| kolej | |
Toruń Główny | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Lokalizacja | |
| Lata funkcjonowania |
od 1861 roku |
Czynne dworce i przystanki kolejowe
Zlikwidowane dworce i przystanki kolejowe
Planowane przystanki kolejowe
Transport kolejowy w Toruniu – linie, połączenia, dworce, przystanki kolejowe oraz instytucje i stowarzyszenia związane z kolejnictwem w Toruniu.
Charakterystyka
Toruński Węzeł Kolejowy obejmuje krzyżujące się w mieście linie kolejowe 18 i 353 oraz linię 27, 207, 246, 734 i 736.
W granicach administracyjnych miasta znajdują się trzy czynne dworce kolejowe: Toruń Główny, Toruń Wschodni, Toruń Miasto oraz trzy czynne przystanki osobowe: Toruń Kluczyki, Toruń Czerniewice i Grębocin.
Przez miasto prócz pociągów dalekobieżnych i wojewódzkich kursują również pociągi BiT City. Składy typu Pesa Elf 22WEc przemierzają trasę Toruń Wschodni – Bydgoszcz Główna oraz BiT City II między stacjami Włocławek i Bydgoszcz Główna.
W skład znajdującej się w mieście infrastruktury kolejowej wchodzi: siedem wiaduktów, jeden tunel pod placem Pokoju Toruńskiego i most kolejowy im. Ernesta Malinowskiego na Wiśle, który znajduje się między stacjami Toruń Główny i Toruń Miasto.
Kalendarium
W Królestwie Prus
- 10 kwietnia 1860 – rozpoczęto budowę Kolei Warszawsko-Bydgoskiej na odcinkach Bydgoszcz – Toruń i Toruń – Aleksandrów Kujawski
- 24 października 1861 – otwarto linię kolejową Bydgoszcz – Toruń Główny, będącą częścią planowanej Kolei Warszawsko-Bydgoskiej
- 3 grudnia 1862 – otwarto linię kolejową Toruń Główny – Aleksandrów Kujawski, będącą częścią planowanej Kolei Warszawsko-Bydgoskiej, która od tego dnia zaczęła funkcjonowanie
- 1866 – wybudowano fort kolejowy Twierdzy Toruń
- 1868 – zapadła decyzja o budowie mostu kolejowego na Wiśle
- 1870 – rozpoczęto budowę mostu kolejowego na Wiśle
- 20 listopada 1871 – otwarto linię kolejową Toruń Mokre (ob. Toruń Wschodni) – Jabłonowo Pomorskie, będącą częścią planowanej linii Poznań – Insterburg (obecnie Linia kolejowa nr 353)
- 20 listopada 1871 – otwarto stację Toruń Mokre
- 25 marca 1873 – otwarto linię kolejową Toruń Główny – Inowrocław, będącą częścią planowanej linii Poznań – Insterburg (obecnie Linia kolejowa nr 353)
- 14 sierpnia 1873 – otwarto most kolejowo-drogowy przez Wisłę
- 15 sierpnia 1873 – otwarto linię kolejową Toruń Główny – Toruń Wschodni, będącą częścią planowanej linii Poznań – Insterburg (obecnie Linia kolejowa nr 353)
- po 15 sierpnia 1873 – zamknięto stację Toruń Mokre, ale wkrótce otwarto ją jako dworzec towarowy
- 1874 – oddano do użytku obecny budynek dworca Toruń Główny
- październik 1878 – otwarto przystanek Toruń Miasto
- 1 września 1879 – przystanek Toruń Miasto stał się dworcem (oprócz wsiadania i wysiadania, można było nadawać i odbierać przesyłki oraz bagaż)
- 1 lipca 1882 – otwarto linię kolejową Toruń Mokre – Chełmża, będącą częścią planowanej Kolei Miast Nadwiślańskich (obecnie Linia kolejowa nr 207)
- 1 lipca 1882 – otwarto dworzec Toruń Mokre
- 1 stycznia 1886 – oddano do ruchu drugi tor na linii kolejowej 353 na odcinku Toruń Główny – Poznań Wschód
- przed marcem 1888 – otwarto obecny budynek dworca Toruń Miasto (stary drewniany budynek sprzedano gminie staroluterańskiej, która przebudowała go na cerkiew stojącą do dziś przy ul. Podgórnej)
