| miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
Odolanów | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Gmina | |||||
| Prawa miejskie | |||||
| Burmistrz | |||||
| Powierzchnia |
4,76 km² | ||||
| Wysokość |
116 m n.p.m. | ||||
| Populacja (2021) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 62 | ||||
| Kod pocztowy |
63-430 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
POS | ||||
Położenie na mapie gminy Odolanów | |||||
Położenie na mapie Polski | |||||
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego | |||||
Położenie na mapie powiatu ostrowskiego | |||||
| 51°34′28″N 17°40′26″E/51,574444 17,673889 | |||||
| TERC (TERYT) |
3017034 | ||||
| SIMC |
0937110 | ||||
Urząd miejski Rynek 163-430 Odolanów | |||||
| Strona internetowa | |||||
| BIP | |||||
Odolanów (niem. Adelnau) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Odolanów, w Kaliskiem, nad Baryczą i Kurochem, ośrodek przemysłowy w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, ok. 11 km na wschód od Sulmierzyc, ok. 13 km na południowy zachód od Ostrowa Wielkopolskiego, ok. 27 km na północ od Twardogóry.
Według danych z 1 stycznia 2021 roku miasto liczyło 5114 mieszkańców. Drugie pod względem liczby ludności, po Ostrowie Wielkopolskim miasto powiatu ostrowskiego. Lokalny ośrodek usługowo–przemysłowy, zakład przetwórstwa gazu ziemnego.
Najstarsze historycznie miasto regionu ostrowskiego. Siedziba dawnego powiatu odolanowskiego.
Położenie
Odolanów leży w południowej Wielkopolsce, na Nizinie Południowowielkopolskiej, w dolinie Baryczy i Kurocha.
1 stycznia 2021 roku powierzchnia miasta wynosiła 4,76 km².
Nazwa
Nazwa Odolanów została stworzona prawdopodobnie przez mieszkańców pobliskiego Bogdaja, którzy mieli trudnić się rozbojem, a łupy przechowywać w miejscu oddalonym, otoczonym wodą, pośród bagien i błota.
Historia
Średniowiecze – lokacja miasta
Historia miejscowości sięga czasów średniowiecza. Gród wraz z zamkiem istniał od XIV wieku, a Odolanów był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego i siedzibą powiatu. Na początku XIV wieku, Odolanów był niewielkim miasteczkiem z około 20 domami. Z biegiem lat wyodrębniły się trzy części: Śródmieście (obszar zamkowy–miasto właściwe) i dwa przedmieścia Zamkowe oraz Górka.
W 1372 roku król Ludwik Węgierski, przekazał Odolanów pochodzącemu z Łużyc, rycerzowi i możnowładcy Bartoszowi z Wezenborga (nazywanego później Bartoszem z Odolanowa), który z zamku zaczął organizować wyprawy m.in. przeciwko Krzyżakom, około 1380 roku wypatrzył z wieży 59 rycerzy zmierzających do Malborka – uwięził ich i zażądał za nich okupu 27 tys. florenów. W rezultacie na początku września 1382 roku, wojska Ludwika Węgierskiego, na czele z 14-letnim Zygmuntem Luksemburskim, stanęły pod murami Odolanowa – oblężenie trwało kilka dni i zakończyło się ugodą z Bartoszem (zm. ok. 1395).
Lokacja miejska miała miejsce przed 1393 rokiem. W 1403 roku król Władysław II Jagiełło, na mocy dokumentu wydanego w Koninie, uwolnił miasto Odolanów od podatków celnych i kontrybucji.
W czasie wojny trzynastoletniej Odolanów wystawił w 1458 roku 4 pieszych, na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w Malborku.
Konstancja (XVII w.)
Historyczne przedmieście Górka (obecnie część miasta: Odolanów–Górka), położone na lewym brzegu Baryczy, na początku XVII wieku przez kilka lat było odrębnym miastem o nazwie Konstancja. Konstancję założono w 1629 roku z myślą o napływających ze Śląska uchodźcach religijnych.
Rozwój miasta
W 1721 roku Odolanów liczył 148 mieszkańców. Od połowy XVIII wieku miasto przeżywało swój rozkwit. Starostą odolanowskim był Aleksander Antoni Sułkowski herbu Sulima, a liczba mieszkańców w 1793 roku zwiększyła się niemal sześciokrotnie i wynosiła 996 osób. W tym czasie w Odolanowie wzniesiono trzy świątynie (istniejące do dziś): kościół ewangelicki (1770–1780), kościół cmentarny pw. św. Barbary (1784) oraz kościół pw. św. Marcina (1794). W wyniku II rozbioru Polski w 1793 roku Odolanów został włączony do Królestwa Prus.
