Krzysztof Kolberger

Krzysztof Kolberger (2005)
(fot. Paweł Matyka)
Imię i nazwisko

Krzysztof Marek Kolberger

Data i miejsce urodzenia

13 sierpnia 1950
Gdańsk

Data i miejsce śmierci

7 stycznia 2011
Warszawa

Zawód

aktor, reżyser

Współmałżonek

Anna Romantowska (rozwód)

Lata aktywności

1974−2011

Zespół artystyczny
Teatr Narodowy
Odznaczenia

Krzysztof Marek Kolberger (ur. 13 sierpnia 1950 w Gdańsku, zm. 7 stycznia 2011 w Warszawie) – polski aktor i reżyser.

Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi (1977), Odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” (1997), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2005), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2007), Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2008) i pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2011). W 2009 uhonorowany Nagrodą Totus w kategorii „osiągnięcia w dziedzinie kultury chrześcijańskiej” – za „konsekwentną służbę pięknu, utrzymaną w duchu papieskiego Listu do artystów, szczególnie zaś za umiejętność wydobywania sensu ze strof pisanych osobistym cierpieniem”.

Za „wielkie radiowe kreacje w utworach klasyki polskiej i światowej” otrzymał Złoty Mikrofon (2005), a za całość dokonań artystycznych w Polskim Radio – Wielki Splendor (2009). Laureat nagrody Mistrz Mowy Polskiej (2006).

Życiorys

Wczesne lata

Urodził się w Gdańsku. Nazwisko ojca, Antoniego Kolbergera, i jego zostało zmienione w roku 1953; pierwotnie zapisywane było jako Kohlberger. Jego matka, Wanda Kolberger (z domu Ostałowska), z zawodu nauczycielka, pracowała w Domu Prasy prowadząc klub dziennikarza, a ojciec pochodził ze Lwowa i był inżynierem telekomunikacji w Warszawie. Dzieciństwo i młodość spędził wraz z siostrą Barbarą w części willi w Gdańsku-Wrzeszczu przy ul. Karłowicza. – Terenem naszych zabaw był placyk porośnięty drzewami, wspaniałe topole. Tam odbywały się różne wymyślane przygody. Czasem bawiliśmy się również w jakieś teatrzyki – opowiadał na radiowej antenie Kolberger. Grał w siatkówkę i początkowo myślał o karierze sportowca. Plany pokrzyżowały mu jednak kontuzje. Rozmyślał też o seminarium duchownym. Uczęszczał na zbiórki harcerskie i udzielał się w kółku charytatywnym przy kościele. Jako nastolatek brał udział w szkolnych akademiach. Zdobywał nagrody na konkursach recytatorskich i tanecznych. W 1968 ukończył IX Liceum Ogólnokształcące w Gdańsku, gdzie stworzył kabaret „Syfon”. Zaraz po maturze pojechał na egzaminy do warszawskiej PWST, przekonany, że dostanie się bez trudu. Jego nazwisko nie znalazło się na liście przyjętych, a komisja uznała, że ma martwy wzrok i zeza, zanim przyniósł zaświadczenie od lekarza o okularach i wpisano go na listę. Był „na roku” m.in. z Ewą Dałkowską, Markiem Kondratem, Jadwigą Jankowską-Cieślak i Jerzym Radziwiłowiczem. Kształtował się pod okiem Ignacego Gogolewskiego i Adama Hanuszkiewicza. W 1971 podczas studiów wystąpił w roli reżysera w sztuce W małym dworku Stanisława Ignacego Witkiewicza w reżyserii Jana Skotnickiego. W 1972 zagrał Pana Młodego i Władzia w spektaklu dyplomowym Akty według Stanisława Wyspiańskiego i Sławomira Mrożka w reż. Jerzego Jarockiego.

Kariera sceniczna

Zaraz po ukończeniu studiów dostał etat u swojego wykładowcy Ignacego Gogolewskiego w Teatrze Śląskim w Katowicach, gdzie w 1972 zadebiutował rolą Kubusia w Hyde Parku Adama Kreczmara w reż. Zbigniewa Bogdańskiego. W 1973 przeniósł się na stałe do Warszawy i otrzymał angaż w Teatrze Narodowym w Warszawie kierowanym wówczas przez Adama Hanuszkiewicza. Kolberger grał w spektaklach inscenizowanych przez Hanuszkiewicza i mierzył się przede wszystkim z polską klasyką. To wtedy przylgnął do niego wizerunek bohatera romantycznego, potem potwierdzony również w filmie.