- 1892 – wybudowano gmach na siedzibę Inspektoratu Kolei Królewskiej
- 1894 – otwarto pierwszą linie kolei wąskotorową na poligonie toruńskim
- 1 grudnia 1902 – otwarto prywatną linię kolejową łączącą Toruń Mokre z Lubiczem, która była dzierżawiona przez Królewski Pruski Zarząd Kolei
- 1908 – rozpoczęto budowę linii z Torunia do Czarnowa
- 14 sierpnia 1909 – zamknięto dworzec Toruń Mokre
- 15 sierpnia 1909 – otwarto ponownie dworzec Toruń Mokre
- 28 lutego 1910 – otwarto linię kolejową Toruń Północny – Czarnowo
- 28 lutego 1910 – otwarto stację Toruń Zachodni leżącą na linii Toruń Północny – Czarnowo
- 28 lutego 1910 – otwarto torowisko na odcinku Toruń Wschodni – Toruń Północny
- 1 lipca 1912 – otwarto linię kolejową Toruń Północny – Chełmno przez Unisław Pomorski (obecnie Linia kolejowa nr 246)
Okres międzywojenny
- 18 stycznia 1920 – plac przed dworcem Toruń Miasto były miejscem powitania polskich wojsk wkraczających do Torunia
- 1924 – planowano bez powodzenia budowę mostu kolejowo-drogowego na Wiśle między Brzozą Toruńską a Grabowcem
- 1 października 1933 – przeniesiono z Gdańska Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych
- 1935 – most kolejowy zamknięto dla ruchu kołowego i położono na nim drugi tor
- 21 listopada 1937 – oddano do ruchu linię kolejową 27 na odcinku Toruń Wschodni – Sierpc przez Lubicz
- 1937 – zlikwidowano starą linię Toruń – Lubicz
- 1938 – przebudowano budynek dworca Toruń Miasto do stanu obecnego
II wojna światowa
- 1939 – most kolejowy został zniszczony przez wojsko polskie
- 1944 – ukończono nową lokomotywownie na Kluczykach
- 1944 – wybudowano lokomotywownię przy dworcu Toruń Wschodni
- 24 stycznia 1945 – na Podgórzu doszło do eksplozji wagonów kolejowych. Śmierć poniosło co najmniej 31 osób
- 1945 – most kolejowy został zniszczony przez wojsko niemieckie
Okres PRL
- sierpień 1945 – przejęto eksploatację węzła kolejowego od wojskowych władz radzieckich
- 1946 – odbudowano nastawnię na stacji Toruń Główny
- 15 kwietnia 1947 – otwarto do ruchu odbudowany most kolejowy na Wiśle
- Toruń stał się tzw. pierwszorzędnym węzłem kolejowym
- 1959 – zmieniono nazwę stacji Toruń Mokre na Toruń Wschodni
- 1 kwietnia 1966 – zlikwidowano połączenie kolejowe na odcinku Toruń Północny – Czarnowo
- pocz. lat 70. – zlikwidowano poligonową kolej wąskotorową
- 1973 – rozebrano bocznicę kolejową wzdłuż nabrzeża wiślanego (obecnie Bulwar Filadelfijski) do portu zimowego
- 8 maja 1976 – odsłonięto Pomnik kolejarzy – ofiar faszyzmu
- 19 sierpnia 1980 – miała miejsce katastrofa kolejowa pod Otłoczynem
- 20 grudnia 1983 – elektryfikacja linii kolejowej 353 na odcinku Inowrocław – Toruń Główny
- 1984 – elektryfikacja linii kolejowej 18 na odcinku Bydgoszcz Wschód – Toruń Główny
- maj 1985 – elektryfikacja linii kolejowej 18 na odcinku Toruń Główny – Aleksandrów Kujawski
- 16 października 1986 – elektryfikacja linii kolejowej 353 na odcinku Iława Główna – Toruń Wschodni
- 13 grudnia 1987 – elektryfikacja linii kolejowej 353 na odcinku Toruń Główny – Toruń Wschodni
- 27 maja 1988 – pożar mostu kolejowego
Od 1989
- 10 stycznia 1992 – zawieszono ruch pasażerski na trasie Toruń Wschodni – Unisław Pomorski przez stację Toruń Północny
- 1999 – patronem mostu kolejowego został Ernest Malinowski
- 2003 – rozebrano bocznicę kolejową m.in. do Młynów Richtera
