Wyspa Livingstona

Wyspa Livingstona (2015)
Kontynent

Antarktyda

Akwen

Ocean Południowy

Archipelag

Szetlandy Południowe

Powierzchnia

798 km²

Najwyższy punkt

Mount Friesland m n.p.m.

Populacja 
• liczba ludności


ok. 50 (latem)

Położenie na mapie Szetlandów Południowych
Położenie na mapie Antarktyki
62°36′S 60°30′W/-62,600000 -60,500000

Wyspa Livingstona (ang. Livingston Island, hiszp. Isla Livingston; ros. Смоленск = Smolensk) – druga co do wielkości wyspa w archipelagu Szetlandów Południowych w Antarktyce.

Wyspa leży na północny wschód od Snow Island, na południowy zachód od Greenwich Island i na północ od Deception Island. Najwyższym szczytem jest Mount Friesland (1700 m n.p.m.). Ponad 87% powierzchni wyspy zajmuje pokrywa lodowa, a jedynymi obszarami pozbawionymi lodu są jej część najbardziej wysunięta na zachód – półwysep Byers Peninsula, niektóre obszary przybrzeżne – Cape Shirreff, Siddins Point, Williams Point, Rozhen Peninsula, Hurd Peninsula, Hannah Point i Elephant Point oraz strome stoki gór i wzgórz. Panuje tu klimat polarny, latem temperatura powietrza rzadko przekracza +3°C a zimą spada poniżej -11°C.

Obszar Byers Peninsula jest ostoją ptaków IBA z uwagi na zamieszkujące go duże kolonie ptaków morskich – rybitw antarktycznych i mew południowych. W 1966 roku Byers Peninsula został desygnowany jako Szczególnie Chroniony Obszar Antarktyki (ang. Antarctic Specially Protected Area, ASPA) – a od 2002 roku desygnowany jako ASPA 126: Byers Peninsula, Livingston Island, South Shetland Islands. W 1966 roku jako Szczególnie Chroniony Obszar Antarktyki desygnowany został również obszar Cape Shirreff pomiędzy Barclay Bay i Hero Bay, który od 2002 roku obejmuje także San Telmo Island – ASPA 149: Cape Shirreff and San Telmo Island, Livingston Island, South Shetland Islands. Ostoją ptaków IBA jest również Barnard Point, gdzie gniazduje pingwin maskowy, pingwin białobrewy a także petrelec olbrzymi.

Wyspa Livingstona została odkryta 19 lutego 1819 roku przez angielskiego żeglarza Williama Smitha (1775–1847) – było to pierwsze udokumentowane odkrycie lądu w regionie Antarktyki. Wyspa i całe Południowe Szetlandy szybko stały się celem wypraw amerykańskich i brytyjskich łowców fok, którzy bytowali m.in. na Byers Peninsula. Polowania nie podlegały żadnej regulacji i w ciągu paru lat wybito prawie wszystkie foki, co zmusiło łowców do wycofania się z regionu, a Wyspa Livingstona przez lata pozostała opuszczona. W XX w. zaczęto prowadzić tu badania naukowe m.in. z zakresu geologii, glacjologii, biologii i klimatologii. Na wyspie funkcjonują cztery sezonowe stacje badawcze: hiszpańska Juan Carlos I, bułgarska Kliment Ochridski, chilijska Guillermo Mann i Cape Shirreff Field Camp.

Na terenie bułgarskiej bazy działa muzeum Wyspa Livingstona – Lame Dog Hut – od 2012 roku oddział Narodowego Muzeum Historycznego w Sofii, ulokowane w najstarszym zachowanym budynku na wyspie, wzniesionym w 1988 roku, który w 2015 roku został wpisany na listę historycznych miejsc i pomników w Antarktyce (ang. Historic Sites and Monuments in Antarctica)) jako HSM 91: Lame Dog Hut at the Bulgarian base St. Kliment Ohridski, Livingston Island. Wyspa Livingstona jest jednym z popularnych celów turystyki antarktycznej.

Do wyspy zgłaszają roszczenia terytorialne Argentyna, Chile i Wielka Brytania.

Nazwa

Wyspa początkowo nosiła nazwę Frieseland (także Freesland i Freeseland), a następnie Livingstone’s Island, najprawdopodobniej na cześć szkockiego kapitana Andrew Livingstona.

