Prosionek szorstki

Prosionek szorstki
	Porcellio scaber
	Latreille, 1804
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Podtyp	skorupiaki
Gromada	pancerzowce
Rząd	równonogi
Podrząd	Oniscidea
Rodzina	Porcellionidae
Rodzaj	Porcellio
Gatunek	prosionek szorstki

Prosionek szorstki (Porcellio scaber) – gatunek lądowego skorupiaka z rzędu równonogów i rodziny Porcellionidae.

Opis

Ciało zwartej budowy, osiągające do 17 mm długości. Typowe ubarwienie ciała jest u samców ciemnoniebieskawoszare, a u samic i form młodocianych jaśniejsze i nakrapiane. Często spotyka się jednak formy innej barwy np.: brązowe, ceglasto-pomarańczowe. Wierzch ciała jest szorstki, pokryty guzkami.

Przednia krawędź głowy (a dokładnie głowotułowia, cefalotoraksu) ma wyraźny, bardziej lub mniej trójkątny występ środkowy, po obydwu bokach tworzy płat między okiem i podstawą czułka, w wyniku czego głowa w widoku grzbietowym jest trójpłatkowata i przypomina koronę. Biczyk (flagellum) czułków II pary, czyli ich końcowy odcinek, zbudowany jest z 2 segmentów. Na głowie zlokalizowane są oczy złożone utworzone przez około 20 oczek prostych.

Szerokość na granicy pereonu (tułowia, toraksu) i pleonu (odwłoka, abdomenu) zmniejsza się stopniowo, nie gwałtownie. Tylne krawędzie pleonitów (grzbietowych płytek odwłoka) są zakrzywione. Skorupiak ten ma 2 pary płuc pleopodialnych, widocznych jako pogrubione białe łatki, czyli w dwóch pierwszych parach pleopodiów (wyrostków na spodzie odwłoka). Ostatnim widocznym segmentem pleonu jest pleotelson, będący tak naprawdę połączeniem ostatniego segmentu i telsonu. Ma on parę uropodiów (odnóży ogonowych). Wystają one poza obrys ciała sięgając dalej niż czubek pleotelsonu.

Prosionek szorstki (podobnie jak pozostali przedstawiciele tego rodzaju) wykazują wyraźnie negatywną ortokinezę względem wilgotności środowiska, tzn. wraz ze wzrostem wspomnianego parametru szybkość ruchu tych organizmów spada. Klinokineza z kolei objawia się naprzemiennymi skrętami w obu kierunkach.

Występowanie

Prosionek szorstki jest gatunkiem pochodzenia atlantyckiego, w Polsce występuje głównie w siedliskach synantropijnych, naturalnie jedynie w północno-zachodniej części kraju, w buczynach.

Zamieszkuje podobne siedliska co stonoga murowa. Najczęstszy jest w ogrodach, na skrajach łąk i w świetlistych lasach. Za dnia ukrywa się pod kamieniami i butwiejącym drewnem. Liczniejszy od stonogi jest w siedliskach piaszczystych i zasolonych.

Systematyka

Wyróżnia się podgatunki:

Porcellio scaber americanus Arcangeli, 1932
Porcellio scaber flavobrunneus Collinge, 1917
Porcellio scaber flavomaculata Collinge, 1918
Porcellio scaber japonicus Verhoeff, 1928
Porcellio scaber lusitanus Verhoeff, 1907
Porcellio scaber scaber Latreille, 1804

Zobacz też

Uwagi

↑ Autor ilustracji: Jeffrey W. Shultz, Figure 4A w: Shultz 2018.