- 2004 – rozebrano bocznicę kolejową do Toruńskiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Betonów
- 2007 – zostało opracowane studium wykonalności przebiegu bydgosko-toruńskiej kolei metropolitalnej BiT City
- 2007 – rozebrano bocznicę kolejową do Elektrociepłowni Toruń Zachód, Merinotexu, Polchemu i Towimoru
- 2009 – zlikwidowano Zakład Linii Kolejowych
- 2013 – rozpoczęto modernizację linii kolejowej 207 na odcinku Toruń Wschodni – Chełmża
- 31 stycznia 2014 – nastąpiło protokolarne przekazanie dworca Toruń Główny na rzecz Gminy Miasta Toruń
- 2014 – otwarto Zakład Napraw Tabory PKP CargoTabor
- 2015 – zakończono modernizację linii kolejowej 207 na odcinku Toruń Wschodni – Chełmża
- 23 czerwca 2015 – siedzibę spółki Arriva RP przeniesiono z Warszawy do Torunia
- 12 listopada 2015 – otwarto po gruntownej przebudowie dworzec Toruń Główny
- 9 lipca 2018 – PKP Polskie Linie Kolejowe, PKP SA oraz władze Torunia podpisały porozumienie w sprawie realizacji zadania „Modernizacja linii kolejowej nr 353 na docinku Toruń Główny – Toruń Wschodni wraz z infrastrukturą dworcową oraz budową nowych przystanków kolejowych w Toruniu – BiTCity II”
- 27 czerwca 2019 – władze miasta przejęły dworzec Toruń Północny
- 19 sierpnia 2019 – PKP Polskie Linie Kolejowe, PKP SA oraz władze Torunia podpisały umowę z wykonawcą dokumentacji projektowej BiT City II
- 11 czerwca 2021 – rozpoczęto modernizację linii kolejowej nr 207 na odcinku Toruń Wschodni – Chełmża
Linie kolejowe
Wykaz linii
Toruński węzeł kolejowy tworzą następujące linie kolejowe:
| Linia | Nr D29 | Sąsiednie stacje węzłowe | Operator przewozów pasażerskich | Elektryfikacja | Zdjęcie |
|---|---|---|---|---|---|
| Kutno – Piła Główna | 18 | Aleksandrów Kuj. – Bydgoszcz Wschód | PKP Intercity, Polregio (BiT-City) | ||
| Poznań Wschód – Skandawa (GP) – Žielieznodorožnyj | 353 | Inowrocław – Jabłonowo Pom. | Polregio i PKP InterCity | ||
| Nieszawka – Toruń Główny | 734 | Polregio i PKP InterCity | |||
| Toruń Wschodni – Malbork | 207 | Grudziądz | Arriva RP (na odcinku Toruń Wschodni-Grudziądz), Polregio (na odcinku Grudziądz-Malbork) | ||
| Nasielsk – Toruń Wschodni | 27 | Sierpc | Arriva RP | ||
| Toruń Wschodni – Olek (daw. Chełmno) | 246 | (dawniej) Unisław Pomorski | (linia towarowa) | ||
| Grębocin – Katarzynka | 736 | (nieczynna) |
Jednostki i instytucje związane z kolejnictwem
W Toruniu swoją siedzibę ma spółka kolejowa Arriva RP, której pociągi kursują na terenie województwa kujawsko-pomorskiego, mazowieckiego i warmińsko-mazurskiego. Ponadto istnieją:
- PKP Intercity Remtrak, siedziba spółki
- Baza Toruń-Kluczyki, mającej za zadanie m.in. bieżące utrzymanie składów Elf 22WEc, które kursują w ramach szybkiej kolei miejskiej BiT City na trasie Toruń Wschodni – Bydgoszcz Główna
- Sekcja Utrzymania Taboru Trakcyjnego Toruń Kluczyki
- PKP Cargo Zakład Przewozów Towarowych Sekcja Przewozów i Ekspedycji
- PKP CargoTabor Zakład Naprawy Taboru
- PKP Energetyka Sekcja Zasilania Elektroenergetycznego Toruń
- Zakład Linii Kolejowych Sekcja Eksploatacji Toruń Wschodni, Sekcja Eksploatacji Toruń Główny, Dział Rachunkowości i Finansów
- Posterunek Straży Ochrony Kolei
Muzea i stowarzyszenia
W Toruniu istnieje Stowarzyszenie Przyjaciół Kolei i Zabytków Techniki oraz Toruńskiej Makiety Modułowej, a także Izba Tradycji Toruńskiego Węzła Kolejowego.