„Zobaczyłem w nim bardzo ciekawe zostawienie dobrej urody młodego mężczyzny i wrażliwości dziecięcej, prawie dziewczęcej. Delikatność a jednocześnie dobre warunki głosowe. Natychmiast skojarzył mi się z rolą Kordiana” – opowiadał Adam Hanuszkiewicz.

W Teatrze Narodowym pracował w latach 1973-1982. Rola Wacława / Poety w Wacława dziejach wg poematu Stefana Garczyńskiego (1973) była jego pierwszą znaczącą rolą. Wśród wielu późniejszych kreacji zapamiętany został przede wszystkim jako Jasiek w Weselu (1974), Aleksiej Nikołajewicz Bielajew w Miesiącu na wsi Iwana Turgieniewa (1974), Sawa w Śnie srebrnym Salomei Juliusza Słowackiego (1977), Alfred w Mężu i żonie Aleksandra Fredry (1977), Konrad w Dziadach (1978) i Iwan w Braciach Karamazow (1979). Od tamtej pory bardzo często grywał w repertuarze romantycznym.

Występował w teatrach stołecznych: Współczesnym (1982–1987), gdzie zagrał m.in. Lorenza de Medici w Lorenzacciu Alfreda de Musset (1986), Dramatycznym (1987–1988), Ateneum (1988-2000), Komedia (1994–1995, 2002), Scena Prezentacje (1996) oraz Studio im. Stanisława Witkiewicza, gdzie zagrał Kocha w Zachodnim wybrzeżu Bernarda-Marie Koltèsa w reż. Krzysztofa Warlikowskiego (1998) i Trigorina w Mewie Antoniego Czechowa w reż. Zbigniewa Brzozy (2003). Po latach przerwy powrócił na swoją macierzystą warszawską scenę – do Teatru Narodowego, gdzie w latach 1999–2011 zagrał m.in. Lucyfera w Wybrałem dziś zaduszne święto wg Samuela Zborowskiego Słowackiego w reż. Janusza Wiśniewskiego (1999) i Stańczyka w Weselu Wyspiańskiego w inscenizacji Jerzego Grzegorzewskiego (2000). Jego ostatnią rolą teatralną był brat Franciszek w komedii Shakespeare’a Wiele hałasu o nic w reż. Macieja Prusa (2008).

Jako reżyser wystawił Żołnierza królowej Madagaskaru (Opera Szczecińska, 1993), Nędzę uszczęśliwioną (Teatr Wielki w Warszawie, 1994 i Teatr Wielki w Poznaniu, 1997), Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale (Opera Wrocławska, 1994 i później Teatr Wielki w Poznaniu, 1999), Królewnę Śnieżkę i siedmiu krasnoludków (Teatr Komedia w Warszawie, 1994 i Opera Szczecińska, 1999), Kocham O’Keeffe (Teatr Bajka w Warszawie, 2005), Henryka VI na łowach (Teatr Wielki im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu, 2007), Konopielkę (Wrocławski Teatr Lalek, 2008) oraz Wiersze Jana Brzechwy i Juliana Tuwima (Wrocławski Teatr Lalek, 2008).

Kariera ekranowa

Brał udział w realizacjach Teatru Telewizji, w tym w Lucy Crown Irwina Shawa w reż. Andrzeja Łapickiego (1972), w tytułowej roli w Don Carlosie Friedricha Schillera w reż. Macieja Zenona Bordowicza (1973), w roli Romea w Romeo i Julii Shakespeare’a w reż. Jerzego Gruzy (1974) i Maćka Chełmickiego w adaptacji Popiołu i diamentu Jerzego Andrzejewskiego w inscenizacji Zygmunta Hübnera (1974).

Zagrał w ponad siedemdziesięciu filmach oraz serialach telewizyjnych. Zadebiutował na ekranie w głównej roli Józka w dramacie telewizyjnym Ewy Kruk Koniec babiego lata (1974). Przełomem w karierze filmowej była rola Zbigniewa, syna Wojewody (Mieczysław Voit) z pierwszego małżeństwa w ekranizacji dramatu Mazepa Słowackiego, dokonanej przez Gustawa Holoubka (1975) oraz kreacja hrabiego Dezyderego Chłapowskiego w Najdłuższej wojnie nowoczesnej Europy (1979-1981) Jerzego Sztwiertni. Niemalże z dnia na dzień stał się twarzą pokolenia młodych Polaków epoki Edwarda Gierka. W lipcu 1975 trafił na okładkę tygodnika „Film”. Za rolę pana młodego w Kontrakcie (1980) Krzysztofa Zanussiego otrzymał nagrodę za najlepszą rolę męską na festiwalu koszalińskim „Młodzi i Film” (1981).