W latach 1807–1815 należał do departamentu kaliskiego Księstwa Warszawskiego.
W 1883 roku Odolanów liczył 2192 mieszkańców i był miastem wielokulturowym i wieloreligijnym. Pod koniec XIX wieku, pod względem wyznania mieszkańców: 1664 stanowili katolicy, 325 protestanci, a 203 żydzi.
W 1909 roku oddano do użytku połączenie kolejowe na trasie Odolanów ↔ Ostrów.
Mieszkańcy Odolanowa brali udział w walkach o niepodległość na ziemiach polskich w tym: w Wiośnie Ludów, a także jako wsparcie w Powstaniu Styczniowym i w Powstaniu Wielkopolskim. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonował komisariat Straży Granicznej i placówka II linii SG „Odolanów”.
Odkrycie złóż gazu ziemnego w pobliżu Odolanowa, na przełomie lat 60. i 70. XX wieku i wybudowanie Zakładu Odazotowania Gazu Ziemnego, przyspieszyło rozwój miasta i napływ ludności.
Przynależność administracyjna
| Okres | Flaga | Państwo | Jednostka administracyjna |
|---|---|---|---|
| 1945–1975 | Rzeczpospolita Polska | województwo poznańskie, powiat ostrowski | |
| 1975–1998 | województwo kaliskie | ||
| 1999– | województwo wielkopolskie, powiat ostrowski |
Demografia
Ludność
| Liczba mieszkańców Odolanowa według danych GUS | ||||
|---|---|---|---|---|
| Data
(stan na 1 stycznia) |
Liczba ludności | Przyrost | Gęst. zaludnienia
[os./km²] |
Powierzchnia
[km²] |
| 2012 | 5098 | – | 1071 | 4,76 |
| 2013 | 5089 | 10 | 1069 | |
| 2014 | 5116 | 27 | 1075 | |
| 2015 | 5134 | 18 | 1079 | |
| 2016 | 5104 | 30 | 1072 | |
| 2017 | 5138 | 34 | 1079 | |
| 2018 | 5155 | 15 | 1083 | |
| 2019 | 5130 | 25 | 1078 | |
| 2020 | 5145 | 15 | 1081 | |
| 2021 | 5114 | 31 | 1074 | |
Gospodarka
Lokalny ośrodek usługowo–przemysłowy, zakład przetwórstwa gazu ziemnego, jeden z ośrodków aglomeracji kalisko-ostrowskiej i Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego. W 2019 roku w rejestrze REGON zarejestrowanych było 588 podmiotów gospodarczych w Odolanowie.
| Największe firmy na terenie Odolanowa | |
|---|---|
| Nazwa firmy | Branża/przemysł |
| Deftrans | produkcja mebli łazienkowych |
| Dinopol
(funkcjonuje od 1993 roku) |
produkcja opakowań z masy papierowej |
| Dombud
(funkcjonuje od 1990 roku) |
budownictwo przemysłowe |
| Dozagro | produkcja, montaż i serwis urządzeń rolniczych |
| Krio Serwis | naprawa silników przemysłowych |
| M-Rol
(funkcjonuje od 1974 roku) |
produkcja mieszalników rolniczych |
| Pupil Foods | produkcja karmy dla zwierząt |
| Wiązary Burkietowicz
(funkcjonuje od 1895 roku) |
konstrukcje drewniane |
| Woseba | spożywcza (kawa) |
| Zakłady PGNiG | przeróbka i wytwarzanie: gazu wysokometanowego, skroplonego metanu, ciekłego azotu, helu i tlenu |
Transport
Transport drogowy
| Drogi wojewódzkie | |
|---|---|
| Nr | Relacja |
| 444 | Krotoszyn – Odolanów – Ostrzeszów |
| 445 | Ostrów Wielkopolski – Odolanów |
Transport kolejowy
| Linie kolejowe | |
|---|---|
| Nr | Relacja |
| 355 | Ostrów Wielkopolski ↔ Odolanów ↔ Grabowno Wielkie |
Turystyka i zabytki
Zabytki
| Dawny kościół ewangelicki (1770–1780). Jeden z najstarszych zabytkowych kościołów powiatu ostrowskiego. Wybudowany w epoce późnego baroku na rzucie ośmioboku. Do 1832 roku w pobliżu kościoła stał zamek królewski (na osi ulicy Zamkowej przy placu Kościuszki), istniejący od czasów Kazimierza Wielkiego. | |
| Kościół cmentarny pw. św. Barbary (Odolanów–Górka). Pierwotny drewniany kościół powstał w latach 1621–1622 z fundacji Gryzeldy Rozdrażewskiej. Po jego rozebraniu, wybudowano w tym samym miejscu drugi drewniany w 1784 roku. Wyposażenie stanowi m.in.: obraz świętej Barbary (1618), barokowy ołtarz główny (1791), a także rzeźby rzymskokatolickich świętych – Piotra, Pawła, Stanisława i Wojciecha (XVIII w.). | |
| Kościół pw. św. Marcina (1794). Został wybudowany w miejscu zburzonego drewnianego kościoła z XV wieku. Wewnątrz znajduje się m.in. ołtarz z końca XVIII wieku. |
Turystyka
Atrakcję turystyczną stanowi zabytkowy układ architektoniczny Odolanowa z XIV wieku oraz Muzeum Regionalne (zbiory etnograficzne, historyczne, dzieła sztuki i wykopaliska archeologiczne). Do historycznych budynków zalicza się także: neogotycki ratusz (1898) z tablicą ku czci powstańców z czasów Wiosny Ludów oraz dawną synagogę. Neogotycki ratusz został wybudowany w latach 1898–1899. Wieża ciśnień zaprojektowana przez inż. Geislera z Bydgoszczy oraz wybudowana w 1903 roku jest jednym z obiektów, które do tej pory służą mieszkańcom miasta Odolanów. Wieża ciśnień została odremontowana na przełomie 2000/2001 r.
