gęś (język polski)
gęś (1.1)
.jpg.webp)
gęś (1.2)
_1.jpg.webp)
gęś (1.3)
- wymowa:
- wymowa asynchroniczna: , IPA: [ɡɛ̃w̃ɕ], AS: [gẽũ̯ś], zjawiska fonetyczne: nazal.• asynch. ę
- inna wersja wymowy asynchronicznej: , IPA: [ɡɛ̃j̃ɕ], AS: [gẽĩ ̯ś]
- wymowa synchroniczna: IPA: [ɡɛ̃ɕ], AS: [gẽś] (najrzadziej spotykana, niegdyś zalecana przez Słownik wymowy polskiej PWN)
-
- znaczenia:
rzeczownik, rodzaj żeński
- (1.1) ornit. ptak z rodziny kaczkowatych; zob. też gęsi w Wikipedii
- (1.2) roln. ornit. gęś domowa; zob. też gęś domowa w Wikipedii
- (1.3) kulin. potrawa z mięsa gęsi (1.2), rzadziej gęsi (1.1)
- (1.4) przen. pot. pogard. kobieta ograniczona, naiwna, głupia, niedoświadczona
- (1.5) daw. kawał przetopionego żelaza[1]
- odmiana:
- (1.1)
przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga mianownik gęś gęsi dopełniacz gęsi gęsi celownik gęsi gęsiom biernik gęś gęsi narzędnik gęsią gęsiami / gęśmi miejscownik gęsi gęsiach wołacz gęsi[2] gęsi - przykłady:
- (1.1) Wtem z gór orzeł nadleciał, miał dziób, szpony krzywe, gęsiom szyje poskręcał – i padły nieżywe, pozabijane[3].
- składnia:
- kolokacje:
- (1.1) dzika gęś • gęś domowa • gęś egipska
- (1.3) pieczona gęś • gęś z jabłkami
- (1.4) głupia / prowincjonalna gęś
- synonimy:
- (1.2) gw. (Górny Śląsk) ganś, gynś
- (1.3) gęsina; gw. (Górny Śląsk) ganś, gynś
- antonimy:
- hiperonimy:
- (1.1) ptak
- (1.2) ptak
- (1.3) potrawa
- hiponimy:
- (1.1) zobacz też: gęś domowa • gęś krótkodzioba • gęś łabędzionosa • gęś mała • gęś szara • gęś tundrowa • gęś tybetańska • gęś zbożowa
- holonimy:
- meronimy:
- wyrazy pokrewne:
- rzecz. gąsiątko n, gęsię n, gąsię n, gęsina ż, gęsiarnia ż, gąsiorek m, gęsiówka ż, gęśnica ż, gąsówka ż, Gęsiówka ż
- przym. gęsi, gęsiny
- przysł. gęsiego
- związki frazeologiczne:
- głupia gęś • niech to gęś kopnie! • przysłowia: dobre pierze, niezła też gęś • dogadywali się jak gęś z prosięciem • dwie gęsie, trzy niewieście, już ci jarmark w mieście • gdy gęś dzika w marcu przybywa, ciepła wiosna bywa • gdy na świętą Barbarę gęś chodzi po lodzie, to Boże Narodzenie będzie po wodzie • gdy w świętą Barbarę gęś chodzi po lodzie, to Boże Narodzenie będzie po wodzie • gdy w świętą Barbarę gęś po stawie chodzi, w Boże Narodzenie pływać po nim się godzi • gęsi Rzym ocaliły, a złodzieja zgubiły • kiedy w Gromniczną gęś chodzi po wodzie, to będzie na Wielkanoc chodzić po lodzie • kura sąsiada jest zawsze tłustsza niźli własna gęś • na Katarzynę gęś po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie • na Marcina gęś do komina • nad bażanta gęś wolę, kiedy on w lesie, a ta na stole • ważywszy na gęś, na pieprz żałuje • wesele Marcina: gęś i dzban wina • znać się jak gęś na szafranie
- etymologia:
- prasł. *gǫsь → gęś[4]
- uwagi:
- (1.1) zobacz też: Indeks:Polski - Ptaki
- tłumaczenia:
- amharski: (1.1) ዝይ
- angielski: (1.1) goose
- arabski: (1.1) وزة ż (wazza)
- baskijski: (1.1) antzara
- baszkirski: (1.1) ҡаҙ; (1.2) ҡаҙ; (1.3) ҡаҙ
- białoruski: (1.1) гусь ż; (1.2) гусь ż
- białoruski (taraszkiewica): (1.1) гусь ż; (1.2) гусь ż
- bułgarski: (1.1) гъска ż; (1.3) гъска ż; (1.4) гъска ż, патка ż
- chorwacki: (1.1) guska ż
- czeski: (1.1) husa ż; (1.4) husa ż
- dolnołużycki: (1.1) gus ż
- duński: (1.1) gås w
- esperanto: (1.1) ansero
- fiński: (1.1) hanhi
- francuski: (1.1) oie ż
- hiszpański: (1.1) oca ż
- interlingua: (1.1) ansere
- islandzki: (1.1) gæs ż
- japoński: (1.1) ガチョウ (gachō)
- jidysz: (1.1) גאַנדז ż (gandz)
- kaszubski: (1.1) gãs ż; (1.2) gãs ż, pila ż; (1.3) gãs ż
- kataloński: (1.1) oca ż; (1.2) oca ż
- kazachski: (1.1) қаз; (1.2) қаз
- krymskotatarski: (1.1) qaz; (1.2) qaz; (1.3) qaz
- maltański: (1.1) wiżża ż
- niderlandzki: (1.1) gans ż
- niemiecki: (1.1) Gans ż; (1.3) Gans ż; (1.4) Gans ż
- norweski (bokmål): (1.1) gås m/ż
- nowogrecki: (1.1) χήνα ż
- rosyjski: (1.1) гусь m, гусыня ż (samica)
- rumuński: (1.1) gâscă ż; (1.2) gâscă ż; (1.3) gâscă ż
- slovio: (1.1) gus (гус)
- słowacki: (1.1) hus ż
- szwedzki: (1.1) gås w
- tatarski: (1.1) qaz; (1.2) qaz; (1.3) qaz
- ukraiński: (1.1) гуска ż
- walijski: (1.1) gŵydd m
- wilamowski: (1.1) gons ż, gaons ż; (1.3) gons ż, gaons ż; (1.4) gons ż, gaons ż
- włoski: (1.1) oca ż
- źródła:
- ↑ Kazimierz Nitsch, Z badań nad językiem polskim (z literatury chorwackiej), „Poradnik Językowy” nr 4/1908, s. 53.
- ↑
Hasło „gęś” w: Zygmunt Saloni, Włodzimierz Gruszczyński, Marcin Woliński, Robert Wołosz, Danuta Skowrońska, Zbigniew Bronk, Słownik gramatyczny języka polskiego — wersja online. - ↑ Homer: Odyseja.
- ↑ Hasło „gęś” w: Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN.
This article is issued from Wiktionary. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.