Sokoł (1895)

Sokoł (Сокол)
	; „Sokoł” w 1895 r.
Klasa	niszczyciel
Typ	Sokoł
	Historia
Stocznia	Yarrow, Poplar
Położenie stępki	listopad 1894
Wodowanie	22 sierpnia 1895
	MW Imperium Rosyjskiego
Nazwa	„Sokoł” → „Prytkij” (od 1902)
Wejście do służby	październik 1895
	Flota Czerwona
Nazwa	„Prytkij”
Wycofanie ze służby	sierpień 1922
Los okrętu	złomowany
	Dane taktyczno-techniczne
Wyporność	normalna: 220 ton; pełna: 240 t
Długość	57,91 metra
Szerokość	5,64 m
Zanurzenie	2,29 m
	Napęd
	2 maszyny parowe potrójnego rozprężania; 8 kotłów Yarrow; moc 3800 KM; 2 śruby
Prędkość	29 węzłów
Zasięg	750 Mm przy prędkości 15 węzłów
	Uzbrojenie
	1 działo 75 mm; 3 działka kal. 47 mm (3 x I)
Wyrzutnie torpedowe	2 x 381 mm (2 x I)
Załoga	54

Sokoł (Сокол), następnie Prytkij – rosyjski niszczyciel budowy brytyjskiej z końca XIX wieku i okresu I wojny światowej, jednostka prototypowa swojego typu. Okręt został zwodowany 22 sierpnia 1895 roku w brytyjskiej stoczni Yarrow w Poplar, a do służby w Marynarce Wojennej Imperium Rosyjskiego wszedł w październiku tego roku, z przydziałem do Floty Bałtyckiej. W 1902 roku nazwę jednostki zmieniono na „Prytkij”. Podczas I wojny światowej jednostkę przebudowano na trałowiec. Opanowany przez bolszewików okręt został w 1918 roku przeklasyfikowany na torpedowiec i trafił na Morze Kaspijskie. Ze służby wycofano go w 1922 roku i następnie złomowano.

Projekt i budowa

„Sokoł” był pierwszym rosyjskim niszczycielem, zamówionym w Wielkiej Brytanii. W chwili wejścia do służby był jedną z najnowocześniejszych jednostek na świecie, lecz na skutek szybkiego rozwoju tej klasy okrętów, po kilku latach, gdy do służby wchodziły jego rosyjskie kopie, z racji niewielkiej wyporności bardziej odpowiadały już klasie torpedowców. Początkowo okręty te klasyfikowane były też jako torpedowce i dopiero w 1907 roku zaliczono je do nowo wyodrębnionej w Rosji klasy niszczycieli (dosłownie: torpedowców eskadrowych, ros. eskadriennyj minonosiec). „Sokoł” (pol. sokół) został wciągnięty na listę okrętów Marynarki Imperium Rosyjskiego już 18 stycznia 1895 roku.

Okręt zbudowany został w stoczni Yarrow w Poplar (dzielnicy Londynu). Stępkę niszczyciela położono w listopadzie 1894 roku, został zwodowany 10 sierpnia^?/22 sierpnia 1895 roku, a do służby w Marynarce Wojennej Rosji przyjęto go w październiku tego roku.

Dane taktyczno-techniczne

Okręt był niewielkim, czterokominowym niszczycielem z taranowym dziobem. Długość całkowita wykonanego ze stali niklowej kadłuba wynosiła 57,91 metra, szerokość 5,64 metra i zanurzenie 2,29 metra. Wyporność normalna wynosiła 220 ton, zaś pełna 240 ton. Okręt napędzany był przez dwie maszyny parowe potrójnego rozprężania o projektowanej mocy 3800 KM, do których parę dostarczało osiem kotłów Yarrow. Dwuśrubowy układ napędowy pozwalał osiągnąć prędkość 29 węzłów. Okręt zabierał zapas 53 ton węgla, co zapewniało zasięg wynoszący 750 Mm przy prędkości 15 węzłów.

Okręt wyposażony był w dwie pojedyncze wyrzutnie torped kalibru 381 mm, umieszczone na rufie, z zapasem sześciu torped. Główne uzbrojenie artyleryjskie stanowiło pojedyncze działo kal. 75 mm Canet o długości 50 kalibrów (L/50), umieszczone na platformie nad pomostem bojowym, strzelające pociskami o masie 4,9 kg, z zapasem 160 pocisków przeciwpancernych. Uzbrojenie uzupełniały trzy pojedyncze działa kal. 47 mm Hotchkiss M1885 L/40 (dwa na burtach za mostkiem i jedno na pokładzie rufowym). Strzelały pociskami o masie 1,5 kg, a ich zapas wynosił 800 sztuk.

