Tatsuta Maru (jap. 龍田丸) – japoński statek pasażersko-towarowy, należący do Nippon Yūsen (NYK). Został zbudowany w latach 1927–1929 przez Mitsubishi Shipbuilding & Engineering Co. w Nagasaki, w Japonii. Nazwa statku pochodzi od Tatsuta Jinja (龍田神社), ważnego chramu shintō w prefekturze Nara.

Przeszłość

„Tatsuta Maru” i jego siostrzane statki „Asama Maru” i „Chichibu Maru” zostały zbudowane na potrzeby pierwszych, szybkich (codwutygodniowych) rejsów przez Pacyfik, rozpoczętych jesienią 1929 roku.

NYK, reklamując te statki, charakteryzowała je jako „królowe morza”. Do głównych obsługiwanych portów należały: Hongkong, Szanghaj, Kobe, Jokohama, Honolulu, Los Angeles i San Francisco. Podróż z Jokohamy do San Francisco trwała zazwyczaj 15 dni, z taryfami zaczynającymi się od 190 dolarów w drugiej klasie i 315 dolarów w pierwszej klasie.

Szczegóły

Statek o pojemności 16 975 ton miał długość 178 m i szerokość całkowitą o długości 22 m (71 stóp). Posiadał cztery silniki wysokoprężne Mitsubishi-Sulzer, dwa kominy, dwa maszty, cztery śruby i prędkość serwisową 21 węzłów. Faktycznie potrzebny był tylko jeden komin, drugi dodano ze względu na wygląd.

„Tatsuta Maru” zapewniał miejsca dla 222 pasażerów pierwszej klasy, 96 – drugiej i 504 – trzeciej. Załoga liczyła 330 osób.

Statek został zbudowany w stoczni nr 451 Mitsubishi Shipbuilding & Engineering Co. w Nagasaki i zwodowany 12 kwietnia 1929 roku. Kiedy był już prawie ukończony, został mocno uszkodzony przez pożar 7 lutego 1930 roku. Zniszczenia zostały szybko naprawione i budowa została wkrótce ukończona.

Służba cywilna

„Tatsuta Maru” odbył swój dziewiczy rejs, żeglugę z Jokohamy do San Francisco, w dniu 15 marca 1930 r.. Po tym zaczęto organizować regularne usługi transportu przez Pacyfik, przez Honolulu. W październiku 1931 roku przewiózł do Japonii członków zespołów Major League Baseball, w tym Babe'a Rutha i Lou Gehriga, na japońsko-amerykański mecz towarzyski. W dniu 12 listopada 1936 roku został pierwszą cywilną jednostką mającą możliwość przepłynięcia pod mostem zatoki San Francisco-Oakland, najdłuższym w tamtym czasie na świecie.

W 1938 roku transkrypcja nazwy statku została zmieniona na „Tatuta Maru” (taka sama wymowa) zgodnie z ówczesnymi zasadami zapisu.

W styczniu 1940 roku „Tatuta Maru” miał przewieźć 512 marynarzy z transportu niemieckiego SS „Columbus”, którzy zostali internowani w Stanach Zjednoczonych po tym, jak uciekli ze statku, zamiast oddać się w ręce Brytyjczyków. Jednak z powodu nacisków politycznych wywieranych na rząd amerykański nie pozwolono im wejść na pokład. W czerwcu tego samego roku statek przybył do San Francisco z 40 żydowskimi uchodźcami z Rosji, Austrii, Niemiec i Norwegii, którym udało się dotrzeć do Japonii przez Syberię.

W dniu 20 marca 1941 roku na pokładzie „Tatuta Maru” przybył do San Francisco pułkownik Hideo Iwakuro wysłany przez premiera Hideki Tōjō do pomocy ambasadorowi, admirałowi Kichisaburō Nomurze, w negocjacjach ze Stanami Zjednoczonymi.

26 lipca prezydent Franklin D. Roosevelt podpisał rozporządzenie wykonawcze dot. przejęcia japońskich aktywów w Stanach Zjednoczonych w odwecie za inwazję Japonii na Indochiny Francuskie. „Tatuta Maru” był wówczas w San Francisco, a władze amerykańskie skonfiskowały od Yokohama Specie Bank (Yokohama Shōkin Ginkō) ponad dziewięć milionów dolarów w obligacjach.

