Dubhe

Dubhe
	α Ursae Majoris
	; Gwiazda i jej towarzyszka widziane przez teleskop
	Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór	Wielka Niedźwiedzica
Rektascensja	11h 03m 43,672s
Deklinacja	+61° 45′ 03,72″
Paralaksa (π)	0,02654 ± 0,00048″
Odległość	122,9 ± 2,3 ly; 37,68 ± 0,69 pc
Wielkość obserwowana	cały układ: 1,79m; (2,00 / 4,91)m
Ruch własny (RA)	−134,11 ± 0,35 mas/rok
Ruch własny (DEC)	−34,70 ± 0,39 mas/rok
Prędkość radialna	−9,40 ± 0,30 km/s
	Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy	żółty olbrzym + gwiazda ciągu głównego
Typ widmowy	A: G9III; B: A7,5
Masa	A: 4,25 ± 0,25
Promień	A: 30 R☉
Metaliczność [Fe/H]	−0,15
Wielkość absolutna	−1,07m
Jasność	A: 300 L☉
Temperatura	4500 K
	Charakterystyka orbitalna
Krąży wokół	Centrum Galaktyki
Półoś wielka	7320 pc
Mimośród	0,0161
Alternatywne oznaczenia
	Oznaczenie Flamsteeda: 50 UMa
	2MASS: J11034364+6145034
	Bonner Durchmusterung: BD+62°1161
	Fundamentalny katalog gwiazd: FK5 417
	Boss General Catalogue: GC 15185
	Katalog Henry’ego Drapera: HD 95689
	Katalog Hipparcosa: HIP 54061
	Katalog jasnych gwiazd: HR 4301
	SAO Star Catalog: SAO 15384
	Dubb, Ak

Dubhe (Alfa Ursae Majoris, α UMa) – druga pod względem jasności gwiazda w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. Wchodzi w skład asteryzmu Wielkiego Wozu. Jest oddalona o około 123 lata świetlne od Słońca.

Nazwa

Tradycyjna nazwa gwiazdy, Dubhe, pochodzi z języka arabskiego. Słowo ‏الدب‎ al dub oznacza „niedźwiedź” i jest fragmentem dłuższej frazy ‏ظهر الدب الاكبر‎ ẓahr al dub al akbar oznaczającej „grzbiet Wielkiej Niedźwiedzicy”. Bliższa oryginału forma Dubb pojawiła się w średniowiecznych tablicach alfonsyńskich. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 formalnie zatwierdziła użycie nazwy Dubhe dla określenia tej gwiazdy.

Charakterystyka obserwacyjna

Jest to najdalej wysunięta na północ gwiazda Wielkiego Wozu. Wraz z sąsiednią gwiazdą Merak (Beta Ursae Majoris) pomaga znaleźć na niebie słabszą Gwiazdę Polarną, czemu para ta zawdzięcza nazwę „wskaźników”. Dla obserwatorów powyżej 32°45′N (m.in. w całej Europie) gwiazdy te nigdy nie zachodzą.

Gwiazda ta wyróżnia się zauważalnie pomarańczową barwą wśród białych gwiazd Wielkiego Wozu. Dubhe i Alkaid mają także odmienny ruch własny niż pięć pozostałych gwiazd tworzących asteryzm i w czasie rzędu dziesiątek tysięcy lat jego wygląd zmieni się nie do poznania.

Charakterystyka fizyczna

Jest to gwiazda poczwórna, system tworzą dwie gwiazdy spektroskopowo podwójne.

Główny składnik, Alfa Ursae Majoris A, czyli właściwa Dubhe, to żółty olbrzym należący do typu widmowego G9 o wielkości obserwowanej 2,00^m. Ma on temperaturę 4500 K, jasność 300 razy większą niż jasność Słońca i 30 razy większy promień. Masa tej gwiazdy jest ponad czterokrotnie większa niż masa Słońca. Opuściła ona już ciąg główny, a w jej jądrze trwa synteza helu w węgiel.

