm nadal stosował silne i nagłe kontrasty, jednak emocjonalną ekspresję zastąpiła funkcjonalność. Faktura stała się bardziej ekonomiczna, harmonia i barwa bardziej wyrafinowane, a motywy lakoniczne, z bardziej zagęszczoną narracją. Ta redukcja środków, w tym zmniejszanie aparatu wykonawczego, spowodowała wzrost znaczenia muzyki kameralnej. Powstały m.in. cykle utworów kameralnych Fremde Szenen I–III (1982–1984) i Chiffre I–VIII (1982–1988) oraz orkiestrowy Klangbeschreibung I–III (1982–1987) i Kein Firmament na orkiestrę kameralną (1988).

W ostatnim, dojrzałym okresie Rihm ma tendencję do łączenia dotychczasowych osiągnięć. Tworzy rodzaj matrycy formy i wypełnia ją za każdym razem nowym materiałem muzycznym. Ten proces może być kombinacją np. aranżacji, wariacji, parafrazy. Jedną z takich matryc jest Et nunc II, na instrumenty dęte i perkusyjne (1993). Powracając do materiału wyjściowego po raz pierwszy, Rihm zaszczepił na nim partię fortepianu solo, tworząc rodzaj Konzertstück na fortepian, instrumenty dęte i perkusję, zatytułowany Sphere (1992–1994). W późniejszych przeróbkach ta sama matryca Et nunc II, zastosowana częściowo lub w całości, posłużyła jako podstawa dla 4-częściowego cyklu studiów orkiestrowych Vers une symphonie fleuve (1995–2000), pomyślanego jako „work in progress”.

Odznaczenia i nagrody

(na podstawie materiałów źródłowych)

Odznaczenia

Nagrody

  • 1974 – Preis der Stadt Stuttgart
  • 1975 – Preis der Stadt Mannheim
  • 1978 – Berlin Kunstpreis Stipendium
  • 1978 – Reinhold-Schneider-Preis
  • 1978 – Kranichsteiner Musikpreis Darmstadt
  • 1978 – Reinhold Schneider–Preis der Stadt Freiburg
  • 1979 – stypendium miasta Hamburg
  • 1979/1980 – stypendysta Deutsche Akademie Rom Villa Massimo
  • 1981 – Nagroda Beethovenowska miasta Bonn
  • 1983 – stypendium Cité internationale des arts w Paryżu
  • 1984/1985 – stypendium Wissenschaftskolleg zu Berlin
  • 1986 – Rolf-Liebermann-Preis za operę Hamletmaschine
  • 1991 – Musikpreis der Stadt Duisburg
  • 1997 – Prix de Composition Musical de la Fondation Prince Pierre de Monaco
  • 1998 – Jacob Burckhardt–Preis der Johann Wolfgang von Goethe–Stiftung
  • 2000 – Bach-Preis miasta Hamburg
  • 2001 – nagroda Royal Philharmonic Society za Jagden und Formen
  • 2003 – Ernst von Siemes Musikpreis
  • 2010 – Złote Lwy na Biennale w Wenecji za całokształt twórczości
  • 2014 – Robert Schumann Preis für Dichtung und Musik
  • 2017 – Preis der Europäischen Kirchenmusik

Doktor honoris causa Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego (1998) oraz członek honorowy wielu niemieckich uczelni artystycznych, a także Europejskiej Akademii Nauk i Sztuk Pięknych i Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique.

Wybrane kompozycje

(na podstawie materiałów źródłowych)

Cykle

  • Abgesangsszenen I–V, słowa F. Nitsche (1979–1981)
  • Walzer I–II (1979–1986)
  • Tutuguri I–IV (1980–1983)
  • Fremde Szenen I–III (1982–1984)
  • Chiffre-Zyklus I–VIII (1982–1988); I wyk. pol. Warszawska Jesień (1987)
  • Klangbeschreibung I–III (1982–1987); III wyk. pol. Warszawska Jesień (1988)
  • Unbenannt I–III (1986–1990)
  • Music in memoriam Luigi Nono
    • Cantus firmus – Studie (1990)
    • Ricercare (zweiter Versuch) (1990)
    • Abgewandt 2 (dritter Versuch) (1990)
    • Umfassung (vierter Versuch) (1990–1985)
    • La lugubre gondola/Das Eismeer (fünfter Versuch) (1992–1994)
  • Séraphin
    • Etude pour Séraphin (1991–1992)
    • Séraphin: Versuch eines Theaters für Instrumente/Stimmen/... (1993–1994)
    • Séraphin-Spuren (1996)
    • Etude d'après Séraphin (1997)
  • – Et nunc I-II (1992/1993)
    • Sphère (1992–1994)
    • Vers une symphonie fleuve I–IV (1994–2000)
  • Über der Linie I–VII (1999–2006)
  • Fetzen I–VIII (1999–2004)
  • Sotto voce I–II (1999–2007)
  • Verwandlung I–VI (2002–14)

