Ziemia sieradzka (łac. Terra Siradiensis) – kraina historyczna, stanowiąca część ziemi łęczycko-sieradzkiej. Także jednostka terytorialna dawnej Polski.

Ziemia sieradzka graniczy na zachodzie z ziemią kaliską (wschodnią Wielkopolską), na południowym zachodzie z ziemią wieluńską, na północnym zachodzie z ziemią łęczycką (granica przebiega na Nerze i Wolbórce), na zachodzie z ziemią sandomierską (część Małopolski, granica przebiega na Pilicy) i na południu z ziemią krakowską (część Małopolski).

Historia

Ziemia sieradzka od czasów najdawniejszych była zamieszkiwana przez różne plemiona. Kazimierz Tymieniecki wiąże ją z Wiercanami, co pozwalałoby na określanie tej części kraju mianem „Warcja” lub „Wiercza”. Wydaje się jednak, że nadwarciańskie osadnictwo, Sieradz (wraz z pierwotną osadą Mnichów) oraz Spycimierz, stanowiło jedynie część większego obszaru osadniczego w skład, którego wchodziła również Łęczyca (wraz z pierwotną osadą Tum).

W „Powieści minionych lat” wśród sąsiadów Rusi zostało wymienione plemię „Lutyczów” („Łuticzi”). Wydaje się, że chodzi w tym przekazie o plemię Łęczycan (lub Łączan), które mogło zajmować ziemie mieszczące się między grodami Gnieznem, Kaliszem i Krakowem oraz pograniczem dzielącym siedziby Słowian zachodnich od obszarów penetrowanych przez Słowian wschodnich. Łęczyca pełniłaby funkcję naczelnego grodu dla terytorium rozciągającego się po wschodniej i zachodniej stronie Wisły (po obu stronach rzeki w okolicach Czerska), i sięgającego na zachód aż po ujście Neru do Warty i Wartę. Terytorium Łęczycan na południowo-wschodnich rubieżach przekraczało Pilicę i zbliżało się do Radomia. Od północy Łęczycanie graniczyli z Mazowszanami, którzy znajdowali się na prawym brzegu Wisły, na północ od obecnej Warszawy. Ziemia sieradzka stanowi część pierwotnego obszaru Łęczycan.

Pojęcie „ziemi” (łac. terrae) pojawia się w nomenklaturze polskich jednostek terytorialnych w XII–XIII w. stanowiąc ważne ogniwo w historii kształtowania się organizmu państwa po rozbiciu dzielnicowym Polski. W latach 1305–1306 Władysław I Łokietek, jeszcze przed śmiercią czeskiego Wacława III, opanował wraz z Małopolską, Kujawami i cząstką Wielkopolski także dzielnice łęczycką i sieradzką, które weszły w skład zasadniczego zrębu odbudowywanego państwa polskiego. Od tego czasu dzielnice te zaczęły zmieniać swój charakter, co przejawiało się również w sposobie ich określania. Zaczyna zanikać dotychczasowa nazwa „księstwa”, a w to miejsce zaczyna się używać terminu „ziemia”. Początkowo terminów tych używano wymiennie. S. Zajączkowski przywołuje przykład przywilejów Łokietka z lat 1296 i 1308 dla klasztoru w Sulejowie, gdzie są wymienione wsie in ducatu Syradie (w księstwie sieradzkim). Jednakże w innych dokumentach, tak książęcych, jak i biskupich, z lat 1296, 1298, 1314 i 1331 występuje określenie „terra”. Staje się ono wkrótce częścią składowa tytulatury Łokietka, którego kancelaria jednak, nawet już po koronacji w 1320 r., w wydawanych dokumentach używała preambuły następującej treści: Rex Poloniae, nec non terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Lanciciae, Cujaviae, Siradiaeque dux (Król Polski, a także władca ziem krakowskiej, sandomierskiej, łęczyckiej, kujawskiej i sieradzkiej). Stopniowe zanikanie określenia „księstwo” i coraz częstsze pojawianie się terminu „ziemia” wskazują na coraz większą integrację państwa, które dawne udzielne księstwa zaczęło traktować jako części składowe swego terytorium. W XIV w. dawne księstwa dzielnicowe, nad którymi w imieniu króla władał wojewoda, nazwano województwami, natomiast mniejsze nazywano w dalszym ciągu ziemiami, np. dotyczyło to ziemi wieluńskiej, która ok. 1420 r. weszła w zależność od wojewody sieradzkiego.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości ziemie te znalazły się na obszarze województwa łódzkiego i kieleckiego. 1 września 1939 roku, kiedy to rozpoczął się atak na Polskę przez III Rzesze, został zbombardowany nieodległy Wieluń oraz zajęty obszar pomiędzy granicą niemiecką, a rzeką Wartą. Ostatecznie ziemie te znalazły się częściowo w Generalnym Gubernatorstwie, a częściowo w zasięgu administracji III Rzeszy Niemieckiej.

Obecnie większość historycznej Ziemi Sieradzkiej wchodzi w skład województwa łódzkiego, a niewielka jej część do województwa wielkopolskiego i śląskiego.

Miasta i powiaty ziemi sieradzkiej

W ziemi sieradzkiej leżą następujące miasta:

W ziemi sieradzkiej leżą obecnie następujące powiaty i miasta na prawach powiatu:   powiat sieradzki,   powiat zduńskowolski,   powiat łaski,   powiat bełchatowski,   powiat poddębicki,   powiat pabianicki,   Piotrków Trybunalski i powiat piotrkowski,   powiat radomszczański,   powiat pajęczański,   Łódź,   powiat łódzki wschodni,   powiat tomaszowski,   powiat wieluński,   powiat wieruszowski,   powiat częstochowski,   powiat turecki,   powiat kolski,   powiat kaliski.  W przypisach przy każdym powiecie podane jest, która część danego powiatu leży w ziemi sieradzkiej.

Galeria

• Fara w Sieradzu
• Klasztor w Sieradzu
• Rynek w Sieradzu
• Klasztor bernardynów w Warcie
• Rynek w Warcie
• Zamek Królewski w Piotrkowie Trybunalskim
• Fara w Piotrkowie Trybunalskim
• Rynek w Piotrkowie Trybunalskim
• Wielka Synagoga w Piotrkowie Trybunalskim
• Opactwo cystersów w Sulejowie
• Romańska fasada w opactwie
• Opactwo cystersów w Sulejowie
• Zamek w Uniejowie
• Kościół gotycki w Szadku

Zobacz też

• krainy historyczne w Polsce
• ziemia łęczycko-sieradzka
• kasztelania sieradzka
• prowincja i księstwo łęczyckie
• księstwo sieradzkie
• województwo sieradzkie (I Rzeczypospolita)
• województwo sieradzkie (1975-1998)
• województwo piotrkowskie (1975-1998)
• województwo łódzkie w różnych okresach historycznych
• województwo łódzkie

Uwagi

Przypisy