Geografia

Położenie i powierzchnia

Wyspa Livingstona położona jest w archipelagu Szetlandów Południowych, na północny wschód od Snow Island, na południowy zachód od Greenwich Island i na północ od Deception Island. Od przylądka Cape Roquemaurel na Półwyspie Antarktycznym oddalona jest o 100 km. Wyspę okalają liczne mniejsze wysepki, m.in. na zachodzie Rugged Island i Window Island, na północnym zachodzie San Telmo Island, na północy Desolation Island, na wschodzie Half Moon Island oraz na północnym wschodzie niewielkie archipelagi Dunbar Islands i Zed Islands u wybrzeży Varna Peninsula.

Zajmuje 798 km², co czyni ją drugą pod względem powierzchni wyspą Szetlandów Południowych (po Wyspie Króla Jerzego). Jej długość maksymalna to 72,4 km (od Start Point na zachodzie do Renier Point na wschodzie), a maksymalna szerokość – 35,85 km (między Williams Point na północy a Botev Point na południu.

Rzeźba terenu

Wyspa ma kilka dużych zatok – False Bay, South Bay, Walker Bay, Osogovo Bay, New Plymouth, Barclay Bay, Hero Bay i Moon Bay – oddzielonych półwyspami Rozhen Peninsula, Hurd Peninsula, Byers Peninsula, Ioannes Paulus II Peninsula, Varna Peninsula i Burgas Peninsula.

Wzdłuż jej południowo-wschodniego wybrzeża rozciąga się pasmo górskie o długości 30 km – Tangra Mountains – biegnące od Barnard Point do Renier Point. Najwyższym szczytem Tangra Mountains, a zarazem najwyższym wzniesieniem wyspy jest Mount Friesland (1700 m n.p.m.), który po raz pierwszy został zdobyty w grudniu 1991 roku przez dwóch wspinaczy katalońskich z hiszpańskiej stacji badawczej Juan Carlos I – Francesca Sàbata i Jorge Enrique. Na północy góry łączą się z leżącym na wschodzie Bowles Ridge, którego wysokość dochodzi do 822 m n.p.m. Na wschodzie i zachodzie wyspy wznoszą się liczne wzgórza.

Hydrosfera

Ponad 87% powierzchni wyspy zajmuje pokrywa lodowa, której krańce formują linię brzegową wyspy. Górskie doliny na wschodzie wypełniają lodowce, a w częściach środkowej i zachodniej leżą lodowe płaskowyże i czapy. Jedynymi obszarami pozbawionymi lodu są jej część najbardziej wysunięta na zachód – półwysep Byers Peninsula, niektóre obszary przybrzeżne – Cape Shirreff, Siddins Point, Williams Point, Rozhen Peninsula, Hurd Peninsula, Hannah Point i Elephant Point oraz strome stoki gór i wzgórz. W lodach wyspy uwięzione są popioły wyrzucone podczas działalności wulkanu na sąsiedniej wyspie Deception Island. Występują tu także lodowce gruzowe – Hurd Glacier, Mackay Glacier i Renier Glacier. Pokrywa lodowa ulega topnieniu, odkrywając liczne zatoczki na wybrzeżu wyspy. Na przestrzeni ostatnich 60 lat lodowce Huron Glacier, Huntress Glacier, Perunika Glacier i Verila Glacier cofnęły się o kilometr lub nawet więcej.

Latem na obszarach wolnych od lodu płynie wiele strumieni zasilanych wodami roztopowymi. Na półwyspie Byers Peninsula występuje ponad 60 jezior, m.in. Midge Lake, Limnopolar Lake i Basalt Lake.

Klimat

Wyspa leży w strefie klimatu polarnego, w klimacie tundry według klasyfikacji klimatów Köppena. Latem temperatura powietrza rzadko przekracza +3°C a zimą spada poniżej -11°C. Najwyższa zanotowana temperatura powietrza to +19,9ºC, a najniższa – -22.4°C (stan na 2015). Średnia roczna temperatura powietrza wynosi -1ºC, przy czym najcieplejszym miesiącem jest styczeń a najzimniejszym lipiec.

Pogoda jest przeważnie pochmurna, a opady odnotowywane są średnio przez 148 dni w roku i średnio wynoszą 377 mm rocznie. Średnia wilgotność powietrza to 81,4%.

Średnia prędkość wiatru dochodzi do 13,3 km/h, a wichury występują przez ok. 64 dni w roku, przede wszystkim zimą. Wiatry wieją przeważnie z południa i południowego zachodu, a latem z północy i północnego wschodu.

