Tolpis wąsatka | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Podkrólestwo | |||
| Nadgromada | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Nadklasa | |||
| Klasa | |||
| Nadrząd | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj |
tolpis | ||
| Nazwa systematyczna | |||
| Tolpis Adans. Fam. Pl. 2: 112 (1763) | |||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
T. barbata (Linnaeus) J. Gaertner | |||
| Synonimy | |||
| |||
Tolpis, pępawnica (Tolpis Adans.) – rodzaj roślin zielnych, należący do rodziny astrowatych. Obejmuje 22 gatunki. Rośliny te występują naturalnie w basenie Morza Śródziemnego i w Europie Środkowej, na północ sięgając do Czech i Niemiec, na Bliskim Wschodzie, w Afryce Północnej oraz we wschodniej części tego kontynentu sięgając po jego południowy kraniec i Madagaskar. Centrum zróżnicowania stanowią wyspy Makaronezji, gdzie rośnie ich 15 gatunków. Szeroko rozprzestrzeniony poza pierwotny zasięg jest tolpis wąsatka Tolpis barbata introdukowany na Wyspy Brytyjskie, do Kalifornii, Wenezueli i Australii.
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny jednoroczne, rzadziej byliny i rośliny dwuletnie, osiągające od kilku do ponad 100 cm wysokości. Wytwarzają korzenie palowe. Pędy zwykle pojedyncze, czasem rozgałęziające się w górze, nagie lub owłosione.
- Liście
- Odziomkowe i łodygowe, ogonkowe lub siedzące (w górze pędu zwykle siedzące). Blaszka jajowatolancetowata do równowąskiej, całobrzega, ząbkowana do pierzasto klapowanej, naga lub owłosiona.
- Kwiaty
- Zebrane w koszyczki wyrastające pojedynczo lub w luźnych podbaldachach na szczycie pędu. Szypuły kwiatostanów cienkie (nierozdęte). Pod okrywami znajduje się 8–13 równowąskich lub nitkowatych listków. Okrywy są dzwonkowate, o średnicy od 5 do ponad 10 mm. Listki okrywy w liczbie ponad 20, w dwóch lub większej liczbie serii, równowąskie, na szczycie nitkowato zakończone, równej lub nierównej długości, często pajęczynowato owłosione. Dno koszyczka płaskie, dziurkowane, bez plewinek. Kwiaty w liczbie 30 do ponad 100, wszystkie języczkowate, zwykle żółte, często wewnętrzne fioletowate lub brązowe.
- Owoce
- Brązowe lub czarne niełupki kształtu walcowatego, bez dzióbka, z 6–8 zazwyczaj wiązkami lub żeberkami, nagie lub owłosione. Na szczycie z trwałym, białawym puchem kielichowym.
Systematyka
Rodzaj z podplemienia Cichoriinae, plemienia Cichorieae i podrodziny Cichorioideae w obrębie rodziny astrowatych Asteraceae.
- Wykaz gatunków
- Tolpis azorica (Nutt.) P.Silva
- Tolpis barbata (L.) Gaertn. – tolpis wąsatka, pępawnica brodata
- Tolpis calderae Bolle
- Tolpis capensis (L.) Sch.Bip.
- Tolpis coronopifolia (Desf.) Biv.
- Tolpis crassiuscula Svent.
- Tolpis farinulosa Walp.
- Tolpis glabrescens Kämmer
- Tolpis glandulifera Bolle
- Tolpis × grossii Talavera
- Tolpis laciniata Webb
- Tolpis lagopoda C.Sm. ex Link
- Tolpis liouvillei Braun-Blanq. & Maire
- Tolpis macrorhiza (Banks ex Hook.) DC.
- Tolpis mbalensis G.V.Pope
- Tolpis nemoralis Font Quer
- Tolpis proustii Pit.
- Tolpis santosii D.J.Crawford, Mort & J.K.Archibald
- Tolpis staticifolia (All.) Sch.Bip.
- Tolpis succulenta (Aiton) Lowe
- Tolpis umbellata Bertol.
- Tolpis virgata (Desf.) Bertol.
- Tolpis webbii Sch.Bip.
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2023-04-13] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2023-04-13] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Tolpis Adans.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2023-04-13].
- ↑ Tolpis Adanson, [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [online], Smithsonian Institution [dostęp 2023-04-13].
- 1 2 Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 193, ISBN 978-83-62975-45-7.
- 1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 185. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ David J. Mabberley, Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 927, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
- 1 2 3 4 John L. Strother, Tolpis Adanson, [w:] Flora of North America [online], eFloras.org [dostęp 2023-04-13].
- ↑ Genus: Tolpis Adans.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2023-04-13].
Identyfikatory zewnętrzne (takson):
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.