Skuliczek gładki

Skuliczek gładki
	Cylisticus convexus
	(De Geer, 1778)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Podtyp	skorupiaki
Gromada	pancerzowce
Rząd	równonogi
Podrząd	Oniscidea
Rodzina	Cylisticidae
Rodzaj	skuliczek
Gatunek	skuliczek gładki
Synonimy
	Oniscus convexus De Geer, 1778
	Oniscus convexus De Geer, 1778

Skuliczek gładki, skulicznik gładki (Cylisticus convexus) – gatunek lądowego skorupiaka z rzędu równonogów i rodziny Cylisticidae. Mocno zaniepokojony zwija się w kulkę. Jednak w przeciwieństwie do kulanek (Armadillidium) pozostawia czułki na zewnątrz. Gatunek ten występuje zarówno na stanowiskach synantropijnych, jak i naturalnych.

Opis

Skuliczek gładki jest dość dużym gatunkiem Oniscidea, osiągającym długość 15 mm, o wydłużonym, jajowatym kształcie (długości 3 razy większej niż szerokość).

Grzbiet tego skorupiaka ma barwę szarobrunatną. Jego obydwie strony pokryte są licznymi jasnymi wydłużonym plamami. Ponadto epimery, czyli boczne przedłużenia tergitów (płytek grzbietowych), są nieco jaśniejsze, a znajdujące się u ich nasady białe plamy zlewają się w biały pasek po każdej stronie grzbietu.

Przednia krawędź głowy (a dokładnie głowotułowia, cefalotoraksu) posiada mały występ czołowy, będący zakończeniem pionowego grzbietu (carina) na środku płytki czołowej, a po obydwu bokach tworzy wyraźny płat między okiem i podstawą czułka. Biczyk (flagellum) czułków II pary, czyli ich końcowy odcinek, zbudowany jest z 2 segmentów. Na głowie znajdują się oczy złożone, zbudowane z 20–25 fasetek.

Boczne krawędzie pierwszego tergitu pereonu (tułowia, toraksu) są wydłużone w tył i zaostrzone. Powierzchnia pereonu jest gładka.

Szerokość na granicy pereonu i pleonu (odwłoka, abdomenu) zmniejsza się stopniowo, nie gwałtownie. Skorupiak ten ma 5 par płuc pleopodialnych widocznych jako pogrubione białe łatki, czyli we wszystkich parach pleopodiów (wyrostków na spodzie odwłoka). Ostatnim widocznym segmentem pleonu jest pleotelson, będący tak naprawdę połączeniem ostatniego segmentu i telsonu. Jest on ostro zakończony, ma parę uropodiów (odnóży ogonowych). Wystają one poza obrys ciała.

Mocno zaniepokojony zwija się w kulkę. Jednak w przeciwieństwie do kulanek (Armadillidium) pozostawia czułki na zewnątrz.

Siedlisko

Gatunek ten występuje zarówno na stanowiskach synantropijnych, jak i naturalnych, może też wtórnie przenikać z siedlisk synantropijnych do naturalnych.

Znajdywany jest wśród kamieni oraz pod nimi, pod drewnem, zwykle na brzegach wód, rzadziej w lasach liściastych. Ponadto spotykany jest w rozkładającym się roślinnym materiale organicznym (wyrzucanym przez wodę, w pryzmach kompostu), w kopcach ogrodowych, piwnicach (zwłaszcza pod ziemniakami), szklarniach, stajniach, ruinach.

Preferuje środowisko bardziej wilgotne niż gatunki z rodzajów: Armadillidium, Porcellio (np. prosionek szorstki) lub Trachelipus.

Występowanie

Skuliczek gładki występuje w Europie od Francji na zachodzie do Polski i Kaukazu na wschodzie oraz od północnych Włoch i regionu Morza Czarnego na południu do Wielkiej Brytanii i południowej Skandynawii na północy. Gatunek ten nie jest rzadki, ale też nie pospolity.

Dzięki preferowaniu siedlisk synantropijnych został introdukowany do Afryki Północnej, Stanów Zjednoczonych, Kanady, Meksyku i Argentyny.

Według niektórych autorów skolonizował Europę z rejonu Morza Czarnego, czyli pontyjskiego centrum ekspansji.

W Polsce jest spotykany w całym kraju. Na południu, w górach i na wyżynach, związany jest z podłożem wapiennym, w części środkowej i północnej występuje głównie w siedliskach synantropijnych.

Zobacz też

Lądowe pancerzowce Polski – lista

Uwagi

↑ Autor ilustracji: Jeffrey W. Shultz, Figure 1.A w: Shultz 2018.
↑ Autor ilustracji: Jeffrey W. Shultz, Figure 4C,D,E,F w: Shultz 2018.

