Kaczyzm (rzadziej: kaczologia) – neologizm, koncept ideologiczny, pejoratywne lub satyryczne określenie rządów partii Prawo i Sprawiedliwość (PiS), pochodzące od nazwisk polskich polityków, braci Jarosława i Lecha Kaczyńskich. Jako określenie ironiczne lub propagandowe jest ono używane przez przeciwników ugrupowań politycznych braci Kaczyńskich, natomiast przez zwolenników PiS jest uważane za nieadekwatne i obraźliwe.

Historia

Termin ten, prawdopodobnie ukuty przez pierwszego zastępcę redaktora naczelnego tygodnika Wprost – Stanisława Janeckiego, został po raz pierwszy użyty w lutym 2005 przez felietonistów tego pisma, Roberta Mazurka i Igora Zalewskiego, w tekście pt. Triumf kaczyzmu, na pejoratywne określenie doktryny politycznej i wizji państwa Jarosława Kaczyńskiego. Wkrótce potem, podczas debaty na temat skrócenia kadencji Sejmu (5 maja 2005), terminu tego użyła posłanka Joanna Senyszyn z SLD, mówiąc w Sejmie „Widmo krąży po Polsce – widmo kaczyzmu”, tym samym parafrazując początek XIX-wiecznego Manifestu komunistycznego. Dekadę później, pojęcie to dalej często występowało na łamach mediów krytycznych w stosunku do partii Prawo i Sprawiedliwość (PiS), takich jak np. tygodnik Newsweek Polska.

Znaczenie

Kaczyzm, jako neologiczne określenie ideologii politycznej, jest tzw. konceptem ideologicznym lub ideologem.

Jest to określenie pejoratywne pochodzące od nazwisk polskich polityków, braci Jarosława i Lecha Kaczyńskich, używane przez przeciwników ugrupowań politycznych braci Kaczyńskich (głównie partii PiS). Według Wojciecha Szalkiewicza kaczyzm oznacza ustrój oparty na „permanentnej kontroli, tropieniu afer, powoływaniu superurzędów i doraźnych komisji śledczych”. Joanna Senyszyn w wywiadzie prasowym w grudniu 2005 r. zdefiniowała ten termin jako „ograniczanie demokracji, swoisty zamordyzm, cenzura... ubran[e] w szatę solidaryzmu społecznego, patriotyzmu, odnowy moralnej”.

Odpowiednikiem pojęcia kaczyzm w kontekście polskiej polityki, ale stosowanym przez zwolenników PiS-u na pejoratywne określenie wcześniejszych rządów opozycyjnych do PiS-u jest „układ”.

Neologizm ten jest jednym z bardziej znanych obecnie przykładów stosunkowo częstej konstrukcji językowej w języku polskim, tj. pejoratywnych neologizmów motywowanych nazwiskami polityków i występującej w kontekście dyskursu politycznego. Istnieją także warianty kaczologia, superkaczyzm, hiperkaczyzm, ultrakaczyzm i ekstrakaczyzm. Pejoratywnym przeciwieństwem kaczyzmu jest natomiast „antykaczyzm”. W języku polskim funkcjonują liczne podobne neologizmy polityczne, np. lepperyzm, wałęsizm, korwinizm, tuskizm, gowinizm, ziobryzm; mogą też odnosić się do polityków zagranicznych, np. stalinizm, hooveryzm, maccartyzm, taczeryzm. Są one zwykle pejoratywne, budowane na bazie pojęć typu totalitaryzm, faszyzm, komunizm, nazizm. Niektóre z tych wyrażeń trafiły już do Narodowego Korpusu Języka Polskiego; aczkolwiek w 2020 r. kaczyzm nie znajdował się w nim jeszcze (ani w Słowniku Języka Polskiego, natomiast miał wpis w Wikisłowniku).

Celem takich wyrażeń jest podkreślenie granic „my” vs. „inni”, i łatwe, pejoratywne „zaszufladkowanie” przeciwników politycznych.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Rafał Zimny, Paweł Nowak, Słownik polszczyzny politycznej po roku 1989, Wydawn. Naukowe PWN, 2009, s. 103, ISBN 978-83-01-15996-2 [dostęp 2021-09-29] (pol.).
  2. 1 2 3 4 5 Iwona Góralczyk, Joanna Paszenda, Name-based derivatives suffixed with -izm /-yzm in the current political discourse in Poland, „Prace Językoznawcze”, 22 (4), 2020, s. 21–40, DOI: 10.31648/pj.5885, ISSN 1509-5304 [dostęp 2021-09-29].
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Tatiana Kananowicz, Walka ideologii na łamach tygodników „Newsweek Polska” i „Sieci”: kaczyzm vs układ, „Język Polski” (4), 2018, s. 38–46, ISSN 0021-6941 [dostęp 2021-10-09] (pol.).
  4. ↑ Robert Mazurek, Triumf kaczyzmu, Igor Zalewski, Wprost, 27 lutego 2005 [dostęp 2021-09-29] (pol.).
  5. ↑ Adam Miodowski, Rola prasy w polskim życiu politycznym i wewnętrznej wojnie informacyjnej (grudzień 2002-październik 2005), 2016, OCLC 1042451141 [dostęp 2021-10-09].
  6. 1 2 Wojciech Krzysztof Szalkiewicz, Słownik polityczny IV RP, Oficyna Wydawnicza „Atut”, 2007, s. 142–144, ISBN 978-83-7432-275-1 [dostęp 2021-09-29] (pol.).
  7. 1 2 3 Beata Pająk-Patkowska, Wymiar lewica–prawica w Polsce – podziały ideologiczne w polskim społeczeństwie, „Środkowoeuropejskie Studia Polityczne” (1), 2010, s. 79, DOI: 10.14746/ssp.2010.1.05, ISSN 1731-7517 [dostęp 2021-10-09].
  8. ↑ LingVaria: półrocznik Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, Wydawn. „Księgarnia Akademicka", 2007, s. 222 [dostęp 2021-09-29] (pol.).
  9. ↑ Ryszard Legutko, Antykaczyzm, Wydawnictwo M, 2013, s. 7-9, ISBN 978-83-7595-577-4 [dostęp 2021-10-09] (pol.).
  10. ↑ Wrocławskie Towarzystwo Naukowe Komisja Językowa, Rozprawy Komisji Językowej, Państwowe Wydawn. Naukowe, 2005, s. 209 [dostęp 2021-09-29] (pol.).
  11. ↑ Svitlana Romaniuk, Wyjątkowość modelowania sloganów reklamy politycznej (na przykładzie kampanii prezydenckiej na Ukrainie w 2019 roku), „Acta Polono-Ruthenica”, 4 (XXV), 2020, s. 115–130, DOI: 10.31648/apr.5945, ISSN 2450-0844 [dostęp 2021-10-09].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.