Załoga okrętu etatowo miała liczyć 48 osób, w tym pięciu oficerów, lecz w rosyjskiej służbie wynosiła 52 osoby, w tym czterech oficerów. Do początku I wojny światowej załoga wzrosła do 61 osób, w tym czterech oficerówAfonin 2009 ↓, s. 82.

Służba

W 1902 roku nazwę okrętu zmieniono na „Prytkij” („Прыткий”). W 1910 roku dokonano modernizacji uzbrojenia jednostki: zdemontowano obie wyrzutnie torped kal. 381 mm i wszystkie działka kal. 47 mm, instalując w zamian dwie pojedyncze wyrzutnie torped kal. 450 mm oraz drugą armatę kal. 75 mm (usytuowaną w pobliżu rufy) i dwa pojedyncze karabiny maszynowe kal. 7,62 mm. Prócz tego okręt przystosowano do przenoszenia 10 min. W maju 1915 roku „Prytkij” został pozbawiony uzbrojenia torpedowego i stał się okrętem łącznikowym, a w roku następnym po wyposażeniu w trały został przystosowany do pełnienia roli trałowca. Jednostka została przydzielona do 2. Dywizjonu I Oddziału Trałowców. 22 listopada 1916 roku „Prytkij” zderzył się w Moonsundzie z torpedowcem nr 214 i miał zalany przedział rufowy.

W wyniku rewolucji październikowej okręt został przejęty przez bolszewików, po czym w sierpniu 1918 roku ponownie zainstalowano na nim wyrzutnie torped i przeklasyfikowano na torpedowiec. Jednostkę wysłano na Wołgę, do nowo utworzonej Flotylli Wołżańskiej, w celu wsparcia wojsk Armii Czerwonej. Używana była we wrześniu 1918 roku w walkach pod Kazaniem i na Kamie. W październiku 1918 roku wysłano go na Morze Kaspijskie, w skład Astrachańsko-Kaspijskiej Flotylli Wojennej. Okręt służył tam bojowo przez kolejne dwa lata, między innymi ostrzeliwując w grudniu 1920 roku pozycje wojsk azerbejdżańskich. Jednostka została wycofana ze służby i złomowana w sierpniu 1922 roku.

Uwagi

↑ Na próbach okręt osiągnął prędkość 30,2 węzła przy przeciążeniu maszyn do 4500 KM, będąc w tym czasie najszybszym na świecie niszczycielem.
↑ Według Conway’s All The World’s Fighting Ships 1860-1905 zapas węgla wynosił 60 ton.
↑ Według Afonin 2009 ↓, s. 79, kaliber wyrzutni torpedowych pozostał ten sam (381 mm)

Przypisy

↑ Afonin i Bałakin 2004 ↓, s. 32.
↑ Afonin i Bałakin 2004 ↓, s. 4.
↑ Afonin 2009 ↓, s. 3.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Roger Chesneau, Eugene Kolesnik: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1860-1905. London: 1979, s. 205.
1 2 John Moore (red.): Jane’s Fighting Ships of World War I. London: 1990, s. 241.
↑ Launches and Trial Trips: Launches.—English: Sokol, „The Marine Engineer”, 17, 1895, s. 246 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Ivan Gogin: SOKOL torpedo boat (1895). Navypedia. [dostęp 2017-10-27]. (ang.).
1 2 J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 573.
1 2 3 Afonin i Bałakin 2004 ↓, s. 11.
↑ Robert Jackson: Niszczyciele, fregaty i korwety. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2001, s. 279.
↑ Afonin i Bałakin 2004 ↓, s. 12.
↑ J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 512.
↑ Edmund Kosiarz: Pierwsza wojna światowa na Bałtyku. Gdańsk: 1979, s. 309.
1 2 3 4 Afonin i Bałakin 2004 ↓, s. 29.
↑ Edmund Kosiarz: Pierwsza wojna światowa na Bałtyku. Gdańsk: 1979, s. 381.

