19 Brygada WOP – związek taktyczny Wojsk Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne

Brygada sformowana została w 1950 na bazie 7 Brygady Ochrony Pogranicza, na podstawie rozkazu MBP nr 043/org z 3 czerwca 1950. Nowa numeracja batalionów i brygad weszła w życie z dniem 1 stycznia 1951. Sztab brygady stacjonował w Kętrzynie. W styczniu 1951 221 batalion WOP (przemianowany 194 batalion) w całości został przekazany 22 Brygadzie WOP. Z brygady odeszły strażnice nr 118-121
Zgodnie z etatem czasu „P” nr 352/21 , na dzień 1 listopada 1954 brygada liczyła 1267 żołnierzy, a etat czasu „W” nr 0352/18 przewidywał 1410 żołnierzy.

Rozformowana w 1956. Na jej bazie powstały: Grupa Manewrowa WOP i Samodzielny Oddział Zwiadowczy WOP Kętrzyn

Skład organizacyjny

W 1950:

• dowództwo, sztab i pododdziały dowodzenia
• 191 batalion WOP – Braniewo
• 192 batalion WOP – Bartoszyce
• 193 batalion WOP – Węgorzewo
• 194 batalion WOP – Kowale Oleckie
• Graniczna Placówka Kontrolna Bartoszyce
• Graniczna Placówka Kontrolna Braniewo (potem w Gronowie)
• Graniczna Placówka Kontrolna Skandawa

W 1955:

• dowództwo – Kętrzyn
• 192 batalion WOP – Bartoszyce
• 193 batalion WOP – Węgorzewo
• 221 batalion WOP – Gołdap

Sztandar oddziału

Sztandar Mazurskiemu Oddziałowi WOP nr 5 ufundowało społeczeństwo ziemi warmińsko-mazurskiej.

Na lewej stronie płatu sztandaru wyhaftowane są herby miast: Olsztyna, Bartoszyc, Kętrzyna i Olecka. Na drzewcu znajduje się 47 gwoździ pamiątkowych, a wśród nich gwoździe od powiatów granicznych z napisami: „Powiat Braniewski”, „Powiat Kętrzyński”, „Powiat Bartoszycki”, „Powiat Landsberg ” i „Powiat Węgorzewski”

W kolejnych latach następowała zmiana numeracji jednostki jej nazwy, ale nie dokonywano już na nim żadnych zmian i poprawek.

Do Muzeum Wojska Polskiego przekazywany był dwukrotnie. Pierwszy raz 20 maja 1956, ale już 19 grudnia 1957 powrócił do Kętrzyna, aby po raz drugi wrócić do Muzeum WP 28 lipca 1964.

Dowódcy brygady

• ppłk Ilia Sznajdler
• mjr Wojciech Piekarski

Przekształcenia

5 Oddział Ochrony Pogranicza → 5 Mazurski Oddział WOP → 7 Brygada Ochrony Pogranicza → 19 Brygada WOP → Grupa Manewrowa WOP Kętrzyn i Samodzielny Oddział Zwiadowczy WOP Kętrzyn → 19 Oddział WOP → 19 Kętrzyński Oddział WOP

Przypisy

Bibliografia

• Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945-1985. Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
• Grzegorz Goryński. Plany mobilizacyjne Wojsk Ochrony Pogranicza okresu zimnej wojny – zadania na rzecz MON. „Biuletyn Historyczny Muzeum Marynarki Wojennej”. 36/2021, 2021. Gdynia: Muzeum Marynarki Wojennej. ISSN 0137-5539. 
• Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945-1991). Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
• Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
• Archiwum Straży Granicznej, DWOP sygn.2825/1. Rejestr główny jednostek WOP.
• Archiwum Straży Granicznej, zespół archiwalny DWOP, sygn. 1842/9, Historia Kętrzyńskiego Oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza. Kętrzyn 1961.