Średnia temperatura i opady dla Stacji antarktycznej Juan Carlos I
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordy maksymalnej temperatury [°C] 15.5 11.0 9.4 8.7 5.5 5.9 5.0 6.9 10.8 10.6 10.2 15.0 15,5
Średnie dobowe temperatury [°C] 2.6 2.3 1.3 -0.3 -1.5 -3.8 -4.6 -4.4 -3.4 -2.3 0.3 1.4 −1,0
Rekordy minimalnej temperatury [°C] -3.2 -4.7 -10.9 -10.7 -12.8 -18.0 -22.4 -18.9 -16.9 -15.0 -8.9 -7.0 −22,4
Opady [mm] 44.8 58.5 47.3 43.0 29.3 10.1 4.0 7.7 17.6 45.3 30.8 38.8 377,2
Średnia liczba dni z opadami 16 17 15 16 11 6 4 6 12 17 13 15 148
Wilgotność [%] 81 83 80 82 82 82 83 83 84 78 80 79 81,4
Źródło: The International Antarctic Weather Forecasting Handbook 2023-07-22

Flora i fauna

Na obszarze Byers Peninsula występują dwa gatunki roślin nasiennych: śmiałek antarktyczny i kolobant antarktyczny. Odnotowano tu również występowanie przynajmniej 56 gatunków porostów, 29 mchów i 5 wątrobowców. W okolicach hiszpańskiej stacji badawczej Juan Carlos I odnotowano natomiast występowanie 110 gatunków porostów i 50 gatunków mszaków.

Obszar Byers Peninsula jest ostoją ptaków IBA z uwagi na zamieszkujące go duże kolonie ptaków morskich – rybitw antarktycznych i mew południowych. Na półwyspie gniazdują również: pingwiny maskowe, pingwiny białobrewe, oceanniki żółtopłetwe, warcabniki, petrelce olbrzymie, oceanniki czarnobrzuche, kormorany niebieskookie, wydrzyki brunatne oraz pochwodzioby żółtodziobie. Zaobserwowano tu także jedyne skrzydlate owady Antarktyki – Parochlus steinenii oraz nielotne muchówki Belgica antarctica.

Plaże South Beaches zamieszkują mirungi południowe. Odnotowano tu także okazjonalne występowanie weddelek arktycznych (fok Weddela), krabojadów foczych i amfitryt lamparcich (lampartów morskich). Plaże Cape Shirreff i San Telmo Island zamieszkuje największa kolonia kotików antarktycznych w regionie Półwyspu Antarktycznego, licząca 5727 osobników (stan na 2021 rok).

W 1966 roku Byers Peninsula został desygnowany jako Szczególnie Chroniony Obszar Antarktyki (ang. Antarctic Specially Protected Area, ASPA) – a od 2002 roku desygnowany jako ASPA 126: Byers Peninsula, Livingston Island, South Shetland Islands. W 1966 roku jako Szczególnie Chroniony Obszar Antarktyki desygnowany został również obszar Cape Shirreff pomiędzy Barclay Bay i Hero Bay, który od 2002 roku obejmuje także San Telmo Island – ASPA 149: Cape Shirreff and San Telmo Island, Livingston Island, South Shetland Islands.

Ostoją ptaków IBA jest również Barnard Point, gdzie gniazduje pingwin maskowy, pingwin białobrewy a także petrelec olbrzymi.

Na terenie wyspy odkryto skamieniałości roślin z okresu wczesnej i późnej kredy, m.in. paprotniki.

Historia

Wyspa Livingstona została odkryta 19 lutego 1819 roku przez angielskiego żeglarza Williama Smitha (1775–1847), który w drodze na statku „Williams” z Buenos Aires do Valparaíso, został zniesiony z kursu w Cieśninie Drake’a. Smith dostrzegł ląd lub lód, lecz dopiero następnego dnia, po rozpogodzeniu i poprawie widoczności, stwierdził jednoznacznie, że ma przed sobą nowy ląd. Było to pierwsze udokumentowane odkrycie lądu w regionie Antarktyki. Smith zszedł na ląd w pobliżu Williams Point (miejsce nazwał na cześć swojego statku „Williams”) i pobieżnie zmapował teren.

We wrześniu 1819 roku u wybrzeży wyspy zatonął hiszpański okręt wojenny „San Telmo”. Zginęło wówczas 644 marynarzy – byli to zapewne pierwsi ludzie, którzy zginęli w Antarktyce. Pozostałości statku odnaleziono na Cape Shirreff. Kopiec na Half Moon Beach i tabliczka na „Cerro Gaviota” naprzeciwko San Telmo Island upamiętniają załogę. W 1991 roku kopiec został wpisany na listę historycznych miejsc i pomników w Antarktyce (ang. Historic Sites and Monuments in Antarctica)) jako HSM 59: San Telmo Cairn. Wrak statku wpisano na listę w 2021 roku jako HSM 95: Wreck of San Telmo.

