Li Niha
Obszar

Nias, wyspy Batu, Sumatra (Indonezja)

Liczba mówiących

770 tys. (2000)

Pismo/alfabet

łacińskie

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
Ethnologue 5 rozwojowy↗
Kody języka
ISO 639-2 nia
ISO 639-3 nia
IETF nia
Glottolog nias1242
Ethnologue nia
BPS 0025 5
WALS nia
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język nias (Li Niha) – język austronezyjski używany w prowincji Sumatra Północna w Indonezji, przez ludność wyspy Nias i wysp Batu, u zachodniego wybrzeża Sumatry. Jest głównym językiem grupy etnicznej Nias.

Według danych z 2000 roku posługuje się nim ok. 770 tys. osób. Dzieli się na trzy dialekty (północny, centralny, południowy), czasem wyróżnia się też dialekty zachodni i północno-zachodni. Różnice między nimi dotyczą cech wymowy i leksyki. Odmiana z wysp Batu to zasadniczo dialekt południowy. Funkcję lingua franca pełni dialekt północny, który uchodzi za prestiżowy i ma największą liczbę użytkowników. Odmiana z rejonu miasta Gunungsitoli została wypromowana przez niemieckich misjonarzy jako język literacki.

Jest powszechnie używany w różnych sferach życia, na terenie całej wyspy Nias. W użyciu jest także język indonezyjski, który jest wykorzystywany w edukacji.

Ze względu na swoją izolację geograficzną jest dość odrębny od pozostałych języków austronezyjskich. Zdołał oprzeć się wielu wpływom innych języków. Jego najbliższymi krewnymi są najprawdopodobniej języki batackie oraz język mentawai. Wskazuje się także na jego bliski związek z językiem sikule.

Istnieje dość obszerny zasób materiałów nt. tego języka, w dużej mierze przygotowanych przez misjonarzy w XIX i XX w. Początkowo badaniem języka nias zajmowali się autorzy zachodni (J.W. Thomas, E.A. Taylor Weber, Heinrich Sundermann). Pierwszy słownik, omawiający dialekt północny, ukazał się w 1887 roku (Niasch-Maleisch-Nederlandsch woordenboek). Dialektowi północnemu poświęcono również wczesne opracowanie gramatyczne (Niassische Sprachlehre, 1913). W 1905 r. ukazał się słownik niha-niemiecki (Niassisch-deutsches Wörterbuch). W swoich publikacjach H. Sundermann zdołał uwzględnić pewne dane z dialektu południowego, w ramach współpracy z innymi misjonarzami (H. Lagemann, W. Frickenschmidt). Antropolog Willem Steinhart zebrał dużą ilość materiałów tekstowych z różnych zakątków wyspy (1934, 1937, 1950–1951, 1954).

Dialekt południowy został bliżej opisany w postaci opracowania z 2001 roku (A grammar of Nias Selatan). W języku indonezyjskim wydano opis gramatyczny Struktur bahasa Nias (1983), a także szereg słowników: Li Niha ba li Indonesia (1982), Kamus Nias-Indonesia (1985), Kamus Li Niha / Nias-Indonesia (2011). Słownik z 1985 r., sporządzony przez rodzimą użytkowniczkę języka, podaje dane z dwóch obszarów dialektalnych (północnego i południowego) i zawiera dużą ilość przykładów zdań.

W piśmiennictwie stosuje się alfabet łaciński. Wypracowano konwencje ortografii dla dialektów północnego i południowego.

Przypisy

  1. 1 2 3 M. Paul Lewis, Gary F. Simons, Charles D. Fennig (red.), Nias, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 19, Dallas: SIL International, 2016 [dostęp 2020-02-20] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-03] (ang.).
  2. ↑ Harald Hammarström, Robert Forkel, Martin Haspelmath, Sebastian Bank: Nias. Glottolog 4.6. [dostęp 2022-09-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-28)]. (ang.).
  3. 1 2 Niasans. W: James B. Minahan: Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia: An Encyclopedia. Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2012. ISBN 978-1-59884-660-7. OCLC 819572006. [dostęp 2021-08-23]. (ang.).
  4. 1 2 3 Brown 2001 ↓, s. 7.
  5. 1 2 Sundermann 1905 ↓, s. 13.
  6. ↑ Brown 2001 ↓, s. 7, 8.
  7. ↑ Halawa, Harefa i Silitonga 1983 ↓, s. 4.
  8. ↑ Brown 2001 ↓, s. 12.
  9. ↑ Halawa, Harefa i Silitonga 1983 ↓, s. 5.
  10. ↑ Niasans. W: Timothy L. Gall, Jeneen Hobby: Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life. Wyd. 2. T. 4. Farmington Hills, Michigan: Gale, 2009, s. 738. ISBN 978-1-4144-4892-3. OCLC 388481759. (ang.).
  11. ↑ David M. Eberhard, Gary F. Simons, Charles D. Fennig (red.), Sikule, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 22, Dallas: SIL International, 2019 [dostęp 2019-06-06] [zarchiwizowane z adresu 2019-06-06] (ang.).
  12. ↑ Harald Hammarström, Robert Forkel, Martin Haspelmath, Sebastian Bank: Nias-Sikule. Glottolog 4.6. [dostęp 2022-08-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-28)]. (ang.).
  13. 1 2 Brown 2001 ↓, s. 8.
  14. ↑ J. W. Thomas, E. A. Taylor Weber: Niasch-Maleisch-Nederlandsch woordenboek. Batavia: Landsdrukkerij, 1887. OCLC 624380752. [dostęp 2023-05-27]. (niderl. • malajski).
  15. ↑ Sundermann 1913 ↓.
  16. ↑ Sundermann 1905 ↓.
  17. ↑ Sundermann 1913 ↓, s. 4.
  18. ↑ Brown 2001 ↓, s. 16.
  19. ↑ Brown 2001 ↓.
  20. ↑ Halawa, Harefa i Silitonga 1983 ↓.
  21. ↑ B. Ama Wohada Mendröfa: Li Niha ba li Indonesia = Kamus bahasa Nias-Indonesia. Medan: B.A.W. Mendröfa, 1982. OCLC 12666695. (indonez.).
  22. ↑ Sitasi Z. Laiya: Kamus Nias-Indonesia. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1985. OCLC 15112117. (indonez.).
  23. ↑ Apolonius Lase: Kamus li Niha: Nias-Indonesia. Jakarta: Penerbit Buku Kompas, 2011. ISBN 978-979-709-541-3. OCLC 748941828. (indonez.).
  24. ↑ Brown 2001 ↓, s. 15.
  25. ↑ Halawa, Harefa i Silitonga 1983 ↓, s. 15.
  26. ↑ Brown 2001 ↓, s. 24.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.