Jedno z rozwiązań konstrukcyjnych dźwigni
Wynalazca dźwigni – Charles Spackman Barker

Dźwignia Barkera – urządzenie pneumatyczne wykorzystywane w budowie organów piszczałkowych wyposażonych w trakturę mechaniczną w celu zmniejszania oporów ruchu podczas gry na klawiaturze.

Historia

Organista przyciskając klawisz manuału powoduje otwarcie wentyla pod piszczałką, przedostanie się do niej strumienia powietrza i zabrzmienie. Do czasu rozpowszechnienia w drugiej połowie XIX wieku traktury pneumatycznej, a w XX wieku elektrycznej, ruch klawisza przekazywany był do odległego wentyla w sposób mechaniczny, za pośrednictwem szeregu dźwigni, przekładni i cięgieł. Zwiększanie gabarytów instrumentu powodowało proporcjonalne zwiększanie odległości pomiędzy klawiaturą a wentylami piszczałek oraz wzrost oporów ruchu mechanizmów traktury sprawiając, że gra stawała się uciążliwa i wymagała znacznej siły.

Na początku lat 30. XIX wieku angielski organmistrz Charles Spackman Barker wynalazł i w 1839 opatentował we Francji pneumatyczno-mechaniczne urządzenie niwelujące opory ruchu traktury mechanicznej, które niedługo potem nazwane zostało jego imieniem. Po raz pierwszy urządzenie zostało wykorzystane w organach bazyliki św. Dionizego w Saint-Denis; następnie w Paryżu, w organach Aristide’a Cavaillé-Colla w kościele św. Rocha, kościele św. Magdaleny, kościele św. Wincentego a Paulo i bazylice św. Klotyldy. Od tego czasu dźwignia Barkera, w rozmaitych odmianach konstrukcyjnych, jest powszechnie wykorzystywana w każdych większych organach z trakturą mechaniczną, zmniejszając wysiłek gry również przy połączonych klawiaturach i umożliwiając stosowanie crescendo i decrescendo zgodnie z wymogami symfonicznego stylu gry.

Sposób działania

Ilustracje obok przedstawiają jeden z wariantów konstrukcyjnych dźwigni Barkera w stanie spoczynku (u góry) i w stanie działania (u dołu):

  • W stanie spoczynku (klawisz zwolniony), wylot z wypełnionego sprężonym powietrzem kanału A jest zamknięty zaworem 1. Zawór 3 jest otwarty a komora powietrzna mieszka C jest pusta (wypełniona powietrzem o ciśnieniu atmosferycznym). Obciążnik P jest połączony z cięgłem i przekładniami sterującymi wentylem piszczałki – zamyka go siłą grawitacji.
  • Po wciśnięciu klawisza (dolna ilustracja), zawór 1 otwiera się, zawór 3 zamyka, a sprężone powietrze przedostaje się z kanału A do komory stabilizacyjnej B i nadyma mieszek C. Przytwierdzone do mieszka C cięgło porusza się, powodując otwarcie wentyla piszczałki. Napełnianie powietrzem mieszka C następuje do momentu odcięcia dopływu powietrza przez zawór 2.
  • Po zwolnieniu klawisza zawór 3 otwiera się umożliwiając ucieczkę powietrza z mieszka C i grawitacyjne zwolnienie cięgła obciążnikiem P.

Uwagi

  1. ↑ Britannica i Erdman podają lata 30. XIX w.; Erdman (w tym samym opracowaniu na stronie kolejnej) – dokładnie 1830; Sapalski i Dorawa – 1832; Bryceston podaje, że w 1832 „Pan Barker zaczął zastanawiać się”, a w 1833 napisał list do organisty katedry w Yorku, „ogłaszając swoje odkrycie”.
  2. ↑ Na podstawie źródeł
  3. Erdman 1989 ↓, s. 46.
  4. Sapalski 1880 ↓, s. 19.
  5. Dorawa 1971 ↓, s. 16.
  6. Bryceson 1868 ↓, s. 82.
  7. Erdman 1989 ↓, s. 48.
  8. Chwałek 1971 ↓, s. 154.
  9. Dorawa 1971 ↓, s. 41.

Przypisy

  1. ↑ Chwałek 1971 ↓, s. 146.
  2. ↑ Chwałek 1971 ↓, s. 164.
  3. ↑ Barker lever, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2023-12-13] [zarchiwizowane z adresu 2023-10-22] (ang.).
  4. ↑ Dorawa 1971 ↓, s. 16.
  5. 1 2 3 Bryceson 1868 ↓, s. 83.
  6. ↑ Sapalski 1880 ↓, s. 19.
  7. 1 2 3 Erdman 1989 ↓, s. 46–51.
  8. ↑ Bush 2006 ↓, s. 50.
  9. ↑ John H. Lienhard, The engines of our ingenuity, No. 1973: Of Organs and Engines [online], University of Houston: Cullen College of Engineering [dostęp 2023-12-13] [zarchiwizowane z adresu 2023-12-13] (ang.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.