Przypisy

1 2 Porcellio scaber, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ Bezkręgowce. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1984, s. 259, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0428-6.
↑ Czesław Jura: Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 471. ISBN 978-83-01-14595-8.
1 2 3 Paul T. Harding, Stephen L. Sutton: Woodlice in Britain and Irleand: distribution and habitat. NERC, 1985, s. 96.
1 2 3 4 5 6 Porcelio scaber. [w:] Tree lupin & Woodlice Pages [on-line]. [dostęp 2015-07-05].
1 2 3 4 5 6 7 8 Jeffrey W. Shultz. A guide to the identification of the terrestrial Isopoda of Maryland, U.S.A. (Crustacea). „ZooKeys”. 801, s. 207–228, 2018. DOI: 10.3897/zookeys.801.24146. [dostęp 2019-09-10]. (ang.). (PDF).
↑ Mieczysław Górny, Andrzej Kaczanowski, Janina Kaczanowska, Jerzy Prószyński, Jan Maciej Rembiszewski, Mirosław Stankiewicz, Wojciech Staręga, Teresa Sulgostowska, Zuzanna Stromenger, Tomasz Umiński, Ludwik Żmudziński: Bezkręgowce. Zbigniew Chrzanowski (red.). Wyd. I. Warszawa: PW Wiedza Powszechna, 1976, seria: Mały słownik zoologiczny.
↑ MarekM. Ples MarekM., W labiryncie – decyzje równonoga, „Biologia w Szkole”, 4, Forum Media Polska Sp. z o.o., 2019, s. 56–62 .
↑ MarekM. Ples MarekM., Prosionek i komora wyboru. Doświadczenia na zwierzętach, „Biologia w Szkole”, 2, Forum Media Polska Sp. z o.o., 2021, s. 52–56 .
↑ Wojciech B. Jędryczkowski. Synantropijne równonogi lądowe (Isopoda, Oniscoidea) Polski. „Fragmenta Faunistica”. 25 (7), s. 1–12, 1979-12-32. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2019-09-10].

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[10] Autor ilustracji: Jeffrey W. Shultz, Figure 4A w: Shultz 2018.

[itis-1] 1 2 Porcellio scaber, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[msz-2] Bezkręgowce. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1984, s. 259, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0428-6.

[Jura-3] Czesław Jura: Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 471. ISBN 978-83-01-14595-8.

[hab-4] 1 2 3 Paul T. Harding, Stephen L. Sutton: Woodlice in Britain and Irleand: distribution and habitat. NERC, 1985, s. 96.

[wl-5] 1 2 3 4 5 6 Porcelio scaber. [w:] Tree lupin & Woodlice Pages [on-line]. [dostęp 2015-07-05].

[Shultz18-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 Jeffrey W. Shultz. A guide to the identification of the terrestrial Isopoda of Maryland, U.S.A. (Crustacea). „ZooKeys”. 801, s. 207–228, 2018. DOI: 10.3897/zookeys.801.24146. [dostęp 2019-09-10]. (ang.). (PDF).

[mszB1976-7] Mieczysław Górny, Andrzej Kaczanowski, Janina Kaczanowska, Jerzy Prószyński, Jan Maciej Rembiszewski, Mirosław Stankiewicz, Wojciech Staręga, Teresa Sulgostowska, Zuzanna Stromenger, Tomasz Umiński, Ludwik Żmudziński: Bezkręgowce. Zbigniew Chrzanowski (red.). Wyd. I. Warszawa: PW Wiedza Powszechna, 1976, seria: Mały słownik zoologiczny.

[8] MarekM. Ples MarekM., W labiryncie – decyzje równonoga, „Biologia w Szkole”, 4, Forum Media Polska Sp. z o.o., 2019, s. 56–62 .

[9] MarekM. Ples MarekM., Prosionek i komora wyboru. Doświadczenia na zwierzętach, „Biologia w Szkole”, 2, Forum Media Polska Sp. z o.o., 2021, s. 52–56 .

[Jedryczkowski79-11] Wojciech B. Jędryczkowski. Synantropijne równonogi lądowe (Isopoda, Oniscoidea) Polski. „Fragmenta Faunistica”. 25 (7), s. 1–12, 1979-12-32. Polska Akademia Nauk; Instytut Zoologii. [dostęp 2019-09-10].