„Był człowiekiem bardzo prawym i uporządkowanym wewnętrznie. Posiadał głęboką duchowość i taką swoją – intymną, bo on tego publicznie nie demonstrował – filozofię życia, pełną harmonii, z dala od spraw tego świata” – wspominał aktora Kazimierz Kutz.

Wiele interesujących kreacji stworzył w filmach: dziennikarza w Hotelu klasy lux (1979) Ryszarda Bera, Anonimusa w Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny (1982) Janusza Majewskiego, psychologa w Jeśli się odnajdziemy (1982) Romana Załuskiego, żołnierza Września, śląskiego konspiratora w Na straży swej stać będę (1983) Kazimierza Kutza, nauczyciela udającego się za granicę z poufną misją podziemnych władz „Solidarności” w Ostatnim promie (1989) Waldemara Krzystka, wychowawcę poprawczaka w Zakładzie (1990) Teresy Kotlarczyk, partyjnego sekretarza w Kuchni polskiej (1991) i 1968. Szczęśliwego Nowego Roku (1992) Jacka Bromskiego czy Adama Mickiewicza w Panu Tadeuszu (1999) Andrzeja Wajdy. Grał także w filmach Leszka Wosiewicza: blokowego w Kornblumenblau (1988) i ojca w Kronikach domowych (1997).

Zdobył uznanie wśród telewidzów w rolach: Karola Chłapowskiego, męża tytułowej gwiazdy w Modrzejewskiej (1989) Jana Łomnickiego, Reinholda Heidensteina, sekretarza Jana Zamoyskiego w Kanclerzu (1989) Ryszarda Bera, szefa UOPu w Ekstradycji (1995–1998) czy szefa mafii w Sforze (2002) i Fałszerzach – powrocie Sfory (2006) Wojciecha Wójcika.

Dubbing, radio i telewizja

Wielokrotnie nagrywał role dubbingowe, pełnił funkcję lektora w filmach dokumentalnych, oświatowych i animowanych. W serialu telewizyjnym Wojciecha Solarza Wielka miłość Balzaka (1973) dubbingował rolę poety Lesińskiego w salonie Hańskich w Wiedniu (Marek Bargiełowski). Użyczył głos Rudy’emu Jordache (Peter Strauss) w polskiej wersji językowej serialu Pogoda dla bogaczy (1976).

Na dorobek radiowy Kolbergera składają się role w słuchowiskach i audycjach poetyckich Teatru Polskiego Radia. Od 1976 występował w różnych audycjach poetyckich. Był też ich reżyserem. Zapisał się w pamięci słuchaczy Programu 1 Polskiego Radia recytując wiersze w ramach cyklu Strofy dla ciebie w Lecie z Radiem. Za swoją działalność radiową został nagrodzony przez Polskie Radio Złotym Mikrofonem oraz Wielkim Splendorem (2009).

Wyreżyserował album muzyczny dla dzieci pt. Bajki Natalki (wyd. 1988) – płytę, która jako pierwsza w historii polskiej fonografii zdobyła status platynowej. Nagrał też Najpiękniejsze baśnie: Królewna Śnieżka (wyd. Pani Domu, 2002) i Karierę Nikodema Dyzmy Tadeusza Dołęgi-Mostowicza (Gazeta Wyborcza, 2007).

W 2000 roku na antenie TVP1 prowadził teleturniej Juliusz Słowacki.

W jego ocenie jednym z najważniejszych zadań aktorskich w jego karierze było powierzenie mu przez Telewizję TVN przeczytania testamentu papieża Jana Pawła II w czasie żałoby po jego śmierci w kwietniu 2005. Wystąpił także jako narrator i solista u boku Krystyny Tkacz, Beaty Rybotyckiej i Krzysztofa Gosztyły w Mszy Polskiej H.F. Tabęckiego, do słów ks. Twardowskiego.

Działalność społeczna

W stanie wojennym wspierał Prymasowski Komitet Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom. Był honorowym przewodniczącym Stowarzyszenia Chorych na Raka Nerki oraz członkiem Honorowego Komitetu Rozwoju Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli.

Życie prywatne

Był mężem aktorki Anny Romantowskiej i ojcem Julii Kolberger. Na początku lat 80. jego małżeństwo rozpadło się, niemniej do końca życia utrzymywał bliskie relacje z byłą żoną.

Kolberger był gejem. Informację o tym, że ojciec tworzył wieloletni związek z innym mężczyzną, potwierdziła jego córka w wywiadzie dla magazynu „Replika” w 2021.