Bibliografia

Roger Chesneau, Eugene Kolesnik: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1860-1905. London: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 978-0-85177-133-5. (ang.).
Ivan Gogin: SOKOL torpedo boat (1895). Navypedia. [dostęp 2017-10-27]. (ang.).
Jan Gozdawa-Gołębiowski, Tadeusz Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: Lampart, 1994. ISBN 83-902554-2-1.
Robert Jackson: Niszczyciele, fregaty i korwety. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2001. ISBN 83-1109-273-7.
Edmund Kosiarz: Pierwsza wojna światowa na Bałtyku. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1979. ISBN 83-215-3234-9.
John Moore (red.): Jane’s Fighting Ships of World War I. London: Studio Editions, 1990. ISBN 1-85170-378-0. (ang.).
Nikołaj Afonin, Siergiej Bałakin. Minonoscy tipa «Sokoł». „Morskaja Kollekcyja”. Nr 2(59)/2004, 2004. (ros.).
Nikołaj Afonin: Minonosiec «Sokoł» i «sokoły». Sankt Petersburg: Gangut, 2009, seria: Midel-Szpangout. nr 18. ISBN 978-5-904180-07-2. (ros.).

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[9] Na próbach okręt osiągnął prędkość 30,2 węzła przy przeciążeniu maszyn do 4500 KM, będąc w tym czasie najszybszym na świecie niszczycielem.

[10] Według Conway’s All The World’s Fighting Ships 1860-1905 zapas węgla wynosił 60 ton.

[14] Według Afonin 2009 ↓, s. 79, kaliber wyrzutni torpedowych pozostał ten sam (381 mm)

[CITEREFAfoninBałakin200432-1] Afonin i Bałakin 2004 ↓, s. 32.

[CITEREFAfoninBałakin20044-2] Afonin i Bałakin 2004 ↓, s. 4.

[CITEREFAfonin20093-3] Afonin 2009 ↓, s. 3.

[con1905-205-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Roger Chesneau, Eugene Kolesnik: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1860-1905. London: 1979, s. 205.

[janI-241-5] 1 2 John Moore (red.): Jane’s Fighting Ships of World War I. London: 1990, s. 241.

[6] Launches and Trial Trips: Launches.—English: Sokol, „The Marine Engineer”, 17, 1895, s. 246 .

[nav-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Ivan Gogin: SOKOL torpedo boat (1895). Navypedia. [dostęp 2017-10-27]. (ang.).

[goz573-8] 1 2 J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 573.

[CITEREFAfoninBałakin200411-11] 1 2 3 Afonin i Bałakin 2004 ↓, s. 11.

[jack279-12] Robert Jackson: Niszczyciele, fregaty i korwety. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2001, s. 279.

[CITEREFAfoninBałakin200412-13] Afonin i Bałakin 2004 ↓, s. 12.

[goz512-15] J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 512.

[kos309-16] Edmund Kosiarz: Pierwsza wojna światowa na Bałtyku. Gdańsk: 1979, s. 309.

[CITEREFAfoninBałakin200429-17] 1 2 3 4 Afonin i Bałakin 2004 ↓, s. 29.

[kos381-18] Edmund Kosiarz: Pierwsza wojna światowa na Bałtyku. Gdańsk: 1979, s. 381.

Carska MW	„Sokoł” („Prytkij”) „Krieczet” („Pyłkij”) „Korszun” („Posłusznyj”) „Procznyj” (ex-„Jastrieb”) „Porażajuszczij” (ex-„Nyrok”) „Pronzitielnyj” (ex-„Bierkut”) „Prozorliwyj” (ex-„Gagara”) „Riezwyj” (ex-„Woron”) „Rietiwyj” (ex-„Filin”) „Rjanyj” (ex-„Sowa”) „Podwiżnyj” (ex-„Albatros”) „Strogij” (ex-„Lebied´”) „Smietliwyj” (ex-„Pielikan”) „Swiriepyj” (ex-„Pawlin”) „Striemitielnyj” (ex-„Fazan”) „Rieszytielnyj” (ex-„Kondor”) „Sierdityj” (ex-„Biekas”) „Smiełyj” (ex-„Gorlica”) „Storożewoj” (ex-„Gracz”) „Stierieguszczij” (ex-„Kulik”) „Raziaszczij” (ex-„Drozd”) „Rastoropnyj” (ex-„Diatieł”) „Silnyj” „Skoryj” „Strasznyj” „Strojnyj” „Statnyj”
Nippon Kaigun	„Yamabiko” (ex-„Akatsuki”) „Fumizuki”
Merivoimat	S1 S2 S3 S4 S5