Fort IV
Fort 4
nr rej. A-245 z 25 maja 1983

Pozostałości stanowiska W.T.90
Państwo

 Polska

Miejscowość

Poznań

Adres

ul. Syrenia

Typ budynku

fort

Architekt

Hans von Biehler

Rozpoczęcie budowy

1879

Ukończenie budowy

1884

Ważniejsze przebudowy

1888-1889, 1892, 1913-1914

Zniszczono

po II wojnie światowej

Właściciel

Miasto Poznań

Plan budynku
Położenie na mapie Poznania
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
52°25′45″N 16°59′16″E/52,429167 16,987778

Fort IV (Hake, Henryka Dembińskiego) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Karolinie przy ulicy Syreniej.

Historia

Zbudowany został w latach 1879–1884, w pierwszym etapie budowy twierdzy fortowej.

Fort otrzymał nazwę Hake na cześć Karla von Hake (wcześniej nazwę tę miał lewobrzeżny Fort Hake, dawniej św. Wojciecha). W 1931 zmieniono patronów na polskich, Fort IV otrzymał imię generała Henryka Dembińskiego.

Podczas bitwy o Poznań, fort był magazynem amunicji dla artylerii niemieckiej walczącej w obrębie Cytadeli. 10 lutego 1945, po zniszczeniu mostu kolejowego przy Cytadeli, i zbombardowaniu promu dzień później, dostawy zostały przerwane. Z terenów wokół fortu Niemcy ewakuowali się 17 lutego 1945.

Teren fortu wchodzi w skład obszaru Natura 2000 (obszar specjalnej ochrony SOO „Fortyfikacje w Poznaniu”, symbol PLH300005).

Lokalizacja i konstrukcja

Obiekt znajduje się w sąsiedztwie elektrociepłowni, hal fabrycznych i zabudowy jednorodzinnej. Na południe od fortu przebiega linia kolejowa Poznań Wschód – Žielieznodorožnyj, na zachodzie linia kolejowa Poznań Wschód – Bydgoszcz Główna, na północy linia kolejowa Zieliniec – Kiekrz. Został zbudowany na terenie wojskowego placu ćwiczeń (Exercier Platz). Dojazd do fortu drogą fortową (ul. Syrenia) i drogą rokadową (ul. Bałtycka).

Kąt między odcinkami czoła – 130°.

Przebudowy

W latach 1888-1889 fort był modernizowany. Rozebrano wtedy kaponierę czołową, zastępując ją kaponierą rewersową. Wybudowano też wtedy baterie dostawione na barkach: na lewym 6-stanowiskową, a na prawym 10-stanowiskową. Na środkowej remizie wału artyleryjskiego wybudowano stanowisko obserwacyjne P.B.St.87, a po 1892 roku dodatkowe dwa typu W.T.90. W latach 1913-1914 na bateriach wybudowano betonowe schrony. Fort był jednym z najlepiej umocnionych obiektów w Poznaniu.

W czasie wojny pomieszczenia podwalni i koszar fortu wykorzystywano jako magazyny amunicji artyleryjskiej. W latach powojennych fort został wysadzony i niemalże całkowicie rozebrany. Wydobywano również z niego piasek, przez co wały ziemne są mało czytelne. Zachowały się: kaponiera czołowa, wyjazdy artyleryjskie oraz wyjście piechoty na wał główny.

Przyroda

W pozostałościach fortu stwierdzono występowanie nietoperzy takich gatunków, jak: nocek duży (Myotis myotis), mopek zachodni (Barbastella barbastellus), nocek rudy (Myotis daubentonii), nocek Natterera (Myotis nattereri), mroczek późny (Eptesicus serotinus), gacek brunatny (Plecotus auritus), gacek szary (Plecotus austriacus) oraz krzewów, m.in. rokitnika zwyczajnego i wierzb.

Przypisy

  1. 1 2 Miasto Poznań, System Informacji Przestrzennej, Miejski Konserwator Zabytków: Zespół Fortów Zewnętrznego Pierścienia Fortyfikacji Pruskich. [dostęp 2013-06-24]. (pol.).
  2. 1 2 Geopoz: Przeglądarka danych SIP. Miasto Poznań. [dostęp 2013-06-24]. (pol.)., warstwa: Grunty Miasta Poznania
  3. ↑ Maria Strzałko, Raport o stanie zabytków miasta Poznania, Miasto Poznań, 2007.
  4. 1 2 3 Szumowski ↓, s. 350.
  5. ↑ Biesiadka ↓, s. 313.
  6. ↑ Szumowski ↓, s. 355.
  7. ↑ Instytut na rzecz ekorozwoju: Natura 2000: „Fortyfikacje w Poznaniu”. [dostęp 2013-06-25]. (pol.).
  8. ↑ Dorota Matyaszczyk. Główna i Zawady na planach i mapach Poznania i okolic. „Kronika Miasta Poznania”. 2/2002, s. 88. Wydawnictwo Miejskie. (pol.).
  9. ↑ Biesiadka 2006 ↓, s. 193.
  10. ↑ Biesiadka ↓, s. 132.
  11. 1 2 3 Biesiadka 2006 ↓, s. 194.
  12. ↑ Biesiadka 2006 ↓, s. 156, 194.
  13. ↑ Polak ↓, s. 282.
  14. ↑ PTOP Salamandra, Opinia chiropterologiczna w zakresie oddziaływania inwestycji na siedliska i gatunki nietoperzy, dla których został wyznaczony obszar specjalnej ochrony siedlisk Natura 2000 PLH 300005 „Fortyfikacje w Poznaniu”, PTOP Salamandra, czerwiec 2009 (pol.).
  15. ↑ Dorota Leśniewska. Główna i Zawady we współczesnych planach rozwoju miasta Poznania. „Kronika Miasta Poznania”. 2/2002, s. 359, 363. Wydawnictwo Miejskie. (pol.).

Bibliografia

  • Jacek Biesiadka: Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku.. Poznań: 2006.
  • Zbigniew Szumowski: Boje o Poznań 1945. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1985, s. 350-356., ryc.
  • Bogusław Polak: Poznańskie Fortyfikacje. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1988.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.