Alfa Ursae Majoris B to biała gwiazda ciągu głównego o typie widmowym A7,5, wielkości 4,91^m i masie 1,6–1,7 masy Słońca. Na niebie jest oddalona od olbrzyma o 0,7 sekundy kątowej (pomiar z 2014 roku). Gwiazdy te krążą wokół wspólnego środka masy, dzieli je odległość około 23 au od siebie, a jeden obieg zajmuje im 44 lata.

Ponad 400 razy dalej znajduje się gwiazda podwójna oznaczona HD 95638, również będąca składnikiem układu. Ma ona typ widmowy F7 V i wielkość gwiazdową 7,19^m, jest oddalona o 380,6″ od olbrzyma. Jej widmo ukazuje, że układ ten tworzą dwie gwiazdy okrążające wspólny środek masy co 6 dni.

Zobacz też

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Dubhe w bazie SIMBAD (ang.)
1 2 alf UMa A w bazie SIMBAD (ang.)
1 2 alf UMa B w bazie SIMBAD (ang.)
1 2 3 D.B. Guenther, P. Demarque, D. Buzasi, J. Catanzarite i inni. Evolutionary Model and Oscillation Frequencies for α Ursae Majoris: A Comparison with Observations. „The Astrophysical Journal”. 530 (1), s. L45–L48, 2000. DOI: 10.1086/312473. PMID: 10642202. Bibcode: 2000ApJ...530L..45G. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Jim Kaler: DUBHE (Alpha Ursae Majoris). [w:] STARS [on-line]. [dostęp 2018-01-02]. (ang.).
1 2 3 4 Anderson E., Francis C: HIP 54061. [w:] Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2017-12-29]. (ang.).
↑ Ursa Major, the great bear. W: Ian Ridpath: Star Tales. James Clarke & Co., 1988. ISBN 978-0-7188-2695-6.
1 2 3 Ursa Major, the Greater Bear. W: Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 439. ISBN 0-486-21079-0. (ang.).
1 2 Naming Stars. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-11-19. [dostęp 2018-01-02].
1 2 3 HD 95638 w bazie SIMBAD (ang.)
1 2 Mason et al.: WDS J11037+6145AB. [w:] The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[simbad-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Dubhe w bazie SIMBAD (ang.)

[simbadA-2] 1 2 alf UMa A w bazie SIMBAD (ang.)

[simbadB-3] 1 2 alf UMa B w bazie SIMBAD (ang.)

[Guenther2000-4] 1 2 3 D.B. Guenther, P. Demarque, D. Buzasi, J. Catanzarite i inni. Evolutionary Model and Oscillation Frequencies for α Ursae Majoris: A Comparison with Observations. „The Astrophysical Journal”. 530 (1), s. L45–L48, 2000. DOI: 10.1086/312473. PMID: 10642202. Bibcode: 2000ApJ...530L..45G. (ang.).

[kaler-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Jim Kaler: DUBHE (Alpha Ursae Majoris). [w:] STARS [on-line]. [dostęp 2018-01-02]. (ang.).

[xhip-6] 1 2 3 4 Anderson E., Francis C: HIP 54061. [w:] Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2017-12-29]. (ang.).

[ridpath-7] Ursa Major, the great bear. W: Ian Ridpath: Star Tales. James Clarke & Co., 1988. ISBN 978-0-7188-2695-6.

[allen-8] 1 2 3 Ursa Major, the Greater Bear. W: Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 439. ISBN 0-486-21079-0. (ang.).

[iau-9] 1 2 Naming Stars. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-11-19. [dostęp 2018-01-02].

[simbadC-10] 1 2 3 HD 95638 w bazie SIMBAD (ang.)

[WDS-11] 1 2 Mason et al.: WDS J11037+6145AB. [w:] The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.