Przypisy

1 2 Cylisticus convexus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Matty Berg, Hay Wijnhoven, David Tempelman. Cylisticus convexus, een in Nederland zeldzame synantrope landpissebed (Crustacea: Isopoda: Oniscoidea). „Nederlandse Faunistische Mededelingen”. 8, s. 77–83, 1999. [dostęp 2019-09-10]. (niderl.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Jeffrey W. Shultz. A guide to the identification of the terrestrial Isopoda of Maryland, U.S.A. (Crustacea). „ZooKeys”. 801, s. 207–228, 2018. DOI: 10.3897/zookeys.801.24146. [dostęp 2019-09-10]. (ang.). (PDF)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Mieczysław Górny, Andrzej Kaczanowski, Janina Kaczanowska, Jerzy Prószyński, Jan Maciej Rembiszewski, Mirosław Stankiewicz, Wojciech Staręga, Teresa Sulgostowska, Zuzanna Stromenger, Tomasz Umiński, Ludwik Żmudziński: Bezkręgowce. Zbigniew Chrzanowski (red.). Wyd. I. Warszawa: PW Wiedza Powszechna, 1976, seria: Mały słownik zoologiczny.
↑ Aleksander Bielecki, Alicja Boroń, Janina Dziekońska-Rynko, Dorota Juchno, Karol Komosiński, Robert Krupa, Jolanta Szlachciak: Różnorodność i taksonomia zwierząt. Redakcja: Alicja Boroń, Jolanta Szlachciak, Rysunki i tablice: Sebastian Górzkowski, Andrzej Koryzno i Małgorzata Tanajewska. Wyd. I. T. 2: Przewodnik terenowy do rozpoznawania wybranych krajowych taksonów zwierząt. Olsztyn: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie; Wydawnictwo Mantis, Olsztyn, 2013. ISBN 978-83-62860-25-8. [dostęp 2020-02-18].
1 2 Wojciech B. Jędryczkowski. Synantropijne równonogi lądowe (Isopoda, Oniscoidea) Polski. „Fragmenta Faunistica”. 25 (7), s. 1–12, 1979-12-32. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2019-09-10].
1 2 Glyn M. Collis, V. Dawn Collis. Woodlice and Waterlice on Bute. „Transactions of the Buteshire Natural History Society”. 26, s. 60–64, 2004. [dostęp 2019-09-10]. (ang.).
1 2 3 Wojciech B. Jędryczkowski. Równonogi (Isopoda) i krocionogi (Diplopoda) rezerwatu „Las Bielański” w Warszawie. „Fragmenta Faunistica”. 29 (6), s. 85–91, 1985-01-15. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2019-09-10].
↑ Wojciech B. Jędryczkowski. Bezkręgowce lądowe (Isopoda, Diplopoda, Pseudoscorpiones, Opiliones) Pojezierza Mazurskiego. „Fragmenta Faunistica”. 37 (23), s. 85–91, 1995-04-30. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2019-09-14].

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[4] Autor ilustracji: Jeffrey W. Shultz, Figure 1.A w: Shultz 2018.

[5] Autor ilustracji: Jeffrey W. Shultz, Figure 4C,D,E,F w: Shultz 2018.

[itis-1] 1 2 Cylisticus convexus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Berg99-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Matty Berg, Hay Wijnhoven, David Tempelman. Cylisticus convexus, een in Nederland zeldzame synantrope landpissebed (Crustacea: Isopoda: Oniscoidea). „Nederlandse Faunistische Mededelingen”. 8, s. 77–83, 1999. [dostęp 2019-09-10]. (niderl.).

[Shultz18-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Jeffrey W. Shultz. A guide to the identification of the terrestrial Isopoda of Maryland, U.S.A. (Crustacea). „ZooKeys”. 801, s. 207–228, 2018. DOI: 10.3897/zookeys.801.24146. [dostęp 2019-09-10]. (ang.). (PDF)

[mszB1976-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Mieczysław Górny, Andrzej Kaczanowski, Janina Kaczanowska, Jerzy Prószyński, Jan Maciej Rembiszewski, Mirosław Stankiewicz, Wojciech Staręga, Teresa Sulgostowska, Zuzanna Stromenger, Tomasz Umiński, Ludwik Żmudziński: Bezkręgowce. Zbigniew Chrzanowski (red.). Wyd. I. Warszawa: PW Wiedza Powszechna, 1976, seria: Mały słownik zoologiczny.

[Bielecki13-7] Aleksander Bielecki, Alicja Boroń, Janina Dziekońska-Rynko, Dorota Juchno, Karol Komosiński, Robert Krupa, Jolanta Szlachciak: Różnorodność i taksonomia zwierząt. Redakcja: Alicja Boroń, Jolanta Szlachciak, Rysunki i tablice: Sebastian Górzkowski, Andrzej Koryzno i Małgorzata Tanajewska. Wyd. I. T. 2: Przewodnik terenowy do rozpoznawania wybranych krajowych taksonów zwierząt. Olsztyn: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie; Wydawnictwo Mantis, Olsztyn, 2013. ISBN 978-83-62860-25-8. [dostęp 2020-02-18].

[Jedryczkowski79-8] 1 2 Wojciech B. Jędryczkowski. Synantropijne równonogi lądowe (Isopoda, Oniscoidea) Polski. „Fragmenta Faunistica”. 25 (7), s. 1–12, 1979-12-32. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2019-09-10].

[Collis04-9] 1 2 Glyn M. Collis, V. Dawn Collis. Woodlice and Waterlice on Bute. „Transactions of the Buteshire Natural History Society”. 26, s. 60–64, 2004. [dostęp 2019-09-10]. (ang.).

[Jedryczkowski85-10] 1 2 3 Wojciech B. Jędryczkowski. Równonogi (Isopoda) i krocionogi (Diplopoda) rezerwatu „Las Bielański” w Warszawie. „Fragmenta Faunistica”. 29 (6), s. 85–91, 1985-01-15. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2019-09-10].

[Jedryczkowski95-11] Wojciech B. Jędryczkowski. Bezkręgowce lądowe (Isopoda, Diplopoda, Pseudoscorpiones, Opiliones) Pojezierza Mazurskiego. „Fragmenta Faunistica”. 37 (23), s. 85–91, 1995-04-30. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2019-09-14].