Krzysztof Kolberger przez wiele lat zmagał się z rakiem nerki. Aktora dwukrotnie operowano, co – jak sam twierdził – w istotny sposób zmieniło jego podejście do życia i do wykonywanego zawodu, w tym wpłynęło na podjęcie się przez niego – prócz grania na scenie – także reżyserowania. Mówi o tym opublikowana przez Edycję Świętego Pawła w 2007 roku książka-wywiad pt. „Przypadek nie-przypadek. Rozmowa między wierszami księdza Jana Twardowskiego”. Po latach walki z nowotworem, zmarł 7 stycznia 2011 roku. Bezpośrednią przyczyną śmierci była niewydolność krążenia.

Uroczystości pogrzebowe odbyły się 13 stycznia 2011 roku, w kościele św. Karola Boromeusza na warszawskich Powązkach, następnie tamże na cmentarzu Powązkowskim Krzysztof Kolberger został pochowany (kwatera 23 wprost-1-20). Podczas ceremonii na cmentarzu, przy grobie Krzysztofa Kolbergera odtworzono nagranie Leonarda Cohena – „Dance Me to the End of Love”.

Upamiętnienie

26 czerwca 2012 w gdańskiej dzielnicy Strzyża otwarto skwer jego imienia, nieopodal domu, w którym mieszkał.

21 stycznia 2015 został patronem IX Liceum Ogólnokształcącego w Gdańsku, którego był absolwentem.

Był bohaterem filmu dokumentalnego Tomasza Drozdowicza i Marii Nockowskiej Kolba, na szczęście! (2010), a także książki Aleksandry Iwanowskiej Przypadek nie-przypadek. Krzysztof Kolberger (2007) i Marzanny Graff-Oszczepalińskiej Odnaleźć dobro / Siła codzienności (2008), w której opowiadał w formie pamiętnika o swoim osobistym spotkaniu z prawdziwym dobrem tkwiącym w człowieku.

Filmografia

Seriale telewizyjne

Filmy

Spektakle telewizyjne
  • 1972: Lucy Crown – Jeff
  • 1973: Moje serce jest w górach – młody Mąż
  • 1973: Maskarada – Książę Zwiezdicz
  • 1973: Don Carlos – Don Carlos
  • 1974: Popiół i diament – Maciek Chełmicki
  • 1974: Romeo i Julia – Romeo
  • 1977: Trzy po trzy
  • 1996: Nieprzyjaciel – Jakub
  • 2001: Herbatka u Stalina – Maksim Litwinow

Jako lektor

  • 1987: Droga mogiłami znaczona – lektor
  • 1989: Nim słońce wejdzie…
  • 1998: Adama... tajemnice – recytujący
  • 1998: Życie pośmiertne Adama Mickiewicza – lektor

