Muchomor szarawy (Amanita vaginata (Bull.) Lam.) – gatunek grzybów należący do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Amanita, Amanitaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1783 r. Jean Baptiste Bulliard nadając mu nazwę Agaricus vaginatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w tym samym roku Jean-Baptiste de Lamarck, przenosząc go do rodzaju Amanita.

Niektóre synonimy naukowe:

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1992 r., dawniej w polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był jako muchomor mglejarka, a jeszcze dawniej używano również nazw: bedłka pochwowata, bedłka, muchomor pochwiasty, mglejarka pochwiasta, podsadka pochwiasta.

Gatunek ten wyróżnia się dużą zmiennością. Wiele dawniej wydzielanych form, odmian i podgatunków zostało uznane za synonimy, nadal jednak wyróżnia się różne odmiany tego gatunku dość znacznie różniące się ubarwieniem i wyglądem. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała uznanie odmiany żółtawej, wyróżnianej przez Wojewodę, za odrębny gatunek – muchomor żółtopomarańczowy (Amanita contui Bon & Courtec.).

Morfologia

Kapelusz

Początkowo dzwonkowaty, później płaskołukowaty, w końcu całkiem płaski, Ma średnicę 3-10 cm i na środku garb, czasami wyraźny, czasami słabo widoczny. Powierzchnia gładka, naga i silnie prążkowana, szczególnie na brzegach. W czasie wilgotnej pogody jest lepki i śliski. Kolor od siwego poprzez siwobrązowy i popielaty do żółtosiwobrązowego. Występują odmiany o ochrowo lub pomarańczowożółtej barwie.

Blaszki

Średnio gęste, sprężyste, nie przyrastają do trzonu, nieco wybrzuszone i zawsze białe.

Trzon

Wysokość 10–20 cm, grubość 8–20 mm, walcowaty, z czasem pusty w środku, zwężający się ku górze, wyrastający z białej, wolnej i płatowatej pochwy. Powierzchnia gładka lub pokryta bardzo drobnymi kosmkami, czasami promieniście popękany. Pierścienia brak. Barwa między białą a różnymi odcieniami jasnej szarości.

Miąższ

U młodych okazów zwarty, później kruchy. Biały, o łagodnym smaku i bez specjalnego zapachu.

Wysyp zarodników

Biały, nieamyloidalny. Zarodniki okrągławe, o rozmiarach 8–12 µm.

Występowanie i siedlisko

Muchomor szary jest szeroko rozprzestrzeniony na świecie. Występuje w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie, Azji i na wielu wyspach. W Polsce jest pospolity.

Rośnie we wszystkich typach lasów, zarówno na nizinach, jak i w górach. Nie ma specjalnych wymagań glebowych.

Znaczenie

Grzyb mikoryzowy. Grzyb jadalny, choć w stanie surowym trujący. Po ugotowaniu jadalny. Niezbyt popularny ze względu na łamliwość i brak aromatu. W Polsce raczej nie jest zbierany przez grzybiarzy.

Gatunki podobne

Podobny jest rzadki w Polsce muchomor srebrzysty (Amanita mairei). Jest większy i nie tak szary. Zewnętrzną osłoną muchomor szarawy przypomina nieco muchomora zielonawego (Amanita phalloides) i jadowitego (Amanita virosa), lecz jest dobrze rozpoznawalny dzięki podstawie trzonu i wyraźnemu prążkowaniu kapelusza. Odmiany o brunatno-czerwonej barwie podobne są do muchomora rdzawobrązowego (Amanita fulva).

Przypisy