Od 13 grudnia 2015 roku do Torunia docierają nowoczesne składy Flirt, którymi można dojechać do: Warszawy, Gdańska, Gdyni, Częstochowy, Katowic, Bydgoszczy i Łodzi.
Kategoria pociągów
Wykaz pociągów zatrzymujących się na stacji Toruń Główny od grudnia 2018 roku:
| Kategoria | Przewoźnik | Liczba | Uwagi |
| IC | PKP Intercity | 14 | połączenia realizowane przez elektryczne zespoły trakcyjne – Flirt |
| TLK | PKP Intercity | 26 | |
| REGIO | Polregio | 61 | |
| Osobowy | Arriva RP | 15 |
Czynne dworce i przystanki kolejowe
Dworce kolejowe
| Nazwa | Lokalizacja | Perony | Zadaszenie peronów | Budynek | Kasa | Uwagi | Zdjęcie |
| Toruń Główny | Stawki | 4 | wiaty nad peronami | użytkowany | czynna | Główna stacja kolejowa w Toruniu, powstała w 1861, obecny budynek z 1874. W latach 2014–2015 przeszła gruntowną przebudowę | |
| Toruń Wschodni | Mokre | 3 | wiaty nad peronami | użytkowany | czynna | Powstała w 1871, obecny budynek z 1909. Na stacji zaczynają i kończą bieg składy jadące z i do: Bydgoszczy, Włocławka i Kutna | |
| Toruń Miasto | Jakubskie Przedmieście | 1 | wiata nad peronem | użytkowany | nieczynna | Powstała w 1878, obecny budynek z 1888 |
Przystanki osobowe
| Nazwa | Lokalizacja | Perony | Zadaszenie peronów | Budynek | Kasa | Uwagi |
| Toruń Kluczyki | Kluczyki | 3 | wiata przystankowa | brak | brak | |
| Toruń Czerniewice | Czerniewice | 2 | wiata przystankowa | brak | brak | |
| Grębocin | Grębocin | 1 | wiata przystankowa | brak | brak |
Zlikwidowane dworce i przystanki kolejowe
Dworce kolejowe
| Nazwa | Lokalizacja | Perony | Zadaszenie peronów | Budynek | Kasa | Data likwidacji |
| Toruń Północny | Chełmińskie Przedmieście | 2 | brak | nieużywany | nieczynna | 1992 |
| Toruń Zachodni | Bielany | 1 | brak | brak | brak | 1970 |
| Toruń Mokre | Mokre | brak | brak | ocalały dwa budynki | brak | 1909 |
Przystanki osobowe
| Nazwa | Lokalizacja | Perony | Zadaszenie peronów | Budynek | Kasa | Data likwidacji |
| Toruń Elana | Mokre | 1 | brak | brak | brak | 1985 |
| Barbarka | Barbarka | 1 | brak | brak | brak | 1992 |
Węzeł przesiadkowy
Oprócz tradycyjnych przystanków komunikacji miejskiej, które znajdują się przy wszystkich dworcach kolejowych w Toruniu, od sierpnia 2015 roku istnieje także węzeł przesiadkowy na placu 18 Stycznia, który integruje sieć tramwajową z koleją w ramach projektu BiT-City.
Szybka kolej Miejska
BiT-City
Szybka kolej miejska łączy dwie stolice województwa kujawsko-pomorskiego: Bydgoszcz i Toruń.
