Wilam Horzyca
Wilhelm Henryk Hořitza
Data i miejsce urodzenia

28 lutego 1889
Lwów

Data i miejsce śmierci

2 marca 1959
Warszawa

Zawód, zajęcie

reżyser, pisarz, krytyk teatralny

Odznaczenia

Wilam Horzyca, właśc. Wilhelm Henryk Hořitza (ur. 28 lutego 1889 we Lwowie, zm. 2 marca 1959 w Warszawie) – polski reżyser i dyrektor teatrów, pisarz, tłumacz, krytyk teatralny, współtwórca tzw. Polskiego Teatru Monumentalnego, poseł na Sejm III kadencji w II RP.

Życie i działalność

Z pochodzenia był Czechem, synem Edwarda. Edukację rozpoczął we Lwowie i Stryju. W 1908 zdał maturę i rozpoczął studia na Uniwersytecie Wiedeńskim, gdzie studiował germanistykę, filologię klasyczną i historię sztuki. W 1914 zaciągnął się do Legionów Polskich. W latach 1917–1918 pracował jako nauczyciel języka niemieckiego w gimnazjum we Lwowie. W 1918 odbywał w Warszawie służbę wojskową w Departamencie Gospodarczym Ministerstwa Spraw Wojskowych. Wojsko opuścił w stopniu kapitana w 1921.

W 1920 wszedł w skład grupy poetyckiej Skamander. Był redaktorem pisma „Skamander” i autorem manifestu grupy. W 1921 wraz z Jarosławem Iwaszkiewiczem kierował teatrem eksperymentalnym Elsynor. W latach 1922–1931 wykładał historię dramatu i teatru powszechnego w Państwowej Szkole Dramatycznej, której w 1929 został dyrektorem.

W latach 1924–1926 związany z Teatrem im. Wojciecha Bogusławskiego w Warszawie, w 1925 kierował tą sceną wspólnie z Leonem Schillerem i Aleksandrem Zelwerowiczem. Był dyrektorem Teatrów Miejskich we Lwowie (1931–1937), scen dramatyczno-komediowych: Wielkiej i Rozmaitości Teatru Wielkiego we Lwowie (1930–1936). Redagował miesięcznik „Droga” (1928–1937), „Scena Lwowska” (1932–1937), „Pion” (1937–1939).

W latach 1930–1935 poseł na Sejm z ramienia BBWR, zapraszał do współpracy Schillera posądzanego o lewicowe poglądy, w 1936 – udzielił sali teatralnej Zjazdowi Pracowników Kultury, będącemu największą manifestacją lewicy literackiej i artystycznej w Polsce międzywojennej. Dzięki Leonowi Schillerowi oraz Horzycy scena lwowska stanęła w rzędzie pierwszych teatrów Europy. W 1936 zamieszkał w Warszawie.

Na początku II wojny światowej przebywał we Lwowie. Podczas okupacji niemieckiej, od 1940 pracował jako tłumacz w Zarządzie Miejskim w Warszawie, wykładał historię literatury na tajnych kursach oraz z Ferdynandem Goetlem redagował miesięcznik Nurt. Pismo poświęcone kulturze polskiej (1943–1944).

W 1945 organizował teatr w Katowicach (od marca do września 1945 był jego dyrektorem).

Dyrektor teatrów:

  • Teatru Ziemi Pomorskiej w Toruniu (1945–1948) – to tu zrealizował swoje prawie wszystkie najwybitniejsze przedstawienia
  • teatru w Bydgoszczy (1947–1948)
  • Teatru Polskiego w Poznaniu (1948–1951)
  • od 1951–1952 zastępca dyrektora i reżyser Teatru Narodowego w Warszawie, a od 1 października 1957 do końca życia – dyrektor.
  • od 1952–1953 dyrektor Teatru Dramatycznego we Wrocławiu (1952–1955).

Reżyser Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1955–1957).

W 1916 ożenił się ze Stanisławą Gozdecką.

Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera Aleja Zasłużonych-1-95).

Ważniejsze przedstawienia

  • Wyzwolenie (1935; 1958)
  • Wesele (1947) S. Wyspiańskiego
  • Profesja pani Warren (1937) G.B. Shawa
  • Miłość czysta u kąpieli morskich (1939; 1959)
  • Za kulisami (prapremiera 1946; 1959) Norwida
  • Pugaczow (1948) S. Jesienina
  • Mozart i Salieri (1949) A.S. Puszkina
  • Hamlet (1950)
  • Sen nocy letniej (1946; 1948; 1953) Shakespeare’a

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

W 1960 Teatr Ziemi Pomorskiej w Toruniu przemianowano na Teatr im. Wilama Horzycy.

Przypisy

  1. ↑ Encyklopedia Wrocławia. Jan Harasimowicz (red.). Wyd. III. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 296. ISBN 83-7384-561-5.
  2. ↑ Cmentarz Stare Powązki: WILAM HORZYCA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-09-24].
  3. ↑ M.P. z 1935 r. nr 258, poz. 308 „za zasługi na polu pracy dziennikarsko-publicystycznej”.
  4. ↑ M.P. z 1956 r. nr 67, poz. 834 „za zasługi w dziedzinie sztuki teatralnej i pracy zawodowej”.
  5. ↑ M.P. z 1946 r. nr 114, poz. 212 „za wybitne zasługi w dziedzinie Teatru i Sztuki na terenie całego kraju”.
  6. ↑ O patronie [online], Teatr im. Wilama Horzycy - teatr.torun.pl [dostęp 2023-06-13] (pol.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.