Sport
| Dyscyplina | Nazwa/klub |
|---|---|
| Piłka nożna | MLKS Odolanovia Odolanów |
Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 Odolanów w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2020-08-02], liczba ludności w oparciu o dane GUS.
- 1 2 3 GUS. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2021 roku. [dostęp 2021-09-01]. (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII, dir.icm.edu.pl, 1886 [dostęp 2019-07-11].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Paweł Anders, Województwo kaliskie, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Historia Gmina i Miasto Odolanów [online], www.odolanow.pl [dostęp 2019-07-07].
- ↑ Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
- ↑ Bali się go wszyscy. Rycerz z Odolanowa siał postrach w całym kraju – Infostrow.pl – portal informacyjno – rozrywkowy [online], DlaWas.info [dostęp 2019-07-08] (pol.).
- 1 2 Rycerz, który sprzymierzył się z samym diabłem. Bartoszowi z Odolanowa nie w głowie były wiejskie sielanki, Danusie i wojny [online], facet.onet.pl, 16 kwietnia 2019 [dostęp 2019-07-08] (pol.).
- ↑ Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 56–57.
- ↑ Józef Duczmal: Kronika Odolanowa. Odolanów: 2003, s. 15.
- ↑ Franciszek Olszanowski: Parafia Świętego Marcina w Odolanowie. Odolanów: 1994, s. 25–35.
- ↑ Kodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 182.
- ↑ Zestawienia zabytków nieruchomych [online], www.nid.pl [dostęp 2019-07-11].
- ↑ Józef Duczmal: Kronika Odolanowa. Odolanów: 2003, s. 63.
- ↑ Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 23. ISBN 83-87424-77-3.
- ↑ Główny Urząd Statystyczny [online], stat.gov.pl [dostęp 2019-07-27].
- ↑ Lokalny Program Rewitalizacji Dla Gminy i Miasta Odolanów na lata 2017–2022.
- ↑ Firma DINOPOL Sp. z o.o. [online], DINOPOL Sp. z o.o. [dostęp 2019-07-20] (pol.).
- ↑ O firmie [online], M-ROL – Maszyny rolnicze [dostęp 2019-07-20] (pol.).
- ↑ Najlepszy producent dachów – Wiązary [online], wiazary.pl [dostęp 2019-07-20].
- ↑ Ostrów Wielkopolski – dzieje miasta i regionu, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990, ISBN 83-210-0851-8.
- ↑ Tomala Janusz, Budownictwo obronne powiatu kaliskiego w XIV–XVIII wieku, Poznań 1995.
- 1 2 3 Zabytki Gmina i Miasto Odolanów [online], www.odolanow.pl [dostęp 2019-07-27].
- ↑ Zabytki | Gmina i Miasto Odolanów [online], www.odolanow.pl [dostęp 2022-03-22].
- ↑ Odolanów – Wieża ciśnień z 1903 r.. Atrakcje turystyczne Odolanowa. Ciekawe miejsca Odolanowa [online], www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2022-03-22].
- ↑ Odolanovia Odolanów – strona klubu [online], mlksodolanovia.futbolowo.pl [dostęp 2019-07-27].
- ↑ Miasta partnerskie, Gmina i Miasto Odolanów [online], odolanow.pl [dostęp 2018-06-16] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Odolanów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 380.