Pomysłodawcą tego projektu był Wydział Inwestycji Strategicznych Urzędu Miasta Torunia oraz toruńskie Stowarzyszenie Porozumienie Obywateli (www.spo.org.pl), a wdrażającym projekt – Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Toruniu oraz Sejmik Województwa Kujawsko-Pomorskiego, przy współpracy z urzędami miast Bydgoszczy i Torunia.
Przypisy
- 1 2 Giętkowski, Karpus i Rezmer 2004 ↓, s. 59.
- ↑ Kucharzewska 2004 ↓, s. 57.
- 1 2 Kucharzewska 2004 ↓, s. 58.
- ↑ Kucharzewska 2004 ↓, s. 62-63, 65.
- ↑ Kucharzewska 2004 ↓, s. 62.
- ↑ Kucharzewska 2004 ↓, s. 393.
- ↑ Kucharzewska 2004 ↓, s. 394.
- ↑ Kucharzewska 2004 ↓, s. 65, 394.
- ↑ Kucharzewska 2004 ↓, s. 62-65, 394.
- ↑ Kucharzewska 2004 ↓, s. 65.
- ↑ Witkowski 2008 ↓, s. 38.
- 1 2 3 Witkowski 2008 ↓, s. 44-45.
- ↑ Wieści z Torunia, „Gazeta Toruńska” (165), 21 lipca 1908, s. 2.
- 1 2 Kucharzewska 2004 ↓, s. 64, 394.
- ↑ Kluczwajd 2018 ↓, s. 169.
- ↑ Jankowski 2019 ↓, s. 73.
- ↑ Ziółkiewicz 2009 ↓, s. 51.
- 1 2 Sawomir Kowalski: Arriva jedzie do Torunia. Zwiększy zatrudnienie?. pomorska.pl, 2015-06-24. [dostęp 2024-02-03].
- 1 2 Dworzec Toruń Główny oficjalnie otwarty. pomorska.pl. [dostęp 2024-02-03].
- ↑ Lepszy dostęp mieszkańców Torunia do kolei. entim.pl, 2018-07-10. [dostęp 2024-02-03].
- ↑ Magdalena Winiarska: Dworce wypięknieją. torun.pl, 2019-08-19. [dostęp 2024-02-03].
- ↑ Ruszają kolejowe prace na odcinku Toruń Wschodni - Chełmża. To oznacza utrudnienia dla pasażerów. gra.fm, 2021-06-11. [dostęp 2024-02-03].
- ↑ Toruń: majówka z Przewozami Regionalnymi. kurier-kolejowy.pl, 2012-05-15. [dostęp 2024-02-03].
- ↑ Stowarzyszenia Miłośników Kolei. kmd.pl. [dostęp 2024-02-03].
- ↑ Święto Kolejarza na Kluczykach. dworzec.torun.pl, 2015-11-21. [dostęp 2024-02-03].
Bibliografia
- Mirosław Giętkowski, Zbigniew Karpus, Waldemar Rezmer: Twierdza Toruń. Toruń: Dom Wydawniczy Duet, 2004. ISBN 83-89706-12-1.
- Tomasz Jankowski: Kolejki wąskotorowe Mazowsza. W: Koleje polowe na ziemiach polskich w okresie I wojny światowej. Funkcja, znaczenie i późniejsze wykorzystanie. Materiały z konferencji Piaseczno – Nieporęt – Sochaczew 2019. Sochaczew: Stacja Muzeum, 2019. ISBN 978-83-953336-0-6.
- Katarzyna Kluczwajd, Podgórz. Toruńskie przedmieścia sprzed lat, Łódź 2018, ISBN 978-83-7729-452-9.
- Joanna Kucharzewska, Architektura i urbanistyka Torunia w latach 1871-1920, Warszawa: Neriton, 2004, ISBN 838897369X.
- Roman Witkowski. Kolejki wojskowe w Toruniu w czasie I wojny światowej. „Świat Kolei”. 7, 2008.
- Antoni Ziółkiewicz: Toruńskie pomniki. Pomniki, tablice, kamienie. Toruń: Wydawnictwo Urbański, 2009. ISBN 978-83-88219-32-0.