30 lipca rząd amerykański przyznał „Tatuta Maru” licencję na zakup oleju opałowego w ilości niezbędnej na rejs do Japonii. Był to ostatni oficjalny eksport ropy z USA do Japonii przed rozpoczęciem II wojny światowej. W podróży powrotnej do Japonii załoga statku zmagała się z zatruciem pokarmowym, które dotknęło 125 pasażerów, z czego ośmiu zmarło. Jednym z chorych był Susumu Nikaidō, powojenny polityk i wiceprzewodniczący Partii Liberalno-Demokratycznej. Incydent był tematem eseju pt.: Tatsuta Maru no chūdoku jiken („Sprawa zatrucia na 'Tatsuta Maru'”) pisarki Yuriko Miyamoto. Został on opublikowany w Katei Shimbun („Gazecie Domowej”) 21 sierpnia 1941 roku.

30 sierpnia „Tatuta Maru” przetransportował do Szanghaju 349 uchodźców, polskich Żydów, którzy przybyli przez Syberię do Kobe w Japonii, dzięki „akcji wizowej” japońskiego konsula w Kownie, Chiune Sugihara.

W dniu 15 października, w porozumieniu z rządem japońskim, „Tatuta Maru” został tymczasowo wyznaczony do wymiany dyplomatycznej i został wykorzystany do repatriacji 608 alianckich obywateli do Stanów Zjednoczonych. Płynąc w całkowitej ciszy radiowej, 30 października przybył do San Francisco i po wejściu na pokład 860 obywateli Japonii, 14 listopada powrócił do Jokohamy przez Honolulu. Była to ostatnia podróż cywilna pomiędzy Japonią a Stanami Zjednoczonymi przed atakiem japońskim na Pearl Harbor. Statek wypłynął z Jokohamy 2 grudnia, rzekomo w drugim rejsie repatriacyjnym, aby przywieźć Japończyków z Meksyku. Rejs ten był jednak mistyfikacją. 6 grudnia kapitan otworzył zapieczętowane rozkazy, które nakazały mu obranie kursu powrotnego. Niedługo po powrocie do Jokohamy statek został zarekwirowany przez Cesarską Marynarkę Wojenną Wielkiej Japonii.

Służba wojskowa

Na początku 1942 roku „Tatuta Maru” odbył kilka rejsów pomiędzy Japonią, Filipinami i Borneo jako transportowiec. W lipcu 1942 roku „Tatuta Maru” został ponownie wyznaczony na statek wymiany dyplomatycznej i użyty do repatriacji przedwojennych sztabów dyplomatycznych Japonii i państw alianckich. Opuścił Jokohamę wraz z brytyjskim ambasadorem, Robertem Craigie, i 60 innymi brytyjskimi dyplomatami i członkami innych delegacji dyplomatycznych i cywilów. Po dotarciu do Szanghaju i Singapuru, przyjął znacznie więcej repatriantów, dzięki czemu, gdy 27 sierpnia dotarł do Maputo w Portugalskiej Afryce Wschodniej, przetransportował ponad 1000 cywilów. Wymieniono ich na japońskich cywilów, dyplomatów i paczki Czerwonego Krzyża dla brytyjskich jeńców wojennych, będących w rękach Japończyków. Po powrocie do Japonii, został ponownie wysłany jako okręt wojskowy, zabierając ludzi i zaopatrzenie z Japonii do różnych miejsc w Azji Południowo-Wschodniej.

19 stycznia 1943 roku został przydzielony do przewozu 1180 alianckich jeńców wojennych, głównie Kanadyjczyków, z Hongkongu do Nagasaki. Więźniów było tak wielu, że nie było dla nich miejsca do położenia się. Z tego powodu „Tatuta Maru” zyskał miano „piekielnego statku”.

W dniu 8 lutego 1943 roku „Tatsuta Maru” opuścił okręg morski Yokosuka w towarzystwie niszczyciela „Yamagumo”. Statki zostały zauważone przez amerykański okręt podwodny USS „Tarpon” 42 mile na wschód od wyspy Mikura w archipelagu Izu. Po trafieniu czterema torpedami, „Tatuta Maru” zatonął, tracąc 1223 żołnierzy i pasażerów oraz 198 członków załogi. Ponieważ zatonięcie nastąpiło w nocy podczas wichury, „Yamagumo” nie znalazł żadnych ocalałych.

Zobacz też

Chiune Sugihara

Przypisy

Bibliografia

• Ponsonby-Fane, Richard Arthur Brabazon. (1935). The Nomenclature of the N.Y.K. Fleet. Tokyo : Nippon Yusen Kaisha. OCLC 27933596
• Tate, E. Mowbray. (1986). Transpacific steam: the story of steam navigation from the Pacific Coast of North America to the Far East and the Antipodes, 1867-1941. New York: Cornwall Books. ISBN 978-0-8453-4792-8; OCLC 12370774
• A.J. Barker (1971) Pearl Harbor: Purnell's History of the Second World War Book 10