Kisiel owsiany
deser

Kisiel na zakwasie z płatków owsianych i chleba żytniego
Rodzaj

kisiel

Kuchnia

polska

Obróbka żywności

kiszenie, gotowanie

Składniki

Kisiel owsiany (biały kisiel) – potrawa przygotowywana z mąki owsianej lub płatków owsianych, przyrządzana na zakwasie chlebowym, opcjonalnie na rozczynie z drożdży. Jedna z tradycyjnych potraw na okres wielkiego postu lub Wigilię Bożego Narodzenia w kuchni rosyjskiej, litewskiej, Kresów Wschodnich. Pierwsze wzmianki o tej potrawie pochodzą z XII-XIII wieku. Pojawiła się znacznie wcześniej niż kisiel owocowy („kisiel czerwony”), który spopularyzował się na terenach rosyjskich prawdopodobnie dopiero w XX wieku – wraz z rozprzestrzenieniem się uprawy ziemniaka.

Kisiel owsiany można przyrządzić jedynie na mące lub płatkach owsianych zaparzonych wodą. Proces fermentacji można wspomóc kawałkiem chleba żytniego. Inny tradycyjny sposób polega na przygotowaniu rozczynu z drożdży. Konsystencja gotowej potrawy zależy od intencji kucharza – od rzadkiej polewki do gęstej leguminy, którą można kroić nożem. Kisiel o rzadkiej, płynnej postaci jest tożsamy ze staropolskim żurem.

Przyrządzenie na zakwasie nadaje kisielowi charakterystyczny kwaśny smak. Spożywany był na gorąco lub zimno. Zazwyczaj okraszany był masłem, olejem (np. lnianym) lub skwarkami z cebulą. Spożywano go z warzywami, jako dodatek do ziemniaków lub z chlebem. Rzadziej konsumowany był na słodko: z syropem, melasą, miodem. Kisiel o gęstej konsystencji dosładzano sytą (miodem z wodą), kwasem chlebowym lub zimnym mlekiem. Jako potrawa wigilijna przyrządzany był np. z mlekiem makowym lub polewany utartym i osłodzonym makiem albo sokiem żurawinowym.

Na Podlasiu kisiel owsiany podawany jest na zimno, w postaci mocno stężałej, najczęściej z dodatkiem oleju, na słodko (z dodatkiem cukru, miodu lub owocowych syropów) albo na słono (z dodatkiem pokrojonej w kostkę i przesmażonej cebuli). Mieszkańcy regionu spożywają go przede wszystkim podczas kolacji wigilijnej oraz podczas postu poprzedzającego Boże Narodzenie.

Produkt o nazwie „kisiel z owsa (owsiany)” został wpisany 23 czerwca 2015 na polską Listę produktów tradycyjnych w kategorii „Gotowe dania i potrawy w województwie lubelskim”, a 28 kwietnia 2022 kolejny o nazwie „podlaski kisiel owsiany” w kategorii „Gotowe dania i potrawy w województwie podlaskim”.

Przypisy

  1. 1 2 Litewskie tradycje świąt Bożego Narodzenia zbliżone do polskich. „Nauka w Polsce” – serwis internetowy Polskiej Agencji Prasowej, 22 grudnia 2005. [dostęp 2015-12-19].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Шангина Изабелла Иосифовна: Кисель. Rosyjskie Muzeum Etnograficzne. [dostęp 2020-01-28]. (ros.). [Uwaga: artykuł w sekcji Материалы по этнографии: Русские народные праздники и обряды: Межсезонные обряды и обычаи, nie mylić ze skróconą wersją w sekcji Материалы по этнографии: Глоссарий]
  3. 1 2 3 4 5 6 Kisiel owsiany. [w:] kuchnia-polska.net [on-line]. [dostęp 2022-06-28].
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Kisiel z owsa (owsiany). [w:] Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2015. [dostęp 2022-06-28].
  5. 1 2 3 4 Podlaski kisiel owsiany. [w:] Lista produktów tradycyjnych (woj. podlaskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2022-04-29. [dostęp 2022-06-28].
  6. ↑ KAI: Bożonarodzeniowe obyczaje i zwyczaje w Rosji. [w:] fronda.pl [on-line]. 25 grudnia 2011. [dostęp 2015-12-19].
  7. 1 2 3 Andrzej Fiedoruk. Potrawy kresowych Wigilii. „Gazeta Polska Codziennie”. Numer 393 - 21.12.2012 → Kresy. Cytat: Tak dawny stół na Kresach opisuje mistrz Wańkowicz: „Wilia składa się z 8–12 potraw (...) na pękach siana stawiano tzw. kucję – ogromną salaterę poczwórną, w której mieściły się cztery zasadnicze potrawy Wilii, cztery paskudztwa ku tradycji przyrządzone, których nikt nie tykał. (...) Był tam kisiel owsiany, wyglądający jak brudny klajster, rozdęte ziarna gotowanej pszenicy, groch i jęczmień oraz mleko makowe. Babka tylko, jako pani domu, musiała każdej potrawy spróbować i podlać »sytą« (miód z wodą), bo inaczej nadchodzący rok nie dałby dostatku. Krzywiła się zwłaszcza przy kisielu, ale mus to mus” (...) Kutię na Kresach uważano za danie gospodyni, podczas gdy kisiel z mąki owsianej podlanej mlekiem makowym lub sokiem żurawinowym – za danie gospodarza..
  8. 1 2 Daria Donina: Oatmeal kissel by Maksim Syrnikov. [w:] Delicious TV [on-line]. Russia Beyond The Headlines. [dostęp 2015-12-19]. (ang.).
  9. ↑ „Kisiel”. W: Zygmunt Gloger: Encyklopedia staropolska.
  10. ↑ „żur”. W: Aleksander Brückner: Słownik etymologiczny języka polskiego.


This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.