W grudniu 1819 rok statek Smitha wyczarterował dowódca Royal Navy na Pacyfiku William Shirreff (1785–1847), który wysłał na Południowe Szetlandy Smitha wraz z Edwardem Bransfieldem (1785–1852). Region został zmapowany a archipelag ogłoszony terytorium Wielkiej Brytanii. Wyspa znalazła się następnie na mapach rosyjskiej ekspedycji antarktycznej z 1821 roku.

6 lutego 1821 roku do wyspy przypłynął Fabian von Bellingshausen (1778–1852) dowódca rosyjskiej ekspedycji antarktycznej, który spotkał się tu z amerykańskim kapitanem Nathanielem Palmerem (1799–1877). Bellingshausen nazwał wyspę Smolensk na cześć bitwy pod Smoleńskiem.

Południowe Szetlandy szybko stały się celem wypraw amerykańskich i brytyjskich łowców fok, m.in. Josepha Herringa, Jamesa P. Sheffielda i Jamesa Weddella. Zapoczątkowało to rozwój polowań na foki na południe od 60°S. Statki łowców fok stacjonowały m.in. w zatokach New Plymouth i Johnsons Dock na Wyspie Livingstona. W latach 1820–1823 wyspa miała najwięcej mieszkańców ze wszystkich wysp archipelagu – ok. 200 w okresie letnim. Osady znajdowały się na Byers Peninsula w pobliżu Nikopol Point, Sealer Hill, Negro Hill, Rish Point, Sparadok Point, Lair Point i Varadero Point, oraz na przylądku Cape Shirreff i Elephant Point. Podczas prac archeologicznych odkryto pozostałości 25 schronisk na samym półwyspie Byers Peninsula. Polowania nie podlegały żadnej regulacji i w ciągu paru lat wybito prawie wszystkie foki, co zmusiło łowców do wycofania się z regionu. Wyspa Livingstona przez lata pozostała opuszczona i dopiero w 1935 roku przybyli tu Brytyjczycy, by przeprowadzić badania hydrograficzne.

Na początku lat 50. XX wieku argentyńska marynarka założyła na wyspie schronisko La Argentina, którego pozostałości zostały usunięte na początku XXI w. W kwietniu 1953 roku Argentyna zbudowała stację Cámara, która wkrótce została zamknieta, lecz sporadycznie jest jeszcze używana w okresie letnim. W sezonie 1957/1958 funkcjonowała brytyjska baza Station P, która została zamknięta, ponieważ na wyspę nie dotarły gotowe elementy do budowy chaty.

Na przestrzeni lat roszczenia terytorialne do wyspy zgłaszały Wielka Brytania (od 1820 roku), Chile (od 1940 roku) i Argentyna (od 1942 roku). Wraz z podpisaniem Układu Antarktycznego, roszczenia te zostały „zamrożone”

Stacje Badawcze

Na wyspie funkcjonują cztery sezonowe stacje badawcze:

Państwo Zdjęcie Nazwa stacji Rok otwarcia/Lata działalności Max populacja Działalność
 Wielka Brytania Station P 1957–1958 Prowadzono badania z zakresu geodezji, geologii i biologii.
 Hiszpania Juan Carlos I 1988 50 Prowadzone są badania m.in. z zakresu chemii i fizyki atmosfery, klimatologii i zmian klimatu, ekologii, geologii, glacjologii, geomorfologii, geodezji, limnologii, biologii morskiej, mikrobiologii, oceanografii, gleboznawstwa.
 Chile Guillermo Mann 1991 6 Prowadzone są badania m.in. z zakresu biologii morskiej, geologii i glacjologii.
 Bułgaria Kliment Ochridski 1993 25 Prowadzone są badania m.in. z zakresu geologii, sejsmologii, klimatologii i zmian klimatu, biologii, glacjologii i topografii.
 Stany Zjednoczone Cape Shirreff Field Camp
1996 Prowadzone są badania m.in. z zakresu biologii morskiej.

Na terenie bułgarskiej bazy działa muzeum Wyspa Livingstona – Lame Dog Hut – od 2012 roku oddział Narodowego Muzeum Historycznego w Sofii. Muzeum ulokowane jest w najstarszym zachowanym budynku na wyspie, wzniesionym w 1988 roku jako główny budynek bazy, który w 2015 roku został wpisany na listę historycznych miejsc i pomników w Antarktyce (ang. Historic Sites and Monuments in Antarctica)) jako HSM 91: Lame Dog Hut at the Bulgarian base St. Kliment Ohridski, Livingston Island. W pobliżu muzeum znajdują się kaplica Jana Rilskiego oraz pomnik cyrylicy.

