Tell Arpaczija
Państwo

 Irak

Położenie na mapie Iraku
36°29′45″N 42°57′10″E/36,495833 42,952778

Tell Arpaczija – tell, stanowisko archeologiczne w północnym Iraku na obrzeżach miasta Mosul. Położone na lewym brzegu rzeki Tygrys, w odległości sześciu kilometrów od starożytnego miasta Niniwa. Odkryte na wzgórzu jedenaście poziomów archeologicznych podzielonych na cztery fazy stanowi najlepiej udokumentowaną sekwencję rozwoju kultury Halaf, której centrum stanowiło Tell Arpaczija. Początki osady datowane są na koniec VI tysiąclecia p.n.e.

Wykopaliska

Pierwsze prace wykopaliskowe w Tell Arpaczija przeprowadziła angielska ekspedycja Maxa Mallowana w 1933 roku, choć już w 1928 roku Reginald Campbell Thompson odkrył ceramikę kultury Halaf na powierzchni wzniesienia. Efekty prac brytyjskiej ekspedycji zostały opublikowane w 1935 roku. W 1976 roku kolejne prace wykopaliskowe prowadzone przez Ismaila Hijare przyczyniły się do odkrycia kolejnych poziomów archeologicznych odnoszących się do kultury Halaf.

Fazy w architekturze i Spalony Dom

Z najstarszej fazy 1 w Tell Arpachija pochodzą prostokątne domostwa budowane z glinianych cegieł na gruncie bez fundamentów. W młodszej fazie 2 obok budynków prostokątnych pojawiają się owalne (w tym jeden z pomalowanymi na czerwono ścianami oraz kamiennym ogrodzeniem). Dla fazy 3 charakterystyczne są owalne budynki z prostokątnymi przedsionkami na kamiennym fundamencie. Z najmłodszej fazy 4 pochodzi tak zwany Spalony Dom (ang. Burnt House) – zniszczony częściowo przez ogień budynek w którym odnaleziono najwięcej (ponad 150) zabytków, w tym zdobioną ceramikę, kamienne naczynia oraz figurki. W interpretacji Maxa Mallowana Spalony Dom miał być warsztatem ceramicznym i kamieniarskim. W interpretacjach innych uczonych budynek mógł być składem cennych przedmiotów społeczności Tell Arpaczija lub skarbcem w którym lokalny przywódca przechowywał swoje rzeczy. Według Charlesa Maiselsa budynek mógł stanowić dla osady emporium (emporion) w którym przechowywano rzeczy na potrzeby handlu wymiennego z innymi osadami. Nie jest znana przyczyna spalenia domu, a interpretacje są bardzo rozbieżne: od pożaru podczas najazdu ludzi kultury Ubajd po spalenie podczas rytualnej kremacji.

Pochówki

Na kilku poziomach archeologicznych odnaleziono ślady pochówków. Blisko owalnych budynków fazy 2 odkryto pochówki czaszek z glinianymi maskami charakterystyczne dla praktyk religijnych Syrii oraz Jerycha. Wczesny cmentarz z ponad 50 pochówkami przez większość czasu usytuowany był poza osadą. Niektóre z pochówków sugerują praktyki celowej deformacji czaszek. Groby zawierają dary w postaci malowanej, polichromowanej ceramiki, a jeden z grobów zawiera gliniane naczynie z unikalnym przedstawieniem długowłosej kobiety oraz myśliwego z łukiem. Niektóre z dziwnych praktyk religijnych stosowanych w Tell Arpaczija skłoniły Ismaila Hijarę do wysunięcia tezy, że osada stanowiła rytualne centrum dla elit, choć ślady zwykłego codziennego życia temu przeczą.

Dieta mieszkańców

Z najwcześniejszych faz Tell Arpaczija pochodzą ślady udomowienia i hodowli kóz oraz owiec, których liczebność malała z czasem na rzecz hodowli bydła oraz świń. Odnaleziono nieliczne ślady polowań na onagery i gazele. Wykorzystywano pszenicę, jęczmień, soczewicę oraz len. Jednak ze względu na wysoki poziom wykonywanej w Tell Arpaczija ceramiki, osada mogła w pewnym stopniu porzucić rolnictwo i stanowić centrum wytwórcze luksusowych przedmiotów na potrzeby handlu wymiennego.

Rzemiosło

Tell Arpaczija jest modelowym stanowiskiem dla kultury Halaf. Najliczniej zachowanymi artefaktami w Arpaczija są amulety wykonywane z takich materiałów jak czarny steatyt, bawiony wapień, kalcyt, terakota, a nawet fryta i kwarcyt. Do wykonywania ozdobnej biżuterii używano tutaj również obsydianu, kwarcu czy lapis lazuli. Na wysokim poziomie stało garncarstwo, nawet to z początkowego okresu rozwoju osady, kiedy nie używano jeszcze koła garncarskiego. Wykonywane w Tell Arpaczija gliniane naczynia były ozdabiane kolorową polichromią oraz zwierzęcymi motywami. Wytwarzaną w swoich warsztatach ceramikę mieszkańcy Tell Arpaczija eksportowali do innych osad, m.in. Tell Gawra, gdzie archeolodzy odnaleźli jej pozostałości.

Przypisy

  1. ↑ Peter Peregrine, Melvin Ember (red.), Encyclopedia of Prehistory: Volume 8: South and Southwest Asia, 2002, s. 246.
  2. ↑ Ian Shaw, Robert Jameson (red.), A dictionary of Archaeology, Oxford 1999, s. 75.
  3. ↑ S. Dunham, Notes on the Relative Chronology of Early Northern Mesopotamia, w: Journal of the Ancient Near Eastern Society of Columbia University, Tom 15, 1983, s. 13.
  4. 1 2 Encyclopedia of Prehistory, s. 246.
  5. ↑ S. Campbell, The Burnt House at Arpachiyah: A Reexamination, w: Bulletin of the American Schools of Oriental Research, nr 318, maj 2000, s. 2-3.
  6. ↑ The Cambridge Ancient History. Part 1. Prolegomena and prehistory, Cambridge 1970, s. 398.
  7. ↑ Norman Yoffee, Jeffery J. Clark (red.), Early Stages in the Evolution of Mesopotamian Civilization: Soviet excavation in Northern Iraq, 1993, s. 207-208; Encyclopedia of Prehistory, s. 246.
  8. ↑ The Cambridge Ancient History, s. 279.
  9. ↑ Peter Roger, Stuart Moorey, Ancient Mesopotamian Materials and Industries: The Archaeological Evidence, Oxford 1994, s. 77.
  10. ↑ A dictionary of Archaeology, s. 249.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.