Kosztela
Rodzaj

Jabłoń (Malus)

Gatunek

Malus domestica Kosztela

Rodzice

nieznani

Data wyhodowania

XVI w.

Pochodzenie

Polska

Kosztela (Kosztel, Kosztyla, Kosztylka, Wierzbówka Biała, Wierzbówka Zimowa) – stara odmiana uprawna jabłoni domowej pochodząca z Polski. Po raz pierwszy wyhodowana jako siewka i opisana w 1590 roku przez zakonników klasztoru w Czerwińsku. Jeden z ulubionych owoców króla Polski Jana III Sobieskiego i królowej Marii Kazimiery, uprawiany w ogrodach Pałacu w Wilanowie wraz z innymi drzewami owocowymi. Odmiana rozpowszechniona w XIX wieku. Popularność odmiany spadała od drugiej połowy XX wieku ze względu na wzrost znaczenia odmian przemysłowych.

Morfologia

Pokrój

Drzewo silnie i bardzo silnie, wytrzymałe, długowieczne. Tendencja drzewa okazałego. Korona kulista, silnie zagęszczona. Kwiaty białe, kremowe i miododajne.

Owoce

Owoce koszteli są średniej wielkości do dużych lub drobne, kulistospłaszczone, dość regularne. Mocna, twarda, błyszcząca, zielona skórka, która w miarę dojrzewania zmienia kolor na żółtą. Skórka pokryta woskiem. Czasem występują drobne cętki z lekkim rumieńcem pomarańczowym. Miąższ słodki, kruchy, twardy i zwarty o specyficznym, deserowym smaku. Owoce bardzo słodkie. Słodycz nektarowo-kwiatowa. Gniazda nasienne duże z wieloma nasionami.

Uprawa, zbiór i przechowywanie owoców

Kosztele są zalecane do uprawy amatorskiej, nie towarowej i przemysłowej. Brak specjalnych wymagań jeśli chodzi o glebę, jednak przy słabych glebach owoce mogą być drobniejsze. Najlepsza do sadzenia jest ziemia średnia, np. piaszczysto-gliniasta. Wskazany lekko kwaśny lub obojętny odczyn gleby. Drzewo rośnie dobrze w słońcu lub półcieniu. Gleba powinna być umiarkowanie wilgotna. Pora kwitnienia w maju. Bardzo późno wchodzi w okres owocowania – w ósmym, dziesiątym roku od posadzenia. Owocowanie w połowie września.

W okresie owocowania zbiór bardzo obfity. Owoce należy zbierać szybko – mają tendencję do masowego opadania. Do spożycia nadają się w październiku i listopadzie. Owoce smaczniejsze są po pewnym czasie przechowywania niż bezpośrednio po zerwaniu. Odmiana trudna w przechowywaniu ze względu na dużą podatność na choroby owoców rozwijające się przy dłuższym leżakowaniu. W chłodniach wytrzymują do stycznia, a według niektórych źródeł do marca. Owoce Koszteli źle znoszą transport, ze względu na tendencję do łatwego obtłukiwania i sinienia.

Zastosowanie

Odmiana wybitnie deserowa, przeznaczona do bezpośredniego spożycia. Nie zaleca się przetworów. Owoce nadają się do ciast i racuchów, ale trzeba je obierać bardzo szybko, gdyż łatwo ciemnieją.

Zdrowotność

Owoce cechuje duża podatność na plamistość podskórną i oparzeliznę powierzchniową. Odmiana wysoko mrozoodporna. Dość duża odporność na parch i mączniak. Odmianę atakować mogą: bawełnica korówka, mszyca jabłoniowa, owocnica jabłkowa i owocówka jabłkóweczka. Duża odporność na większość chorób.

Mutanty koszteli

  • Kosztela czerwona – intensywnie zarumieniona skórka, brak różnic smakowych

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Kantorowicz-Bąk M., „Jabłoń w każdym ogrodzie”, PWRiL, Poznań 2000 r., s. 66.
  2. 1 2 3 Ugolik M., Lech W., Kulawik K., „Odmiany jabłoni”, wyd. Plantpress, Kraków 1996 r., s. 29.
  3. 1 2 Dziubiak M. O dawnych uprawnych odmianach jabłoni i ich pochodzeniu. Rocznik dendrologiczny, Vol 54 - 2006
  4. ↑ Jabłoń Kosztela – znów moda na tę starą i smaczną odmianę! [online], Rynek Rolny [dostęp 2023-03-21].
  5. ↑ Kosztele, ulubione jabłka królowej Marysieńki [online], www.wilanow-palac.pl [dostęp 2023-03-29].
  6. 1 2 3 Rejman A. (red.), „Pomologia”, PWRiL, Warszawa 1994 r., s. 70.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Wyrzykowska M., „Powrót do starych jabłoni”, [w:] „Tygodnik Poradnik Rolniczy”, nr 18/2013 r., s. 42.
  8. 1 2 3 4 Czarnocka A. (red.), „Program ochrony roślin sadowniczych 2014”, wyd. Hortpress, Warszawa 2014 r., s. 118.
  9. ↑ Kantorowicz-Bąk M., „Jabłoń w każdym ogrodzie”, PWRiL, Poznań 2000 r., s. 66.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.