Kwas fosfinowy
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny

H
3PO
2

Inne wzory

HPH
2O
2

Masa molowa

66,00 g/mol

Wygląd

białe, krystaliczne ciało stałe lub bezbarwna oleista ciecz

Identyfikacja
Numer CAS

6303-21-5

PubChem

3085127

Podobne związki
Podobne związki

kwas fosfonowy

Pochodne sole lub estry

fosfiniany (podfosforyny)

Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Kwas fosfinowy, kwas podfosforawy (nazwa Stocka: kwas fosforowy(I)), HPH
2O
2 – nieorganiczny związek chemiczny z grupy kwasów tlenowych, w którym fosfor występuje na I stopniu utlenienia. Jego sole i estry to fosfiniany (podfosforyny).

Budowa

W cząsteczce kwasu fosfinowego dwa atomy wodoru przyłączone są bezpośrednio do atomu fosforu i nie ulegają dysocjacji elektrolitycznej w łagodnych warunkach. W efekcie oddysocjować może tylko jeden proton (z grupy hydroksylowej), dlatego jest kwasem jednozasadowym. Sygnał fosforu na widmie 31P NMR wykazuje charakterystyczne rozszczepienie na tryplet o stałej sprzężenia 1JPH rzędu 500 Hz.

Otrzymywanie

Kwas fosfinowy można otrzymać przez ogrzewanie białego fosforu w alkaliach, a następnie zakwaszenie uzyskanych roztworów fosfinianów:

P
4 + 4OH−
 + 4H
2O → 4PH
2O−
2 + 2H
2↑
PH
2O−
2 + H+
 → HPH
2O
2

Fosfiniany można też wyizolować i prowadzić reakcję na czystej soli, np. działając kwasem siarkowym na podfosforyn baru:

Ba(PH
2O
2)
2 + H
2SO
4 → BaSO
4↓ + 2HPH
2O
2

Z roztworów nie można go wydzielić w czystej postaci przez odparowanie ze względu na nietrwałość. Można go jednak uzyskać przez wielokrotną ekstrakcję roztworu wodnego eterem dietylowym.

Właściwości

Jest to białe, krystaliczne ciało stałe lub bezbarwna oleista ciecz, bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie. Ma silne właściwości redukujące.

Ciepło tworzenia tego związku wynosi –609 kJ/mol.

Zastosowanie

Wykorzystuje się go w preparatyce organicznej np. do redukcji soli diazoniowych do arenów. Może być także wykorzystywany do fosfinylacji alkoholi i nukleozydów, dając w efekcie estry H-fosfinianowe, siarkowane następnie do odpowiednich H-tiofosfonianów, będących prekursorami do uzyskiwania np. diestrów ditiofosforanowych:

ROH + HO−P(O)H
2 + PvCl → RO−P(O)H
2 + HCl + PvOH
RO−P(O)H
2 + S → RO−PH(O)SH
RO−P(O)H
2 + ROH + PvCl → (RO)
2PH(S)
(RO)
2PH(S) + S → (RO)
2P(S)(SH)

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R. Lide (red.), wyd. 88, Boca Raton: CRC Press, 2007, s. 4-80, ISBN 978-0-8493-0488-0 (ang.).
  2. ↑ Kwas fosfinowy (nr 104633) w katalogu produktów Sigma-Aldrich (Merck). [dostęp 2019-09-18].
  3. 1 2 3 4 Greenwood i Earnshaw 1997 ↓, s. 513–514.
  4. ↑ Greenwood i Earnshaw 1997 ↓, s. 50.
  5. 1 2 3 Greenwood i Earnshaw 1997 ↓, s. 511–512.
  6. 1 2 3 Adam Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, wyd. 5, Warszawa: PWN, 2002, s. 675, ISBN 83-01-13654-5.
  7. ↑ Witold Mizerski, Małe tablice chemiczne, Warszawa: Adamantan S.C., 2002, ISBN 83-7350-017-0.
  8. ↑ John McMurry, Chemia organiczna, wyd. 3, t. 4, Warszawa: PWN, 2005, s. 988, ISBN 83-01-14406-8.
  9. 1 2 3 J. Stawinski i inni, Nucleoside H-Phosphonates. 12. Synthesis of Nucleoside 3'-(Hydrogen-phosphonothioate) Monoesters via Phosphinate Intermediates, „Journal of Organic Chemistry”, 55 (11), 1990, s. 3503–3506, DOI: 10.1021/jo00298a023 (ang.).
  10. 1 2 3 Geoffrey M. Porritt, Colin B. Reese, Nucleoside phosphonodithioates as intermediates in the preparation of dinucleoside phosphorodithioates and phosphorothioates, „Tetrahedron Letters”, 30 (35), 1989, s. 4713–4716, DOI: 10.1016/S0040-4039(01)80782-6 (ang.).

Bibliografia

  • Norman N. Greenwood, Alan Earnshaw, Chemistry of the Elements, wyd. 2, Oxford–Boston: Butterworth-Heinemann, 1997, ISBN 0-7506-3365-4 (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.