5W+H – angielskojęzyczny akronim oznaczający najważniejsze pytania: what?, who?, when?, where?, why? i how?, czyli odpowiednio: co, kto, kiedy, gdzie, dlaczego i jak. Udzielenie odpowiedzi na te pytania uważa się za kluczowe dla zbierania informacji i rozwiązywania problemów w wielu dziedzinach, m.in. w dziennikarstwie, badaniach naukowych i śledztwach policyjnych. Zgodnie z zasadą pięciu W uzyskanie odpowiedzi na te podstawowe pytania jest niezbędne dla pełnego opisania danego tematu. Opis taki powinien zawierać odpowiedź na następujące pytania:

  • Kto to zrobił?
  • Co się wydarzyło?
  • Kiedy to się stało?
  • Gdzie wydarzenie miało miejsce?
  • Dlaczego to się stało?

Niektórzy autorzy dodają szóste pytanie, jak (w jaki sposób to się wydarzyło), choć odpowiedź na to pytanie mogą zawierać również co, kiedy lub gdzie.

By opis został uznany za kompletny, na każde z pytań musi paść konkretna, rzeczywista, oparta na faktach odpowiedź. Co ważne, na żadne z nich odpowiedź nie może brzmieć tak lub nie.

Historia

Retoryka

Zestaw standardowych pytań był używany jako sposób na formułowanie lub analizowanie pytań retorycznych przynajmniej od czasów antyku.

Jak podaje pseudo-Augustyn w dziele De Rhetorica, retor Hermagoras z Temnos określił siedem okoliczności (μόρια περιστάσεως; dosł. elementów okoliczności), które traktował jako loci, czy też topoi niezbędne dla analizy danej kwestii. Były to pytania: kto, co, kiedy, gdzie, dlaczego, w jaki sposób, jakimi środkami (po łacinie odpowiednio: quis, quid, quando, ubi, cur, quem ad modum, quibus adminiculis).

Podobną metodę analityczną stosował Cyceron, jednak same pytania nie pojawiają się w jego pismach, choć ich wynalezienie przypisywał mu Tomasz Akwinata. Podobnie, Кwintylian omawia w swoich dziełach stosowanie loci argumentorum, jednak nie formułuje ich w postaci pytań.

Gajusz Mariusz Wiktoryn zestawił stosowany przez Cycerona zestaw najważniejszych okoliczności z pytaniami o nie, stosowanymi przez Hermagorasa:

Juliusz Wiktoryn także dokonał podobnego zestawienia.

Z kolei Boecjusz uznał siedem okoliczności za kluczowe dla skutecznego prowadzenia obrony i oskarżenia przed sądem. Były to pytania: kto, co, dlaczego, w jaki sposób, gdzie, kiedy, jakie (po łacinie odpowiednio quis, quid, cur, quomodo, ubi, quando, quibus auxiliis). Zestaw pytań jako narzędzie naukowe powrócił w XII wieku wraz z pismami Teodoryka z Chartres i Jana z Salisbury. W XIII wieku sobór laterański IV (1215) zalecał spowiednikom, by przy zadawaniu grzesznikom pokuty rozważali zarówno sam grzech, jak i jego okoliczności. Jako wskazówkę używano kilku zbliżonych zestawów pytań:

Quis, quid, ubi, per quos, quoties, cur, quomodo, quando.
Quis, quid, ubi, quibus auxiliis, cur, quomodo, quando.
Quis, quid, ubi, cum quo, quotiens, cur, quomodo, quando.
Quid, quis, ubi, quibus auxiliis, cur, quomodo, quando.
Quid, ubi, quare, quantum, conditio, quomodo, quando: adiuncto quoties.

Metoda pytań była również wykorzystywana do egzegezy i interpretacji tekstu świętych pism.

Podobną metodę pytań proponował również XVI-wieczny angielski teoretyk retoryki i logik Thomas Wilson, którego rymowany wiersz zapewniał, że:

Who, what, and where, by what helpe, and by whose:
Why, how, and when, doe many things disclose.

Po 1880 roku amerykański teolog William Cleaver Wilkinson spopularyzował stosowanie „trzech W” (What? Why? What of it?, czyli odpowiednio: Co? Dlaczego? Co z tego?) jako metodę studiowania Biblii. Choć prawdopodobnie to on ukuł termin „trzy W”, który z czasem rozszerzono do „pięciu W”, on sam nie rościł sobie praw do autorstwa samej metody:

„Co? Dlaczego? I co z tego?” – to (...) w istocie „metoda analizy stosowana przez mówców od niepamiętnych czasów. Najpierw fakty, potem dowody faktów, wreszcie ich konsekwencje. Tę metodę analizy często rozbudowuje się do tzw. Pięciu W: kiedy? gdzie? kto? co? dlaczego? W ten sposób zwraca się uwagę pobierającego nauki na: datę wydarzeń, miejsce ich zajścia, wypowiadające się lub uczestniczące w opowieści osoby, na wydarzenia lub stwierdzenia pojawiające się w samym tekście, wreszcie na zastosowanie i wykorzystanie nauki płynącej z danej lekcji.

Henry Clay Trumbull, Teaching and Teachers

Metodę „pięciu W i jednego H” rozpropagował Rudyard Kipling, który w tomie Takie sobie bajeczki (1902), w opowieści pt. Słoniątko, zamieścił następujący czterowiersz:

I keep six honest serving-men
(They taught me all I knew);
Their names are What and Why and When
And How and Where and Who.

