Rynek
Śródmieście

Rynek w Bytomiu, część wschodnia (2011)
Państwo

 Polska

Miejscowość

Bytom

Położenie na mapie Bytomia
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa śląskiego
50°20′49,1″N 18°55′23,8″E/50,346967 18,923264

Rynek w Bytomiurynek z czasów średniowiecza znajdujący się w śródmieściu Bytomia.

Historia

Rynek powstał w średniowieczu, ale dzisiaj nie przypomina formą swojego pierwowzoru. Pierwotnie rynek miał kształt kwadratu, obecnie wyraźnie przypomina prostokąt. Jest jednym z nielicznych obiektów w mieście, które przetrwały m.in. najazdy Mongołów, czy liczne miejskie pożary i nie zostały zniszczone, a jedynie przebudowane. W 1873 na rynek trafił tzw. bytomski lew – rzeźba upamiętniająca ofiary w wojnie francusko-pruskiej z powiatu bytomskiego. Według legendy, gdy miastu będzie zagrażać niebezpieczeństwo lew przebudzi się. Podczas szybkiego rozwoju miasta w II połowie XIX wieku przez rynek przebiegała linia tramwajowa. Zmiany w wyglądzie rynku nastąpiły po II wojnie światowej, kiedy to wchodząca do niemieckiego wówczas miasta Armia Czerwona wysadziła w powietrze kwartał kamienic wraz z bytomskim ratuszem. W ten sposób rynek powiększył się dwukrotnie i w tej formie stoi po dzisiejszy dzień. Na początku XXI wieku miasto zrewitalizowało rynek wymieniając jego powierzchnię, oraz montując fontannę we wschodniej jego części. W 2008 r. na rynku ponownie stanęła rzeźba śpiącego lwa, która została skradziona w 1945 r. przez żołnierzy Armii Czerwonej. W 2009 roku bytomski rynek został jednym z siedmiu cudów architektury województwa śląskiego.

Architektura

W średniowieczu przy rynku stało zaledwie kilka domów. Pozostałością jednym z nich są zabytkowe piwnice Domu Gorywodów. Na przestrzeni wieków zaczęto stawiać coraz to nowsze i większe budowle. W czasach nowożytnych przy rynku mieszkali już tylko zamożni mieszczanie. Z powodu kilku pożarów w mieście, nieraz odbudowywano zabudowania centrum Bytomia. Szybki rozwój Górnego Śląska w XIX wieku spowodował, że zaczęto wyburzać starsze typy kamienic, zastępując je nowymi, wzorowanymi na secesji, modernizmie, neorenesansie, czy ekspresjonizmie. Po II wojnie światowej wiele budowli zostało zniszczonych w wyniku ostrzelania miasta przez wojska Armii Czerwonej. W ich miejsce powstały nowe, już nie tak skomplikowane architektonicznie budowle. Kamienice, które nie zostały doszczętnie zniszczone, zostały odbudowane.

Zabudowa historyczna

  • dwukondygnacyjna kamienica z XVIII–XIX wieku, rozebrana w 1945 roku pod numerem 2
  • w latach 1879–1945 w pierzei zachodniej znajdował się ratusz autorstwa Paula Jackischa pod numerem 1
  • zachodnia pierzeja (niezachowana)

Płyta Rynku

  • Lew śpiący, pozostałość pomnika poległych w wojnie prusko-francuskiej (zabytek nr rej. B/255/13 z 2013)
  • fontanna z 1999 roku
  • pozostałości średniowiecznej studni
  • pod płytą: zasypane pozostałości średniowiecznych piwnic w zachodniej części Rynku

