Wolio
Obszar

wyspa Buton (Indonezja)

Liczba mówiących

65 tys. (2004)

Pismo/alfabet

łacińskie, arabskie (dawniej lontara)

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
Ethnologue 6b zagrożony↗
Kody języka
ISO 639-3 wlo
IETF wlo
Glottolog woli1241
Ethnologue wlo
WALS wlo
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język wolio, także: baubau, buton (a. butung) – język austronezyjski używany na wyspie Buton w Indonezji. Według danych z 2004 roku posługuje się nim 65 tys. osób, mieszkańców prowincji Celebes Południowo-Wschodni.

Jego użytkownicy zamieszkują również inne regiony kraju (ich liczebność jest nieznana). Nazwa „Buton” odnosi się zarówno do tego języka, jak i grupy etnicznej Wolio. Poza regionem Buton to ogólna nazwa różnych grup ludności z prowincji Celebes Południowo-Wschodni. Czasami ludność Wolio jest mylnie utożsamiana z Badżawami (Bajau).

Jeden z najbardziej istotnych języków regionu, o własnej tradycji literackiej i znaczeniu ponadlokalnym. Jest blisko spokrewniony z językiem kamaru. Jest dość odrębny od pozostałych języków wyspy Buton i okolic (nie wykazano, by był genealogicznie bliski językowi muna). Przypuszczalnie jego związki zostały zatarte wskutek kontaktu z innymi językami.

Został opisany w postaci opracowań gramatycznych: The Wolio Language: Outline of Grammatical Description and Texts (1952), Struktur bahasa Wolio (1983) oraz słowników: Kamus Wolio – Indonesia (1985), Kamus Bahasa Wolio (Wolio-English-Indonesian) (1987).

Rozwinął piśmiennictwo na bazie alfabetu arabskiego. Historyczny język sułtanatu Baubau (Buton). Dawniej służył jako lingua franca wyspy Buton (w tej roli został w ogromnej mierze wyparty przez język narodowy). Wykazuje wpływy słownikowe innych języków (m.in. malajskiego, arabskiego i niderlandzkiego). Dodatkowo wchodził w kontakt z różnymi językami wschodniej Indonezji, takimi jak ternate, makasarski i bugijski. Sama nazwa „buton” jest zapożyczeniem z języka ternate. Niegdyś był zapisywany również makasarskim pismem lontara, aczkolwiek w ograniczonym zakresie.

Jego użycie w roli języka pisanego zanikało już w latach 50. XX w.; przyczyniał się do tego wpływ języka malajskiego i alfabetu łacińskiego. Według doniesień z 2010 r. i danych Ethnologue (wyd. 22, 2019) na obszarach miejskich jest wypierany przez język indonezyjski. Na terenach wiejskich pozostaje w użyciu również wśród najmłodszego pokolenia. Podjęto działania na rzecz ochrony tego języka (jest nauczany w szkołach w mieście Bau-Bau), ale jego obecność w przestrzeni publicznej jest ograniczona. Pismo arabskie (zwane buri wolio) występuje na tablicach ulicznych i szyldach.

Przypisy

  1. ↑ Harald Hammarström, Robert Forkel, Martin Haspelmath, Sebastian Bank: Wolio. Glottolog 4.6. [dostęp 2022-09-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-09-04)]. (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 6 David M. Eberhard, Gary F. Simons, Charles D. Fennig (red.), Wolio, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 22, Dallas: SIL International, 2019 [zarchiwizowane z adresu 2019-06-05] (ang.).
  3. ↑ Abas, Shaidy i Jaya 1985 ↓, s. viii.
  4. 1 2 Abas i in. 1983 ↓, s. 4.
  5. ↑ David Mead: Kamaru. Sulawesi Language Alliance. [dostęp 2023-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-03-18)]. (ang.).
  6. ↑ Berg 1991 ↓, s. 22.
  7. 1 2 3 4 5 Anceaux, Grimes i Berg 1995 ↓, s. 574.
  8. ↑ Anceaux 1952 ↓.
  9. ↑ Abas i in. 1983 ↓.
  10. ↑ Abas, Shaidy i Jaya 1985 ↓.
  11. ↑ Johannes C. Anceaux, Wolio dictionary (Wolio - English - Indonesian) = Kamus bahasa Wolio (Wolio - Inggris - Indonesia), Dordrecht: Foris Publications, 1987, ISBN 90-6765-214-8, OCLC 231952617 (ang. • indonez.).
  12. 1 2 3 David Mead: Wolio. Sulawesi Language Alliance. [dostęp 2023-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-03-18)]. (ang.).
  13. ↑ Anceaux 1952 ↓, s. 1.
  14. ↑ Leontine E. Visser. The Historical Paths of Sahu Ceremonial Textiles. „Archipel. Études interdisciplinaires sur le monde insulindien”. 98, s. 121–150, 2019. DOI: 10.4000/archipel.1560. ISSN 0044-8613. OCLC 8599457798. Cytat: The island was their “market” or butu in Ternate language. Thus the island became known as Buton. (ang.).
  15. 1 2 Anceaux 1952 ↓, s. 2.
  16. ↑ Ridwan Maulana: Aksara-aksara di Nusantara: Seri Ensiklopedia. Banguntapan, Bantul, Yogyakarta: Samudra Biru, 2021, s. 173. ISBN 978-623-261-195-5. OCLC 1257314755. (indonez.).

Bibliografia

  • Husen Abas i inni, Struktur bahasa Wolio, Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1983, OCLC 561289707 [dostęp 2023-05-23] (indonez.).
  • Husen Abas, Shaidy, Lukmanulhakim Jaya, Kamus Wolio-Indonesia, Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1985, OCLC 610031863 [dostęp 2023-05-23] (indonez.).
  • Johannes Cornelis Anceaux, The Wolio Language: Outline of Grammatical Description and Texts, The Hague: N.V. Re Nederlandse Boek-en Steendrukkerij, 1952, OCLC 220568613 (ang.).
  • J.C. Anceaux, Charles E. Grimes, René van den Berg, Wolio, [w:] Darrell T. Tryon (red.), Comparative Austronesian dictionary: an introduction to Austronesian, Berlin–New York: Mouton de Gruyter, 1995 (Trends in Linguistics. Documentation 10), s. 573–584, DOI: 10.1515/9783110884012.1.573, ISBN 978-3-11-088401-2, OCLC 896406022 (ang.).
  • Rene van den Berg, Muna Dialects and Munic Languages: Towards a Reconstruction, [w:] Ray Harlow (red.), VICAL 2: Papers from the Fifth International Conference on Austronesian Linguistics, Auckland: Linguistic Society of New Zealand, 1991, s. 21–51, ISBN 0-908928-00-9, OCLC 59606647 (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.