Gołąbek wyborny (Russula vesca Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russula, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r., Alina Skirgiełło opisała w 1991 r. ten gatunek jako gołąbek jadalny. Synonim naukowy – Russula mitis Rea:

Morfologia

Kapelusz

Średnicy 4-12 cm. Bladoochrowy, czerwonawy lub brązowoczerwony, często w różowe lub fioletowe plamy, na brzegach najpierw gładki, potem lekko bruzdkowaty. Za młodu półkolisty, potem wypukły, w końcu płaski zwykle z wgłębieniem pośrodku. Skórka matowa, niezupełnie sięgająca do krawędzi kapelusza.

Blaszki

Kruche, łamliwe, młode białe, dojrzałe z rdzawymi plamami na ostrzach, zaokrąglone przy brzegach kapelusza.

Trzon

Cylindryczny, zawężony na dole, pełny, twardy, biały, u podstawy żółtawy lub rdzawoochrowy.

Miąższ

Kruchy, biały, na przekroju zabarwia się miejscami na rdzawobrązowo. Smak nieznaczny, łagodny, przypominający orzechy laskowe. Świeży owocnik pachnie niewyraźnie, stary jak śledzie.

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki o średnicy 6-8 × 5-6 µm, prawie kuliste lub jajowate, lekko ziarniste, bezbarwne.

Występowanie

Rośnie od czerwca do października w lasach liściastych i iglastych, pod dębami, bukami, sosnami lub świerkami, przy odpowiedniej pogodzie zawsze w dużych ilościach; wszędzie częsty. Często atakowany przez larwy owadów.

Znaczenie

Grzyb jadalny. Nadaje się do zup i duszenia.

Gatunki podobne

Czerwony lub różowy kapelusz ma też lekko trujący, o ostrym smaku, gołąbek wymiotny (Russula emetica) i gołąbek buczynowy (Russula mairei). W przeciwieństwie do nich gołąbek wyborny zawsze jest mniej lśniący, a miąższ ma ściślejszy. Dobrą cechą rozpoznawczą jest skórka kapelusza, której brakuje 1-2 mm do brzegu. Porównaj też z jadalnym gołąbkiem ceglastoczerwonym (Russula velenovskyi).

Filatelistyka

Poczta Polska wyemitowała 29 sierpnia 2014 r. znaczek pocztowy przedstawiający gołąbka wybornego o nominale 3,75 zł. Autorem projektu znaczka była Marzanna Dąbrowska. Znaczek wydrukowano techniką offsetową, na papierze fluorescencyjnym, w nakładzie 400 000 szt..

Przypisy