Seria 159

Polski Px6-1645 w skansenie w Sochaczewie
Producent

Kołomna i inne

Lata budowy

1930–1941

Układ osi

D (+ 2 tender)

Wymiary
Masa pustego parowozu

14,2 t (+ 3,7 t tender)

Masa służbowa

19,2 t (16–22 t)
(+ 7,8 t tender)

Długość

5916 mm

Długość z tendrem

9435 mm

Szerokość

1900 mm

Wysokość

2870 mm

Rozstaw osi skrajnych

2250 mm

Średnica kół napędnych

600 mm

Średnica kół tocznych

brak

Napęd
Trakcja

parowa

Ciśnienie w kotle

12–13 at

Powierzchnia ogrzewalna kotła

29,63–30,13 m²

Powierzchnia przegrzewacza

8,072 m²

Powierzchnia rusztu

0,66–0,76 m²

Średnica cylindra

286–295 mm

Skok tłoka

300–390 mm

Pojemność skrzyni węglowej

0,25 t + 1 t w tendrze (lub 0,3 + 1,15 t)

Pojemność skrzyni wodnej

0,35 m³ + 3,3 m³ (lub 0,82 + 3,3 m³)

Parametry eksploatacyjne
Moc znamionowa

160–195 KM

Maksymalna siła pociągowa

2900–5287 kG

Prędkość konstrukcyjna

20–25 km/h

Nacisk osi na szyny

4 T

Parametry użytkowe
Rozstaw szyn

750 mm

Minimalny promień łuku

30 m

Seria 159 – radziecki typ parowozu przeznaczonego do pracy na liniach wąskotorowych, budowany w kilku fabrykach w latach 1930–1941, w kilku różniących się parametrami odmianach. W Polsce zaliczany był do serii Px5 lub Px6.

Historia

Parowóz serii 159 został opracowany w fabryce w Kołomnie, jako nowy standardowy typ parowozu dla potrzeb radzieckich kolei wąskotorowych, które w 1928 przyjęły typową szerokość toru 750 mm. Konstrukcja wywodziła się z pochodzącego sprzed I wojny światowej parowozu serii 86, także konstrukcji zakładów w Kołomnie. Nowy parowóz przejął cechy poprzedniego, jak możliwość pracy na dowolnym paliwie i konstrukcję półtendrzakową (oprócz tendra, parowóz posiadał niewielkie skrzynie na wodę i węgiel po bokach kotła). Część elementów była unifikowana między oboma seriami, zbliżony był też dwuosiowy tender. Główną różnicą było wprowadzenie czterech zamiast trzech osi napędnych i przegrzewacza pary.

Pierwsza partia była zbudowana w 1930. Na próbach dostrzeżono wady, jak za mała powierzchnia rusztu i słaby ciąg w palenisku, przekładający się na małą wydajność kotła, który przy dużym obciążeniu nie nadążał z produkcją pary w stosunku do zużycia. Wad tych nie zdołano całkowicie usunąć, lecz mimo to parowóz został skierowany do masowej produkcji z uwagi na zapotrzebowanie na lokomotywy. Do 1933 zbudowano ich w Kołomnie co najmniej 207. Ponadto, produkcję uruchomiono w fabrykach: Podolskiej (665 sztuk), Newskiej (27 sztuk) i Nowoczerkaskiej (92 sztuki). Parowozy budowane w innych zakładach miały dla obniżenia masy spawaną konstrukcję kotła (opracowano ją w 1932 w Kołomnie, po raz pierwszy w lokomotywie wąskotorowej). Ogółem w latach 1930–1941 wyprodukowano co najmniej 991 lokomotyw serii 159, przez co stały się podstawowymi parowozami na radzieckich kolejach przemysłowych.

Jego następcą był udany parowóz P24 Zakładów Kołomienskich, produkowany po II wojnie światowej m.in. w Polsce (jako typ Kp4) i będący najliczniejszym typem parowozu wąskotorowego na świecie.

