Zabytek Zadbany – konkurs organizowany przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, mający na celu upowszechnianie poprawnej dbałości o zabytki. Konkurs w szczególności propaguje poprawnie prowadzone prace konserwatorskie, rewaloryzacyjne i adaptacyjne, a także utrzymanie i zagospodarowanie zabytków. Nadzór nad konkursem ma Generalny Konserwator Zabytków, a sprawuje go w imieniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Konkurs Zabytek Zadbany kierowany jest do właścicieli, użytkowników, posiadaczy i zarządców obiektów zabytkowych.

Historia

Konkurs powstał w 1975 roku. Zapoczątkowany został przez polskiego architekta i historyka Bohdana Rymaszewskiego, który w latach 1971–1983 pełnił funkcję generalnego konserwatora zabytków. Od początku istnienia konkursu jego zasady pozostają w dużej mierze bez zmian i od samego początku organizowany jest przez generalnego konserwatora zabytków.

Ocenie podlegają prace przeprowadzone w przeciągu ostatnich pięciu lat. Od samego początku kapituła konkursu zwraca szczególną uwagę na wysoką jakość wykonywanych prac zgodnie ze sztuką konserwatorską i wytycznymi konserwatora zabytków. Pierwsza edycja konkursu zbiegła się z Międzynarodowym Rokiem Ochrony Zabytków w 1975 roku. W dawnym ustroju, w latach 70. i 80. XX wieku użytkownikami, właścicielami czy też zarządcami obiektów zabytkowych najczęściej były podmioty państwowe: PGR-y, ośrodki zdrowia, szkoły czy też wojsko. Zdarzały się też wyjątki np. w postaci lokalnych stowarzyszeń i osób prywatnych, chociaż w latach 1975–1984 takich laureatów było tylko około dziesięciu procent ze wszystkich nagrodzonych. W latach 1975–1980 w konkursie nie było żadnych kościołów i innych obiektów sakralnych. Później stały się one regularnymi uczestnikami konkursu. Po roku 1992, gdy w stan likwidacji postawiono PGR-y, do konkursu w większej mierze zaczęto zgłaszać pałace, dwory i zamki. Robili to zarówno prywatni właściciele, jak i samorządu lokalne.

Dość duże zmiany nastąpiły w roku 1999. Wówczas to konkurs zaczął być organizowany przez dalej przez generalnego konserwatora zabytków, ale od tej pory pod patronatem marszałka Sejmu RP oraz ministra kultury i dziedzictwa narodowego. Ponadto utworzono trzy kategorie: architektury i budownictwa, dzieła sztuki obronnej (lub ich części) oraz zabytki archeologiczne o własnej formie terenowej. Zrezygnowano natomiast z zabytkowych cmentarzy, układy urbanistyczne i zespoły budowlane oraz zabytkowe parki i ogrody. O ile przez wcześniejsze 25 lat obiekty zgłaszali konserwatorzy wojewódzcy, to od 1999 roku mogli to robić tylko właściciele lub użytkownicy obiektów, którzy zgłaszali budynki do konserwatora wojewódzkiego, a ten po ocenie obiektów na swoim terenie nominował do nagrody maksymalnie dwa. W dalszym etapie komisja przy konserwatorze generalnym wybierała maksymalnie sześć. Spośród nich konserwator generalny wybierał nie więcej niż trzech równorzędnych laureatów. Otrzymywali oni dyplom oraz brązową tablicę informującą o zwycięstwie, przeznaczoną do umieszczenia na obiekcie. Od tego też czasu nagrodę Zabytku Zadbanego mogły otrzymać zaledwie trzy obiekty w jednym roku.

Kategorie

W konkursie jest pięć kategorii:

  • Utrwalenie wartości zabytkowej obiektu;
  • Rewaloryzacja przestrzeni kulturowej i krajobrazu;
  • Adaptacja obiektów zabytkowych;
  • Architektura i budownictwo drewniane;
  • Zabytki techniki.

W każdej z nich nominuje się nie więcej niż cztery obiekty. Spośród nich jeden dostaje tytuł laureata, pozostałe wyróżnienia. Ponadto jest szósta specjalna kategoria właściwe użytkowanie i stała opieka nad zabytkiem. W tej kategorii jeden obiekt lub dwa (ex aequo) mogą otrzymać tytuł laureata. Nie nadaje się w tej kategorii wyróżnień.

Nagrodzeni i wyróżnieni w latach 2012-2020

2012
2013
2014
2015
2016
  • Utrwalenie wartości zabytkowej obiektu: kościół Chrystusa Króla w Kwitajnach
  • Rewaloryzacja przestrzeni kulturowej i krajobrazu: Dwór w Kłóbce
  • Adaptacja obiektów zabytkowych: Dworzec Morski w Gdyni (ob. Muzeum Emigracji w Gdyni)
  • Architektura i budownictwo drewniane: Dom Ludowy w Supraślu
  • Architektura przemysłowa i dziedzictwo techniki: Kanał Elbląski: pochylnie Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie, Całuny; śluzy: Miłomłyn, Zielona, Ostróda, Mała Ruś
2017
2018
2019

2020

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Zabytek zadbany [online], nid.pl [dostęp 2019-05-11].
  2. 1 2 3 4 5 6 Piotrowska 2015 ↓, s. 211.
  3. ↑ Piotrowska 2015 ↓, s. 212.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Piotrowska 2015 ↓, s. 219.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Edycja 2012 [online], nid.pl [dostęp 2020-05-03].
  6. 1 2 3 4 5 Znamy laureatów konkursu Zabytek Zadbany! [online], nid.pl [dostęp 2020-05-03].
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Znamy laureatów konkursu Zabytek Zadbany! [online], nid.pl [dostęp 2020-05-03].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Znamy już laureatów konkursu Zabytek Zadbany 2015 [online], nid.pl [dostęp 2020-05-03].
  9. 1 2 3 4 5 Joanna Piotrowska: Zabytek zadbany A.D. 2016. Warszawa: Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2016. ISBN 978-83-63260-70-5. (pol.).
  10. 1 2 3 4 5 6 Joanna Piotrowska: Zabytek zadbany A.D. 2017. Warszawa: Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2017. ISBN 978-83-63260-91-0. (pol.).
  11. 1 2 3 4 5 6 Joanna Piotrowska: Zabytek Zadbany A.D. 2018. Warszawa: Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2018. ISBN 978-83-66160-16-3. (pol.).
  12. 1 2 3 4 5 6 Poznaliśmy nagrodzonych w konkursie Zabytek Zadbany 2019! [online], nid.pl [dostęp 2019-05-11] [zarchiwizowane z adresu 2019-05-02].
  13. 1 2 3 4 5 Rozstrzygnięto konkurs Zabytek Zadbany 2020. Zobacz najlepsze renowacje roku [online], HISTORIA.org.pl, 28 maja 2020 [dostęp 2020-06-22] (pol.).
  14. 1 2 3 4 5 Konkurs „Zabytek Zadbany” rozstrzygnięty! [online], nid.pl [dostęp 2020-06-22].

Bibliografia

  • Joanna Piotrowska: Ciągłość i zmiana – krótka historia konkursu. W: Iwona Liżewska: Zabytek zadbany: co to znaczy. Warszawa: Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2015. ISBN 978-83-63260-26-2.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.