Utwory sceniczne

  • Faust und Yorick, opera kameralna do libretta wg J. Tardieu (1976)
  • Jakob Lenz, opera kameralna do libretta wg G. Büchnera (1977–1978); wyst. pol. Warszawska Jesień, 1985
  • Die Hamletmaschine, opera wg H. Müllera (1983–1986)
  • Oedipus, opera wg Sofoklesa w przekł. F. Hölderlina (1986–1987)
  • Die Eroberung von Mexico, opera wg A. Artauda (1987–1991)
  • Dionizos, fantazja operowa do libretta kompozytora na podstawie tekstów F. Nietzschego (2009–2010)

Utwory orkiestrowe i z towarzyszeniem orkiestry

  • I Symphonie (1970)
  • Morphonie, na kwartet smyczkowy i wielką orkiestrę (1972)
  • Dis-Kontur, na wielką orkiestrę (1974)
  • Sub-Kontur, na orkiestrę (1974–1975)
  • Lichtzwang, na skrzypce i orkiestrę, pamięci Paula Celana (1975–1976)
  • II Symphonie (1975)
  • III Symphonie (1976–1977)
  • La musique creuse le ciel, na dwa fortepiany i orkiestrę (1977–1978)
  • Monodram, na wiolonczelę i orkiestrę (1982–1983)
  • Dies, na solistów, chór i orkiestrę (1984)
  • Aufzeichnung: Dämmerung und Umriß, na wielką orkiestrę (1985)
  • Kein Firmament, na orkiestrę kameralną (1988)
  • La Lugubre gondola / Das Eismeer, na dwie grupy orkiestrowe i fortepian (1991)
  • Gesungene Zeit, muzyka na skrzypce i orkiestrę (1991)
  • IV Symphonie (1994)
  • In-Schrift, na orkiestrę (1995)
  • Styx und Lethe, na wiolonczelę i orkiestrę (1997–1998)
  • Spiegel und Fluss, na orkiestrę (1999)
  • Jagden und Formen na orkiestrę (1995–2001)
  • Die Stücke des Sängers, na harfę i orkiestrę (2000–2001)
  • Das Lesen der Schrift, na orkiestrę (2001–2002)
  • Lichtes Spiel, Ein Sommerstück, na skrzypce i małą orkiestrę (2009)
  • Will Sound More, na zespół (2011)
  • Nähe fern 1, Nähe fern 2 na orkiestrę (2011)
  • In-Schrift 2, na orkiestrę (2013)
  • Gedicht des Malers, na skrzypce i orkiestrę (2014)
  • Gruß-Moment 2, na orkiestrę (2016)
  • Duo Concerto, na skrzypce, wiolonczelę i orkiestrę (2015)
  • Concerto en Sol, na wiolonczelę i małą orkiestrę, dla Sol Gabetty (2018–2019)

Utwory wokalne i wokalno-instrumentalne

  • Maximum est unum, na głosy solowe, chór, organy i orkiestrę do tekstów Mistrza Eckhardta i Mikołaja Kuzańczyka (1996)
  • Deus Passus, na głosy solowe, chór i orkiestrę (1999–2000)
  • Rilke:Vier Ge- dichte, na tenor i fortepian (2000)
  • Lavant-Gesänge, na alt i fortepian (2000–2001)
  • Astralis (Über die Linie III), na chór, wiolonczelę i kotły (2001)
  • Sechs Gedichte von Friedrich Nietzsche, na baryton i fortepian (2001)
  • Aria/Ariadne, na sopran i zespół instrumentalny (2001)
  • Bildnis: Anakreon, Gedichte und Fragmente, na tenor, fortepian, harfę, klarnet i wiolonczelę (2004)
  • Das Gehege, Eine nächtliche Szene, na sopran i orkiestrę (2005)
  • Fremdes Licht, na sopran, skrzypce, klarnet i małą orkiestrę (2005)
  • Akt und Tag, dwie etiudy na sopran i kwartet smyczkowy (2006)
  • An Bálint, na recytatora i trio fortepianowe (2007)
  • 4 späte Gedichte von Friedrich Rückert, na głos i fortepian (2008)
  • Proserpina, monodram na sopran, chór i orkiestrę kameralną (2008)
  • Drei Frauen, teatr muzyczny na sopran dramatyczny, tenor i orkiestrę (2001–2009)
  • ET LUX, na kwartet wokalny i kwartet smyczkowy (2009)

