| miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
Rynek w Koźminku | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Gmina | |||||
| Aglomeracja | |||||
| Prawa miejskie |
1369–1870, 2021 | ||||
| Burmistrz |
Monika Nowak | ||||
| Powierzchnia |
6,04 km² | ||||
| Populacja (2022) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna |
62 | ||||
| Kod pocztowy |
62-840 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
PKA | ||||
Położenie na mapie gminy Koźminek | |||||
Położenie na mapie Polski | |||||
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego | |||||
Położenie na mapie powiatu kaliskiego | |||||
| 51°47′55″N 18°20′00″E/51,798611 18,333333 | |||||
| TERC (TERYT) |
3007054 | ||||
| SIMC |
0201141 | ||||
| Strona internetowa | |||||
Koźminek – miasto w Polsce w województwie wielkopolskim, w powiecie kaliskim, siedziba miejsko-wiejskiej gminy Koźminek.
Prawa miejskie od 1369. W 1555 został zwołany różnowierczy synod w Koźminku, na którym polscy bracia czescy i kalwiniści zawarli krótkotrwałą unię. Koźminek utracił prawa miejskie (miasto zostało przemianowane na osadę) 31 maja 1870; prawa miejskie Koźminek uzyskał ponownie 1 stycznia 2021.
1867–1954 siedziba zbiorowej gminy Koźminek, 1954–1972 gromady Koźminek, a od 1973 ponownie gminy Koźminek. W latach 1975–1998 miejscowość leżała w województwie kaliskim.
| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| 0999340 | Przydziałki | część miasta |
| 0201158 | Słowiki | część miasta |
| 0999222 | Warwarówka | część miasta |
Położenie
Koźminek leży na Nizinie Południowowielkopolskiej, na Wysoczyźnie Tureckiej, na lewym brzegu Swędrni, około 3 km na południowy wschód od zaporowego Zbiornika Murowaniec, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, około 18 km na północny wschód od Kalisza; przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 471 (Opatówek–Dąbrowa). Koźminek położony jest we wschodniej części historycznej Wielkopolski, w Kaliskiem; do II rozbioru Polski (1793) leżał w województwie kaliskim, po utworzeniu Królestwa Polskiego (1815) leżał w województwie kaliskim, w powiecie kaliskim i był siedzibą gminy Koźminek; w dobie Królestwa Polskiego był niewielkim ośrodkiem przemysłowym w kalisko-mazowieckim okręgu przemysłowym.
Kalendarium
- 1369 – miejscowość pojawiła się w źródłach historycznych jako miasto na prawie niemieckim, własność Bartosza z Wezenborga
- 1441 – miasteczko przeszło na własność Wojciecha z Pakości, później do książąt raciborskich
- 1450 – Kazimierz IV Jagiellończyk ustanowił w Koźminku dwa jarmarki
- 1458 – miasto wystawiło 6 pieszych na wojnę z zakonem krzyżackim
- 1543 – Koźminek otrzymał prawo urządzania trzeciego jarmarku
- 1505 – miasto przeszło w ręce rodu Ostrorogów
- 1550 – pod opieką starosty Jakuba z Ostroroga Koźminek stał się jednym z ważniejszych ośrodków dysydenckich w Polsce, kościół miejski przeszedł w ręce braci czeskich, którzy otwarli w mieście szkołę dla współwyznawców i drukarnię
- 1555 – na synodzie w Koźminku doszło do zjednoczenia kalwinistów i braci czeskich. Był to doniosły moment w dziejach polskiego protestantyzmu, ale unia okazała się krótkotrwała.