Dubbing

Dyskografia

Odznaczenia i nagrody

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Monika Mokrzycka-Pokora: Krzysztof Kolberger – Życie i twórczość. Culture.pl, 2007-09-21. [dostęp 2021-12-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-24)].
  2. ↑ M.P. z 2011 r. nr 32, poz. 380
  3. ↑ Leszek Mila: Genealogy: Antoni Kolberger (Kohlberger; 1910–1992). Geni, 2016-02-20. [dostęp 2022-08-16]. (ang.).
  4. ↑ Nie żyje Krzysztof Kolberger. Dziennik.pl, 2011-01-07. [dostęp 2021-12-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-24)].
  5. 1 2 Anna Bimer: Krzysztof Kolberger – „śmierci nie trzeba się bać”. „Zwierciadło”. [dostęp 2021-12-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-24)].
  6. 1 2 Dom rodzinny i dzieciństwo – Krzysztof Kolberger (1950–2011). Stowarzyszenie Międzynarodowe Centrum Zarządzania Informacją ICIMSS, 2018-10-09. [dostęp 2021-12-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-24)].
  7. ↑ Włodzimierz Amerski: Skwer Krzysztofa Kolbergera. wybrzeże24.pl. [dostęp 2021-12-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-24)].
  8. 1 2 „Uwierzyć w życie”. Portret Krzysztofa Kolbergera. Polskie Radio. [dostęp 2021-12-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-24)].
  9. ↑ Tani, Profesjonalny Hosting WWW Serwery, Domeny | WEBD.PL [online], ixlo.webd.pl [dostęp 2024-04-23] (pol.).
  10. ↑ Krzysztof Kolberger patronem IX LO. StaraOliwa.pl. [dostęp 2021-12-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-24)].
  11. ↑ „Dobry Tydzień”, E.U., Historia prawdziwa. Krzysztof Kolberger, Nr 30/20 lipca 2020
  12. 1 2 Jerzy Armata: Krzysztof Kolberger. Akademia Polskiego Filmu. [dostęp 2021-12-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-24)].
  13. ↑ Krzysztof Kolberger Magazines. FamousFix. [dostęp 2021-12-25]. (ang.).
  14. ↑ Krzysztof Kolberger, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (autorzy). [dostęp 2021-04-09]. ⇒ zakładka „kariera radiowa”
  15. ↑ Pożegnaliśmy Krzysztofa Kolbergera. Polskie Radio, 13 stycznia 2011. [dostęp 2012-04-05].
  16. ↑ Krzysztof Kolberger w bazie Discogs.com (ang.)
  17. ↑ 1 – Juliusz Słowacki - Teleturniej (fragmenty) – 02.2000. [dostęp 2022-11-13].
  18. ↑ Zmarł Krzysztof Kolberger. rp.pl, 07-01-2010.
  19. ↑ Kamila Szymańczyk: Krzysztofa Kolbergera apetyt na życie. adonai.pl, 28-12-2008.
  20. ↑ Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana Z Dukli: Inauguracja działalności Honorowego Komitetu Rozwoju Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej. 2007-11-13. [dostęp 2012-07-10].
  21. ↑ Julia Kolberger: "JEST OK BYĆ CÓRKĄ GEJA". 2021-12-03. [dostęp 2021-12-03].
  22. ↑ Anna Romantowska i Krzysztof Kolberger małżeństwo z miłości i przyjaźni [online], Viva.pl [dostęp 2021-12-07] (pol.).
  23. ↑ Śmiertelny nowotwór, z którym żyje Krzysztof Kolberger. region.czest.pl.
  24. ↑ Pogromcy raka. wprost.pl.
  25. ↑ Krzysztof Kolberger – wybitny aktor. salon24.pl, 08-01-2011.
  26. ↑ Cmentarz Stare Powązki: KRZYSZTOF KOLBERGER, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-11-30].
  27. ↑ Mieszkańcy Strzyży uhonorowali Krzysztofa Kolbergera. gdansk.pl, 2012-06-27. [dostęp 2012-06-27].
  28. ↑ Gdańsk uczci skwerem pamięć o Krzysztofie Kolbergerze. trojmiasto.pl, 18 kwietnia 2012. [dostęp 2021-02-27].
  29. ↑ IX Liceum Ogólnokształcące w Gdańsku otrzymało imię Krzysztofa Kolbergera [online], Wyborcza.pl, 21 stycznia 2015 [dostęp 2015-01-21] [zarchiwizowane z adresu 2015-01-21].
  30. ↑ Krzysztof Kolberger patronem IX LO w Gdańsku. nauka.trojmiasto.pl/. [dostęp 2015-01-19].
  31. ↑ Aleksandra Iwanowska: Przypadek nie-przypadek. Rozmowa między wierszami księdza Jana Twardowskiego. Edycja Świętego Pawła, 2007. ISBN 978-83-7424-232-5.
  32. ↑ Marzanna Graff-Oszczepalińska: Odnaleźć dobro / Siła codzienności. Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu, 2008. ISBN 978-83-257-0055-3.
  33. ↑ Złote Mikrofony 2005 Polskiego Radia. MediaFM.net, 2005-09-01. [dostęp 2010-12-06]. (pol.).
  34. ↑ M.P. z 2005 r. nr 74, poz. 1019 – pkt 1.
  35. ↑ Wiktory: Lis nominowany 4x. tvpolsat.info, 2007-05-24. [dostęp 2011-01-30].
  36. ↑ Plebiscyt na najlepszych mówców. mistrzmowy.pl. [dostęp 2011-01-30].
  37. ↑ M.P. z 2008 r. nr 31, poz. 273 – pkt 16.
  38. ↑ Prezydent RP odznaczył bohaterów stanu wojennego oraz działaczy ruchu „Polsko-Czesko-Słowackiej Solidarności”. prezydent.pl, 10 grudnia 2007. [dostęp 2009-12-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (14 lipca 2010)].
  39. ↑ Minister Kultury o Krzysztofie Kolbergerze: „Mieliśmy do czynienia z gigantem wrażliwości”. tvn24.pl. [dostęp 2011-01-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (13 stycznia 2011)].
  40. ↑ FilmPolski.pl – Krzysztof Kolberger. filmpolski.pl. [dostęp 2020-08-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-13)].
  41. ↑ Święto twórców Teatru Polskiego Radia. polskieradio.pl, 2009-12-07. [dostęp 2010-12-06].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.