Wałęsizmy lub wałęsaliki – specyficzne powiedzenia i zwroty językowe pochodzące z publicznych wypowiedzi Lecha Wałęsy lub jemu przypisywane. Wiele z nich przeniknęło na dłużej do języka polskiego i współczesnej polskiej kultury.

Wałęsizmy zazwyczaj zapadają w pamięć przez formę zbliżoną do gier słownych – często mają charakter oksymoronów (wyrażeń wewnętrznie sprzecznych), bądź nawiązują do innych form językowych (np. przysłów). Profesor Jerzy Bralczyk, odnosząc się do słów Lecha Wałęsy, określił ten sposób ekspresji słownej następująco:

Profesor Bralczyk mówił także:

Drugą przyczyną ich popularności jest niewątpliwie fakt, iż Lech Wałęsa jest postacią publiczną, która odegrała istotną rolę w czasie przełomowym dla państwa i narodu polskiego. Stąd z jego osobą i czynami wiąże się dla Polaków duży ładunek emocjonalny. Nadmierne stosowanie tego typu sposobu wysławiania się, bywa wymieniane jako jedna z przyczyn nieomal całkowitej klęski wyborczej Lecha Wałęsy w wyborach prezydenckich z 2000 – wynikało to nie tyle ze znużenia i niechęci społeczeństwa (były prezydent mówił tak zasadniczo od początku swojej kariery politycznej), ale z faktu iż metafory, porównania i słowne żarty zastępowały w coraz większym stopniu istotne treści lub argumenty, których w jego publicznych wystąpieniach zaczynało brakować.

Niektóre wypowiedzi Lecha Wałęsy zajmowały kilkukrotnie miejsca w plebiscycie „Srebrne Usta” organizowanym od 1992 przez Program Trzeci Polskiego Radia. W 1992 zajęły I miejsce, w 1993 – III miejsce, a w 1996 – II miejsce.

Znane wałęsizmy

• Jestem za, a nawet przeciw
• Odpowiem wymijająco wprost
• Zdrowie wasze w gardła nasze! – wypowiedziany w czasie transmisji telewizyjnej ze sztabu wyborczego, po uzyskaniu informacji, że według prognoz Lech Wałęsa wygrał wybory prezydenckie w 1990 roku. Trawestacja popularnego polskiego toastu: „Zdrowie twoje w gardło moje!”; za ten cytat Lech Wałęsa otrzymał w 1992 roku Srebrne Usta
• Nie chcem, ale muszem! – za ten cytat Lech Wałęsa otrzymał w 1992 roku Srebrne Usta
• Dodatnie i ujemne plusy
• Moja ilość trochę psuje moją jakość
• Ja już nie szukam pieniędzy za książki, bo te całkowicie udupiłem w sprawach społecznych… – przejęzyczenie; zamiast: utopiłem; dzięki temu cytatowi Lech Wałęsa zajął w 1996 roku 2. miejsce w plebiscycie Srebrne Usta
• Nie można mieć pretensji do Słońca, że kręci się wokół Ziemi – między innymi dzięki temu cytatowi Lech Wałęsa zajął w 1993 roku zajął 2. miejsce w plebiscycie Srebrne Usta (Wałęsa nagrodę otrzymał Za całokształt, w tym: „Nie można mieć pretensji do Słońca, że się kręci wokół Ziemi.”)
• To pan w niedzielę wszedł tu jak do obory i ani be, ani me, ani kukuryku – wypowiedziany w czasie drugiej telewizyjnej debaty prezydenckiej z 1995 pod adresem kontrkandydata Aleksandra Kwaśniewskiego, krytykujący jego zachowanie w studio przed debatą
• Tonący brzytwy, chwyta się byle czego!
• Dokonałem zwrotu o 360 stopni
• Miała być demokracja, a tu każdy wygaduje, co chce!
• Będę jeździł z siekierą po kraju i ciął złodziei

Użycie wałęsizmów

Wiele wałęsizmów przeniknęło na stałe do języka polskiego i polskiej kultury. Wiele wypowiedzi Lecha Wałęsy stało się tytułami filmów, audycji lub piosenek; Plusy dodatnie, plusy ujemne to tytuł filmu dokumentalnego Grzegorza Brauna, programu publicystycznego nadawanego na kanale Tele5 i audycji radiowej Rafała Ziemkiewicza; Za, a nawet przeciw to tytuł audycji w radiowej Trójce, którą od 2002 do 2020 prowadził Kuba Strzyczkowski; zaś Ani be, ani me, ani kukuryku to tytuł piosenki Bohdana Smolenia.

Zobacz też

• plusy dodatnie, plusy ujemne
• buszyzm

Przypisy