Eksploatacja

Podczas II wojny światowej liczne lokomotywy tego typu zostały zdobyte przez Niemców, z czego 13 lokomotyw wykorzystywali oni na ziemiach polskich (w Generalnym Gubernatorstwie). Dziewięć z nich po wojnie zostało przejętych i wyremontowanych przez Polskie Koleje Państwowe. Podczas okupacji i krótko po wojnie nosiły oryginalne oznaczenia radzieckie, następnie w 1946 roku oznaczono je na PKP jako seria Px1. W 1950 roku oznaczono je jako seria Px2 lub Px3 (lokomotywy zmodyfikowane, o większej mocy), a od 1961 roku jako seria Px5 lub Px6 (lokomotywy o większej mocy). Parowóz Px5-1614 (oznaczony jako Px4-1614) jest obecnie zachowany w skansenie w Tarnowskich Górach, a Px6-1645 w skansenie w Sochaczewie.

Parowozy używane w Polsce
Producent
Nr fabr/rok		 oznaczenia: ZSRR PKP 1946-1950 1951-1961 od 1961 los
Nikołajewsk 359/1936159-333–Px2-1611Px5-1611skasowany 20. 12. 1969
Podolsk 409/1934159-334Px1-1581Px2-1612Px5-1612skasowany 5. 2. 1968
Podolsk 416/1931159-334Px1-1582Px2-1613Px5-1613skasowany 3. 10. 1966
Podolsk 426/1930159-426Px1-1583Px2-1614Px5-161412. 10. 1972 → eksponat
Podolsk?/1930159-329–Px3-1641–skasowany 5. 9. 1953
Podolsk 547k/1936159-622–Px3-1642–1955 → KWK Kazimierz-Juliusz
Podolsk 3p/1936159-363–Px3-1643Px5-1643skasowany 28. 7. 1972
Podolsk 88/1934159-43–Px3-1644Px5-1644skasowany 29. 8. 1967
Podolsk 328/1937159-503–Px3-1645Px5-16451972 → eksponat

Galeria

Uwagi

  1. ↑ Parowozy służące na PKP miały faktycznie koła o średnicy od 568 do 590 mm. B. Pokropiński Historia..., s. 22.
  2. ↑ Powierzchnia przegrzewacza 8,072 m² wg B. Pokropiński Historia..., s. 23; wg Паровоз 159 – 8,35 m²; według B. Pokropiński, op.cit. – 8,49 m².
  3. 1 2 3 Px5 według B. Pokropińskiego (Muzealne... s.24, Historia... s.23), który podaje numer zachowanej lokomotywy jako Px5-1614. Jednakże w skansenie w Górach Tarnowskich i w serwisie Tomisław Czarnecki, Wciąż pod parą... jest ona oznaczona jako Px4-1614. Oznaczenie Px5-1611 jest potwierdzone na fotografii w B. Pokropiński Historia... s.23. Ponadto, oznaczenie Px4 powinno być stosowane dla lokomotyw mniejszej mocy – do 120 KM (www.koleje.wask.pl).
  4. ↑ Numer fabryczny 426 wg B. Pokropiński Historia..., s. 22–23. Według Tomisław Czarnecki, Wciąż pod parą..., numer fabryczny lokomotywy i pierwotny numer kotła to 401, a kocioł obecny – 426.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 B. Pokropiński Historia..., s. 22–23.
  2. 1 2 B. Pokropiński, Muzealne..., s. 24–25, 87.
  3. 1 2 3 4 5 Dmitrij Sutjagin, Паровоз 159.
  4. ↑ Dmitrij Sutjagin, Паровозы проекта П24 w serwisie Dietskie żelieznyje dorogi.

Bibliografia

  • Bogdan Pokropiński, Historia parowozu Px6, „Świat Kolei” nr 5/1999, s. 22–23
  • Bogdan Pokropiński, Muzealne parowozy wąskotorowe w Polsce (dla toru szerokości 750 mm), Żnin: Muzeum Ziemi Pałuckiej, 2007, s. 24–25, ISBN 83-88795-08-2, OCLC 751189260.
  • (ros.) Dmitrij Sutjagin (Дмитрий Сутягин) Паровоз 159 w serwisie Детские железные дороги (Dietskije żeleznyje dorogi)

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.