- 1570 – w mieście działało 50 rzemieślników, Koźminek posiadał gorzelnię i browar
- 1607 – fara wróciła do katolików
- 1614 – parafia dysydencka została rozwiązana
- 1618 – zaczął się powolny upadek miasta, działało tam już tylko 34 rzemieślników
- 1770 – powstał przemysł tkacki, prowadzony głównie przez niemieckich osadników z Dolnego Śląska
- 1793 – w wyniku II rozbioru Polski Koźminek tymczasowo przeszedł pod władzę pruską. Miał wówczas 342 mieszkańców i 111 domów, działało tam 85 rzemieślników, w czym 30 szewców i 19 krawców
- 1807 – miejscowość w granicach Księstwa Warszawskiego
- 1810 – miasto posiadało 737 mieszkańców
- 1815 – Koźminek został włączony w granice Królestwa Kongresowego (w składzie Imperium Rosyjskiego) pod zaborem rosyjskim
- 1860 – 1422 mieszkańców, w tym 980 katolików, 182 ewangelików i 260 Żydów
- 1870 – władze rosyjskie odebrały Koźminkowi prawa miejskie
- 1902 – 2000 mieszkańców
- 1918 – w granicach odrodzonej Polski (w powiecie kaliskim województwa łódzkiego, a od 1938 roku w województwie poznańskim)
- 1933–1937 – komendantem Posterunku Policji Państwowej był Antoni Grubski.
- 1939 – Koźminek wraz z okolicznymi miejscowościami został anektowany przez III Rzeszę i przyłączony administracyjnie do tzw. Kraju Warty.
- styczeń 1940 – władze hitlerowskie urządziły w Koźminku getto, gdzie zgromadziły Żydów z okolicznych miejscowości
- lipiec 1942 – likwidacja getta i przewiezienie jego mieszkańców do różnych niemieckich obozów koncentracyjnych, głównie do Chełmna nad Nerem (część przewieziono do getta w Łodzi)
- 1961 – 1433 mieszkańców, z których ok. 50% utrzymuje się z rolnictwa
- 2021 – ponowne nadanie praw miejskich
Zabytki
- zespół pałacowo-parkowy, klasycystyczny dwór z XVIII wieku, przebudowany w latach 1906–1907. W parku ciekawy drzewostan, w nim 41 drzew w wieku ponad 120 lat
- kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty z XIV/XV wieku, przebudowywany na początku XVIII i w XIX wieku, wystrój barokowy
- kantorat ewangelicki przy ul. Konopnickiej
- Dwór z XVIII w.
- Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty
Zobacz też
- Synagoga w Koźminku
- Cmentarz żydowski w Koźminku
Przypisy
- 1 2 3 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2022 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 7 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-08].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 527 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ Dymitrow M., 2015, Pojęcie miejskości w świetle reformy gminnej w Polsce międzywojennej, [in] Krzysztofik R., Dymitrow M. (Eds), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy, University of Gothenburg, Gothenburg, s. 61–63 / 65–115.
- ↑ Postanowienie z 30 grudnia (11 stycznia) 1869/70, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, str. 67–76).
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2020 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta, zmiany nazwy gminy oraz siedziby władz gminy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1332).
- ↑ Skorowidz Królestwa Polskiego
- ↑ Uchwała Nr 22/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu kaliskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 26 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z 4 grudnia 1954 r., Nr. 20, Poz. 100).
- ↑ Uchwała Nr XVIII/98/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1972, Nr 32, Poz. 391).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ GUS. Rejestr TERYT
- ↑ Słownik krajoznawczy Wielkopolski. Włodzimierz Łęcki (przew. kom. red.). Warszawa–Poznań: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992, s. 121. ISBN 83-01-10630-1.
- ↑ Zygmunt Gloger: Geografia historyczna ziem dawnej Polski. Kraków: Spółka Wydawnicza Polska, 1903, s. 94–98.
- ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Bronisław Chlebowski (red.), Filip Sulimierski (red.), Władysław Walewski (red.). T. 4. Warszawa: Władysław Walewski, 1883, s. 571–572.
- ↑ Gmina Koźminek [online], kozminek.pl [dostęp 2024-04-23] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Koźminek, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 571.
- Archiwalne zdjęcia związane z miejscowością w bibliotece Polona
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.