Viola bastarda – termin określający tenorową wersję smyczkowego instrumentu muzycznego – violi da gamba, oraz rodzaj formy muzycznej i wirtuozerski styl gry na violach.
Styl kompozytorski rozpowszechniony i popularny głównie we Włoszech, na przełomie XVI i XVII wieku. Polegał na łączeniu kilku linii melodycznych kompozycji polifonicznej w jedną figurację, i wzbogacaniu jej dyminucjami oraz rozmaitymi ornamentami. Nazwany był „bastardem”, ponieważ melodia wynikowa pochodziła od dwóch lub kilku innych. Pierwsza wzmianka terminu „viola bastarda” pochodzi z traktatu Il vero modo di diminuir z 1584 kompozytora szkoły weneckiej Girolamo Dalla Casy. Do współczesności zachowało się 39 kompozycji. Instrumentem dedykowanym do wykonawstwa stylu były, posiadające szeroką skalę muzyczną viole bastarda – tenorowe viole da gamba. Czasami, w celu powiększenia zakresu dźwięków, ich strój był modyfikowany z kwartowo-tercjowego na kwintowo-kwartowy. Zasadniczo, instrument niewiele różnił się od violi da gamba, stąd przypuszcza się, że dookreślenie „bastarda” stosowano raczej ze względu na jego funkcję (wirtuozerskie wykonywanie pasaży) niż budowę. W Anglii, violę bastarda wyposażano w struny rezonansowe i nazywano lyra-viol, a we Włoszech dopuszczano basowy akompaniament kameralnego zespołu viol lub pojedynczych instrumentów szarpanych: klawesynu lub lutni.
Przypisy
- 1 2 3 4 Baculewski et al. 2006 ↓, s. 926.
- ↑ Ekiert 2006 ↓, s. 552.
- ↑ Sela 2022 ↓, s. 75.
- 1 2 3 4 Robinson 2001 ↓, lead.
- ↑ Sela 2022 ↓, s. 58.
- ↑ Sachs 2005 ↓, s. 335.
- ↑ Drobner 1997 ↓, s. 45.
Bibliografia
- Krzysztof Baculewski et al.: Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-13410-0.
- Mieczysław Drobner: Instrumentoznawstwo i akustyka. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1997. ISBN 83-224-0469-7.
- Janusz Ekiert: Bliżej muzyki: encyklopedia. Warszawa: Muza SA, 2006. ISBN 978-83-7200-087-3.
- Lucy Robinson, Viola bastarda, [w:] Grove Music Online, Oxford University Press, 2001, DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.29444 [dostęp 2024-03-20] (ang.).
- Kurt Sachs: Historia instrumentów muzycznych. Stanisław Olędzki (tłum.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen, 2005. ISBN 83-7233-036-0.
- Sarig Sela. Guidelines for Improvising Divisions, Based on Sixteenth-Century Treatises, Statistical Evidence, and a Novel Categorization. „Historical Performance”. 3, s. 47–93, 2022. Bloomington, IN: Indiana University Press. DOI: 10.2979/hpf.2022.a890447. ISSN 2574-4178.