Do 1917 roku „pięć W” trafiło w Stanach Zjednoczonych do programów nauczania na zajęciach z dziennikarstwa w tamtejszych liceach. Już w latach 40. XX wieku w krajach anglosaskich tendencję do odpowiedzi na pięć bądź sześć kardynalnych pytań już w pierwszych akapitach tekstu uznawano jednak za staromodną i błędną:

Staromodny lead zawierający pięć W i jedno H, rozpropagowany w dużej mierze przez pulitzerowskie „nowe dziennikarstwo” i uświęcony przez szkoły, ustępuje obecnie miejsca o wiele elastyczniejszemu i interesującemu wprowadzeniu w typie feature lead, nawet w przypadku prostych tekstów informacyjnych.

Frank Luther Mott, Trends in Newspaper Content

Wszyscy znacie, i, mam nadzieję, wszyscy uznajecie za błąd doktrynę pięciu W stosowaną w pierwszym zdaniu tekstu prasowego.

Philip F. Griffin, The Correlation of English and Journalism

W ostatnich kilku dekadach metodę pięciu W czasem błędnie przypisuje się Kiplingowi, szczególnie w dziełach na temat teorii zarządzania, gdzie często zestawiana jest z metodą pięciu why.

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ Choć dzieło początkowo przypisywano Augustynowi z Hippony, współcześnie uznaje się jego autorstwo za wątpliwe, zob. Edwin Carawan, „What the Laws have Prejudged: Παραγραφή and Early Issue Theory” w: Cecil W. Wooten, George Alexander Kennedy, red., The orator in action and theory in Greece and Rome, 2001.
  2. ↑ Za Robertsonem przytaczającym wydanie Halma De rhetorica; oryginał Hermagorasa nie zachował się.
  3. ↑ Przypisy poniżej podano za: Robertson, op.cit.

Przypisy

  1. ↑ „Deconstructing Web Pages of Cyberspace” (PDF)..
  2. ↑ Writing a Press Release – Owen Spencer-Thomas, „Owen Spencer-Thomas” [dostęp 2017-11-10] (ang.).
  3. 1 2 Geoff Hart, The five w’s of online help systems, „TechWhirl”, 2002 [dostęp 2017-11-17] (ang.).
  4. ↑ Five More W’s for Good Journalism, [w:] Copy Editing, Inland Press, 12 września 2008 [zarchiwizowane z adresu 2017-11-17] (ang.).
  5. ↑ Rita Copeland, Rhetoric, Hermeneutics, and Translation in the Middle Ages: Academic Traditions and Vernacular Texts, Cambridge University Press, 16 marca 1995, s. 66, ISBN 978-0-521-48365-0 [dostęp 2017-11-10] (ang.).
  6. ↑ Vollgraff, W. (1948)..
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 D.W. Robertson, A Note on the Classical Origin of „Circumstances” in the Medieval Confessional, „Studies in Philology”, 43 (1), 1946, s. 6–14, DOI: 10.2307/4172741, JSTOR: 4172741 [dostęp 2017-11-10].
  8. ↑ Mansi, Concilium Trevirense Provinciale (1227), Mansi, Concilia, XXIII, c. 29.
  9. ↑ Constitutions of Alexander de Stavenby (1237) Wilkins, I:645; także wzmiankowane w Summa Theologica Tomasza z Akwinu (I-II, 7, 3).
  10. ↑ Robert de Sorbon, De Confessione, MBP XXV:354.
  11. ↑ Peter Quinel, Summula, Wilkins, II:165.
  12. ↑ S. Petrus Coelestinus, Opuscula, MBP XXV:828.
  13. ↑ R. Kendall Soulen, Richard N. Soulen, Handbook of biblical criticism, wyd. 3, uzup. i popr., Louisville, Ky.: Westminster John Knox Press, 2001, s.v., ISBN 0-664-22314-1, OCLC 47696085.
  14. ↑ Thomas Wilson, The Arte of Rhetorique Book I.
  15. ↑ Henry Clay Trumbull, Teaching and Teachers: Or, The Sunday-school Teacher’s Teaching Work and the Other Work of the Sunday-school Teacher, Philadelphia: J.D. Wattles, 1884, s. 120 [dostęp 2017-11-17] (ang.).
  16. ↑ Leon Nelson Flint, Newspaper Writing in High Schools: Containing an Outline for the Use of Teachers, Pub. from the Department of journalism Press in the University of Kansas, 1917, s. 47 [dostęp 2017-11-10] (ang.).
  17. ↑ Frank Luther Mott, Trends in Newspaper Content, „Annals of the American Academy of Political and Social Science”, 219, 1942, s. 60–65, DOI: 10.1177/000271624221900110, JSTOR: 1023893 [dostęp 2014-03-19].
  18. ↑ Philip F. Griffin, The Correlation of English and Journalism, „The English Journal”, 38 (4), 1949, s. 189–194, DOI: 10.2307/806690, JSTOR: 806690 [dostęp 2017-11-17].
  19. ↑ Simon Burtonshaw-Gunn, The Essential Management Toolbox, 2009, ISBN 0-470-68743-6, s. 55, 68, 198.
  20. ↑ Gerard Parr, Philip Morrow, Sensor Systems and Software: Second International ICST Conference, S-Cube 2010, Miami, FL, December 13-15, 2010, Revised Selected Papers, Springer, 19 października 2011, s. 233, ISBN 978-3-642-23583-2 [dostęp 2017-11-10] (ang.).
  21. ↑ Richard Smith, et al., The Effective Change Manager’s Handbook, 2014, p. 419.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.