Dobre
miasto w gminie miejsko-wiejskiej

Widok na rynek w Dobrem
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Powiat

miński

Gmina

Dobre

Aglomeracja

warszawska

Prawa miejskie

1530–1852, od 2024

Burmistrz

Tadeusz Gałązka

Powierzchnia

8,612 km²

Populacja (2021)
 liczba ludności
 gęstość


1820
211,3 os./km²

Strefa numeracyjna

25

Kod pocztowy

05-307

Tablice rejestracyjne

WM

Położenie na mapie gminy Dobre
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Położenie na mapie powiatu mińskiego
52°19′17″N 21°40′42″E/52,321389 21,678333
TERC (TERYT)

1412064

SIMC

0670278

Urząd miejski
ul. Kościuszki 1
05-307 Dobre
Strona internetowa

Dobre (dawn. Dobre Stare) – miasto w Polsce, położone w województwie mazowieckim, w powiecie mińskim, siedziba miejsko-wiejskiej gminy Dobre.

Dobre uzyskało lokację miejską w 1530 roku, zdegradowane do rangi wsi 1 stycznia 1852 roku. W latach 1867–1954 siedziba wiejskiej gminy Rudzienko (do 1919 w powiecie radzymińskim, od 1919 w powiecie mińskim). W latach 1954–1972 siedziba gromady Dobre. Od 1973 w gminie Dobre. W latach 1975–1998 należało administracyjnie do województwa siedleckiego. 1 stycznia 2024 odzyskało prawa miejskie, stając się tysięcznym miastem Polski.

Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Mikołaja w Dobrem.

Integralne części miasta Dobre
SIMCNazwaRodzaj
0670723Zdrojówkiczęść miasta

Historia

W 1530 w kancelarii króla Zygmunta Starego właściciele dóbr Ossówno otrzymali zezwolenie na lokację miasta Dobre. Rejestr poborowy z 1563 pozwala stwierdzić, że w początkach drugiej połowy XVI w. istniały już prywatne miasteczka o nazwie Dobre Stare i Dobre Nowe. Każde z nich płaciło łanowe z 20 włók zagospodarowanych przez mieszczan. Rozległością gruntów miejskich Dobre dorównywało więc Mińskowi Mazowieckiemu. Z rejestru czytamy również, że miało ono znaczną liczbę rzemieślników i przekupniów.

W 1530 Jan Dobrzyniecki – podstoli zakroczymski uzyskał dla wsi Dobre (w dobrach Ossówno w powiecie liwskim) erekcję parafii i lokacji miasta na prawie chełmińskim z zezwoleniem odbywania trzech jarmarków rocznie i jednego targu tygodniowo. Tradycja tygodniowych targów została zachowana do dnia dzisiejszego.

W 1567 obok Dobrego Starego należącego do Dobrzynieckich występuje w rejestrze poboru Dobre Nowe, będące w posiadaniu drugiej gałęzi tej rodziny, która wzięła nazwisko od dóbr Ossówno Ossowińskich. Sądząc z jednakowego uposażenia w ziemię po 20 łanów – miasteczko podzielone było na połowy. Jak wynika z opłacanego poboru, Dobre stanowiło w tym okresie poważny ośrodek rzemieślniczo-handlowy (40 rzemieślników i 6 przekupniów). Szacunkowo zatrudniali oni około 800 osób. Jednak w 1567 liczba rzemieślników stopniowo zaczęła maleć, a w drugiej połowie XVII w., po zniszczeniach szwedzkich pogłówne płaciło tylko miasto Dobre, w wysokości świadczącej o zatrudnieniu nie przekraczającym 150 mieszkańców.

Z początkiem XVIII w. Dobre przeszło w ręce Masalskich, od których nabył je ok. 1785 S. Szydłowski kasztelan żarnowski. W 1752 August III podniósł liczbę jarmarków do czterech. W 1824 Dobre zamieszkiwało 137 mieszkańców w 38 drewnianych domach. Natomiast w 1845 – 384 mieszkańców i należało wówczas do J. Jażwińskiego. Dochody miasta nie wystarczały na opłacenie administracji miejskiej. W 1852 Dobre zostało pozbawione praw miejskich, których pozostałością jest herb.

Przed II wojną światową w Dobrem mieszkało wielu Żydów. Według danych spisu powszechnego z 1921 w Dobrem mieszkało 373 Żydów, co stanowiło 34% ludności wsi. 15 września 1942 Żydzi z Dobrego zostali deportowani do obozu zagłady w Treblince, a znajdująca się w miejscowości synagoga została zniszczona. Losy Żydów z Dobrego przedstawia w swojej twórczości prozatorskiej Henryk Grynberg.

31 grudnia 2012 do miejscowości przyłączono pobliską wieś Zdrojówki.