Pierzeja północna

  • kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z 2. połowy XIII wieku, wielokrotnie przebudowywany (ul. ks. Karola Koziołka 3, zabytek, nr rej. A/261/09 z 21 grudnia 1970) wraz z ogrodzeniem i bramami (zabytek nr. rej. A/503/2018 z 26 czerwca 2018)
  • pawilon, pod nim piwnice Domu Gorywodów z XIV wieku (ul. Strażacka 8, zabytek, nr rej. 1149/70 z 7 grudnia 1970)
  • blok mieszkalny (nr 5)
  • secesyjna kamienica z początku XX wieku, siedziba Biura Promocji Bytomia (nr 7)
  • kamienica narożna (ul. Podgórna 18)
  • kamienica narożna (ul. Podgórna 7/9)
  • kamienica (nr 11)
  • kamienica z 1896 roku, projektu Alberta Bohma (nr 12, zabytek, nr rej. A/1429/91 z 10 lipca 1991; obecnie nr rej. A/1016/22)

Pierzeja zachodnia

  • kamienica (ul. Rycerska 2)
  • kamienica (nr 14)
  • secesyjna kamienica z początku XX wieku (Krakowska 1)

Pierzeja południowa

  • modernistyczny wieżowiec Kina Gloria z 1931 roku (ul. Karola Szymanowskiego 2)
  • kamienica (nr 19)
  • kamienica z oficynami z 1903 roku (nr 20, zabytek, nr rej. A/125/04 z 24 października 2004)
  • kamienica z oficyną z 1909 roku (nr 21, zabytek, nr. rej. A/126/04 z 24 października 2004)
  • kamienica projektu Alvina Wedemanna (nr 22)
  • kamienica projektu Alvina Wedemanna (nr 23)
  • kamienica (nr 24)
  • blok mieszkalny z 1950 roku (nr 25)
  • narożna kamienica czterokondygnacyjna z 1910 roku, projektu braci Richarda i Paula Ehrlichów (nr 26 / ul. Krawiecka 1, zabytek, nr rej. A/127/04 z 24 października 2004), siedziba Centrum Sztuki Współczesnej Kronika
  • (ul. Gliwicka 13)

(ul. Gliwicka 15)

Pierzeja wschodnia

  • kamienica (ul. Gliwicka 8)
  • kamienica (ul. Piastów Bytomskich 13)
  • kamienica (ul. Józefa Jainty 9)

Galeria

Przypisy

  1. Jacek Madeja: Lew Theodora Kalidego znowu śpi w Bytomiu. wyborcza.pl, 2008-10-03. [dostęp 2016-12-27].
  2. Znamy 7 cudów architektury województwa śląskiego. slaskie.pl, 2009-10-09. [dostęp 2016-12-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  3. Rynek 2. [w:] Cyfrowa Biblioteka Bytomskiej Architektury [on-line]. Fundacja Brama Cukermana. [dostęp 2018-07-27].
  4. Rynek 1 „Ratusz / Rathaus”. [w:] Cyfrowa Biblioteka Bytomskiej Architektury [on-line]. Fundacja Brama Cukermana. [dostęp 2018-07-27].
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Marek Wojcik: 7 wieków Rynku. [w:] Bytomski.pl [on-line]. 2015-07-18. [dostęp 2018-07-25].
  6. 1 2 Jak zmienić bytomski Rynek?. [w:] Bytomski.pl [on-line]. 2016-05-02. [dostęp 2018-07-25].
  7. 1 2 Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2023, s. 22 [dostęp 2018-07-25].
  8. Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 7 października 2022 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2022-10-14]
  9. 1 2 3 Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2023, s. 23 [dostęp 2018-07-25].
  10. Rynek 25 „Alte Apotheke / Stara Apteka”. [w:] Cyfrowa Biblioteka Bytomskiej Architektury [on-line]. Fundacja Brama Cukermana. [dostęp 2018-07-25].
  11. Rynek 26 „Kronika”. [w:] Cyfrowa Biblioteka Bytomskiej Architektury [on-line]. Fundacja Brama Cukermana. [dostęp 2018-07-25].
  12. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2023, s. 24 [dostęp 2018-07-25].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.