Turystyka

Wyspa Livingstona jest jednym z popularnych celów turystyki antarktycznej. Turyści przybywają głównie na statkach wycieczkowych a na ląd dowożeni są na pontonach.

W sezonie 2022/2023 Hannah Point odwiedziło 2379 turystów, a False Bay – 1637.

Uwagi

  1. ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica i United States Gazetteer podają, że ma 38 mil (ok. 61 km) długości, a jej szerokość waha się od 2 do 20 mil (od ok. 3 do ok. 32 km), zob. SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer ↓.
  2. ↑ Południowe Szetlandy mogły zostać odkryte wcześniej – w 1599 roku przez holenderskiego żeglarza Dircka Gerritsza Pompa (1544–1608) lub w 1603 roku przez hiszpańskiego nawigatora Gabriela de Castillę (1577–1620), jednak nie ma na to wystarczających dowodów. Również nie ma dowodów na obecność w archipelagu przed Smithem łowców fok z Ameryki Północnej czy Ameryki Południowej, zob. Iwanow 2015 ↓.
  3. ↑ Na mocy Artykułu 4 Układu Antarktycznego żadne z państw nie może zgłaszać w czasie obowiązywania traktatu roszczeń terytorialnych, a roszczenia, które zostały zgłoszone przed wejściem w życie traktatu, nie zostały nim ani anulowane, ani zanegowane; zob. Boczek 2005 ↓, s. 205.
  4. ↑ Stacja sąsiaduje z amerykańską bazą Cape Shirreff Field Camp; na zdjęciu zabudowania stacji chilijskiej po lewej stronie.
  5. ↑ Stacja sąsiaduje z chilijską bazą Guillermo Mann; na zdjęciu zabudowania bazy amerykańskiej po prawej stronie.

Przypisy

  1. 1 2 KSNG 2006 ↓, s. 25.
  2. 1 2 3 4 5 SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and Gazetteer of the British Antarctic Territory ↓.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 Iwanow 2015 ↓.
  4. ↑ Gildea 2015 ↓, s. 192.
  5. ↑ Serrano i López-Martínez 2000 ↓, s. 148.
  6. 1 2 Management Plan for Antarctic Specially Protected Area No. 126 2022 ↓.
  7. 1 2 Labajo Salazar 2008 ↓.
  8. 1 2 3 4 5 Bird Life International 2023 ↓.
  9. ↑ Sancho i in. 1999 ↓, s. 301.
  10. ↑ Management Plan for Antarctic Specially Protected Area No. 149 2022 ↓.
  11. ↑ Secretariat of the Antarctic Treaty i ASPA 126 2023 ↓.
  12. ↑ Secretariat of the Antarctic Treaty i ASPA 149 2023 ↓.
  13. ↑ Bird Life International – Barnard Point 2023 ↓.
  14. ↑ Leppe i in. 2011 ↓, s. 1.
  15. 1 2 3 Riffenburgh 2007 ↓, s. 926.
  16. ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and Gazetteer of the British Antarctic Territory – Williams Point ↓.
  17. ↑ Riffenburgh 2007 ↓, s. 480.
  18. 1 2 Riffenburgh 2007 ↓, s. 922.
  19. ↑ Riffenburgh 2007 ↓, s. 778.
  20. ↑ Secretariat of the Antarctic Treaty – HSM 59 2023 ↓.
  21. ↑ Secretariat of the Antarctic Treaty – HSM 95 2023 ↓.
  22. ↑ Lewis Smith i Simpson 1987 ↓, s. 49.
  23. ↑ Boczek 2005 ↓, s. 205.
  24. 1 2 3 British Antarctic Survey 2023 ↓.
  25. 1 2 3 Unidad de Tecnología Marina 2023 ↓.
  26. 1 2 3 Chilean Antarctic Institute (INACH) ↓.
  27. 1 2 3 Bulgarian Antarctic Institute ↓.
  28. ↑ NOAA Fisheries 2022 ↓.
  29. ↑ NOAA Fisheries 2023 ↓.
  30. 1 2 Secretariat of the Antarctic Treaty – HSM 91 2023 ↓.
  31. ↑ Secretariat of the Antarctic Treaty – Most Visited Sites 2023 ↓.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.