Kalendarium

  • 1530 – nadanie praw miejskich,
  • 1831 – bitwa pod Dobrem,
  • 1852 – Dobre zostaje pozbawione praw miejskich,
  • 1873–1878 – budowa kościoła,
  • 1878 – poświęcenie kościoła,
  • 1880 – biskup Wincenty Teofil Popiel-Chościak dokonuje aktu konsekracji świątyni,
  • 1915 – powstaje OSP Dobre,
  • 1929 – wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę szkoły,
  • 1935 – ukończenie budowy szkoły,
  • 1942 – deportacja dobrzańskich Żydów do obozu zagłady w Treblince
  • 1943 – powstaje w Dobrem Gminna Spółdzielnia,
  • 1973 – Dobre staje się siedzibą gminy
  • 1977 – oddanie do użytku nowej remizo-świetlicy,
  • 1982 – zawiązuje się Spółdzielnia Mieszkaniowa „ZGODA”,
  • 1997 – oddanie do użytku drugiego skrzydła szkoły,
  • 1999 – ukończenie budowy cegielni, jednej z najnowocześniejszych w Europie,
  • 1999 – oddanie do użytku hali sportowej,
  • 2004 – oddanie do użytku budynku gimnazjum,
  • 2005 – oddanie do użytku nowoczesnej oczyszczalni ścieków oraz hydroforni
  • 2012 – do miejscowości przyłączono pobliską wieś Zdrojówki.
  • 2024 – odzyskanie statusu miasta

Bitwa pod Dobrem

17 lutego 1831 we wsi Makówiec Duży rozegrała się bitwa wojsk polskich pod dowództwem generała Jana Skrzyneckiego z korpusem rosyjskim dowodzonym przez gen. Rosena. Maria Konopnicka opisała tę bitwę w pięknym wierszu pt. „Bitwa pod Dobrem”, rozpoczynającym się od słów: „Jak Dwernicki pod Stoczkiem, tak Skrzynecki pod Dobrem…”.

Zabytki

Należy zaznaczyć, iż żaden z niżej wymienionych obiektów nie znajduje się w rejestrze zabytków.

  • neogotycki kościół parafialny św. Mikołaja. Wybudowany w latach 1873–1878 według projektu Bolesława Podczaszyńskiego na wzór kościoła św. Anny w Wilnie. Kościół ten ufundowali przedstawiciele rodu Jaźwińskich właściciele pałacu w Rudzienku, pochowani na pobliskim cmentarzu.
  • brama kościelna z XIX w.
  • dzwonnica z XIX w.
  • plebania z XIX w.
  • szkoła z pierwszej połowy XX w.
  • drewniane budynki mieszkalne z XIX i XX w.
  • kamienice wokół rynku z XIX i XX w.
  • cmentarz parafialny z XIX w.
  • płyta poświęcona Tadeuszowi Kościuszce z początku XX w.

Pomniki

  • Pomnik poległych w walkach o niepodległość w latach 1914–1920 oraz 1939–1945,
  • Pomnik w hołdzie Żołnierzy BCh i AK poległych w walkach o wolność ojczyzny i pomordowanych w łagrach sowieckich w latach 1939–1945,
  • Pomnik Nieznanego Żołnierza i ofiar terroru, upamiętniający walki z wojskami niemieckimi 11 września 1939 r.,
  • Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego,
  • Pomnik Konstantego Laszczki przed budynkiem Szkoły Podstawowej w Dobrem,
  • zegar słoneczny, upamiętniający 475. rocznicę nadania Dobremu praw miejskich
  • Pomnik Jana Pawła II wystawiony w pierwszą rocznicę beatyfikacji, na terenie kościoła parafialnego
  • Pomnik wystawiony w 10 rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę z 1928 r.

Muzea

  • W Gminnym Ośrodku Kultury w Dobrem znajduje się społeczne muzeum artysty rzeźbiarza Konstantego Laszczki. Ekspozycja prezentuje m.in. podobizny Laszczki przedstawione w formie popiersi, masek, medalionów i na medalach, wykonane w gipsie, terakocie, odlane w brązie. Zebrane są też fotografie dzieł artysty, dyplomy honorowe i odznaczenia.

Przypisy

  1. 1 2 Dz.U. z 2023 r. poz. 1472.
  2. Wieś Dobre w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2023-01-30], liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2023-01-30].
  4. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 227 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  5. 1 2 3 GUS. Wyszukiwarka TERYT.
  6. Warszawski Dziennik Wojewódzki: dla obszaru Województwa Warszawskiego. 1933, nr 14.
  7. 1 2 Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  8. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 28–29.
  9. AGAD, KRSW, 222, k. 37.
  10. Kołoodziejczyk Ryszard: Zamiana miast na osady w Królestwie Polskim. „Kwartalnik Historyczny”, R. LXVIII, 1961, nr 1, s. 191–200.
  11. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 12 czerwca 1919 r. w sprawie włączenia gminy Rudzienko powiatu Radzymińskiego do powiatu Mińsko-Mazowieckiego (Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 1919, nr 37, poz. 481).
  12. Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933.
  13. Informator adresowy miast i gmin wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Instytut Wydawniczy Kolumna, 1948.
  14. Podział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej: Praca zespołowa pod redakcją prof. Stanisława Srokowskiego. Warszawa: Biblioteka Samorządowca Nr 77, 1948.
  15. Uchwała Nr VI/10/7/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu mińskiego; w ramach Zarządzenia Nr Or. V-0/1/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 29 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 67).
  16. Uchwała Nr XX/93/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie warszawskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 12 grudnia 1972, Nr 20, Poz. 407).
  17. Uwzględniając liczbę porządkową (21.) w Rozporządzeniu Rady Ministrów z 27 lipca 2023 (liczba miast wg stanu na 31 grudnia 2023 to 979).
  18. Opis parafii na stronie diecezji

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.