Utwory kameralne

  • I Streichquartett (1970)
  • Tristesse d’une étoile, kwartet smyczkowy (1971)
  • Paraphrase, na wiolonczelę, perkusję i fortepian (1972)
  • Im Innersten. III Streichquartett (1976); wyk. pol. Warszawska Jesień (1996)
  • IV Streichquartett (1979/1981); wyk. pol. Warszawska Jesień (1993)
  • Quartettsatz. IX Streichquartett (1993)
  • Pol-Kolchis-Nucleus, na zespół kameralny (1991–1996)
  • X Streichquartett (1997)
  • Concerto (Dithyrambe), na kwartet smyczkowy i orkiestrę (2000)
  • Bonus, na zespół kameralny (2001)
  • Triona skrzypce, klarnet i fortepian (2003)
  • Canzona nuova, na pięć altówek (2006)
  • XI Streichquartett(2010)

Wybrane publikacje

  • 1997 – Wolfgang Rihm, Ulrich Mosch (red.). Ausgesprochen: Schriften und Gespräche. Winterthur: Amadeus Verlag. ISBN 3-7957-0395-6 (niem.)
  • 2001 – Wolfgang Rihm, Reinhold Brinkmann. Musik Nachdenken: Reinhold Brinkmann und Wolfgang Rihm im Gespräch. Regensburg: ConBrio Verlag. ISBN 3-932581-47-4 (niem.)
  • 2002 – Wolfgang Rihm, Ulrich Mosch (red.). Offene Enden: Denkbewegungen um und durch Musik. Munich: Hanser Verlag. ISBN 978-3-446-20142-2 (niem.)

Uwagi

  1. ↑ Autorami dokumentu są Victor Grandits i Magdalena Adugna. Film nadała 23 stycznia 2020 niemiecka stacja ADR. Jest dostępny w archiwum ARD-Mediathek oraz na YouTube.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Jabłoński 2004 ↓, s. 398.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Josef Häusler: Rihm, Wolfgang. [w:] Oxford Music Online. Grove Music Online [on-line]. 2005-07-20. [dostęp 2020-02-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-02-03)]. via Oxford University Press. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 Wolfgang Rihm. [w:] Universal Edition [on-line]. [dostęp 2020-02-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-04-02)]. (ang. • niem.).
  4. ↑ Wolfgang Rihm – Das Vermächtnis (video). [w:] ADR Mediathek [on-line]. 2020-01-23. [dostęp 2020-02-03]. (niem.).
  5. ↑ Wolfgang Rihm: I'm composing with cancer. [w:] Slipped Disc [on-line]. 2020-01-28. [dostęp 2020-02-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-02-04)]. (ang.).
  6. ↑ Isabel Steppeler: Komponist Wolfgang Rihm ist nicht glücklich über SWR-Doku. [w:] Badische Neueste Nachrichten [on-line]. 2020-01-22. [dostęp 2020-02-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-02-03)]. (niem.).
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 Jabłoński 2004 ↓, s. 400.
  8. 1 2 Schaeffer 1990 ↓, s. 235.
  9. ↑ Wolfgang Rihm. [w:] Warszawska Jesień [on-line]. 2003. [dostęp 2020-02-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-02-03)]. (pol.).
  10. ↑ Jabłoński 2004 ↓, s. 399-400.

Bibliografia

  • Maciej Jabłoński: Rihm Wolfgang. W: Encyklopedia muzyczna PWM. Elżbieta Dziębowska (red.). Wyd. I. T. 8: Pe–R część biograficzna. Kraków: PWM, 2004, s. 398-400. ISBN 83-224-0837-4. (pol.).
  • Wolfgang Rihm. W: Bogusław Schaeffer: Kompozytorzy XX wieku. T. II. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1990, s. 234-236. ISBN 83-08-01859-9. (pol.).
  • Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: PWN, 1995, s. 755. ISBN 83-01-11390-1. (pol.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.