Stanisław Zwojszczyk
Wisła

Stanisław Zwojszczyk w mundurze kapitana. Na naramienniku kurtki widoczny numer „11” batalionu KOP „Ostróg”.
kapitan administracji
Data i miejsce urodzenia

16 września 1894
Tomaszów Mazowiecki

Data i miejsce śmierci

13–14 kwietnia 1940
Katyń

Przebieg służby
Lata służby

1914–1940

Siły zbrojne

Wojsko Polskie

Jednostki

Batalion KOP „Kleck”

Stanowiska

dowódca batalionu

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa

Odznaczenia

Stanisław Zwojszczyk, ps. „Wisła” (ur. 16 września 1894 w Tomaszowie Mazowieckim, zm. 13–14 kwietnia 1940 w Katyniu) – kapitan administracji (piechoty) Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

Urodził się 16 września 1894 w Tomaszowie Mazowieckim, w ówczesnym powiecie brzezińskim guberni piotrkowskiej, w rodzinie Aleksandra i Marii z Rudnych. W 1909 ukończył rosyjską czteroklasową szkołę w Końskich. W 1911 został członkiem drużyny harcerskiej, zorganizowanej przez druha Jana Sadowskiego, która w 1913 została przemianowana na drużynę Sokolą.

2 października 1914 zgłosił się do Biura Werbunkowego do Legionów Polskich w rodzinnym mieście. 15 października w składzie plutonu pod dowództwem drużynowego Jana Sadowskiego pomaszerował do Piotrkowa, gdzie został wcielony do batalionu uzupełniającego Albina Fleszara, ps. „Satyr”. Następnie został przeniesiony do 3. kompanii IV batalionu 1 pułku piechoty, a później do 3. kompanii I batalionu 5 pułku piechoty. Awansował na kaprala. 17 lipca 1917, w czasie kryzysu przysięgowego, został internowany w Szczypiornie. 8 marca 1918 został zwolniony z obozu, a dwa dni później wrócił do Tomaszowa, wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej i objął dowództwo plutonu. 11 listopada 1918 wziął udział w rozbrajaniu Niemców.

W listopadzie 1918 wstąpił do 28 pułku piechoty i w jego szeregach walczył pod Cieszynem oraz w Małopolsce Wschodniej. 23 stycznia 1919, po ukończeniu pułkowej szkoły podoficerskiej, awansował na plutonowego. 7 marca 1919 pod Gródkiem Jagiellońskim został ranny w prawą dłoń. Od kwietnia 1919 walczył przeciwko bolszewikom w szeregach 1 pułku piechoty Legionów. W styczniu 1920 w bitwie pod Dyneburgiem doznał odmrożenia nóg. W szpitalu w Dyneburgu spędził trzy miesiące. W kwietniu tego roku, w stopniu sierżanta, dowodził plutonem podczas wyprawy kijowskiej. Wyróżnił się 5 czerwca pod Barachtami, 9 lipca w bitwie pod Równem, 19 sierpnia w bitwie pod Drohiczynem, 28 sierpnia pod Starosielcami i 27 września 1920 pod Żyrmunami. Na podstawie dekretu Naczelnego Wodza z 30 września 1920 dowódca 2 Armii mianował go podporucznikiem w piechocie „za dokonanie wyjątkowych czynów na polu bitwy”. 22 marca 1921 Naczelny Wódz zatwierdził ten awans z dniem 1 grudnia 1920. Od 16 marca 1921 do 22 maja 1922 był uczniem Wielkopolskiej Szkoły Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy (XII klasa zorganizowana dla oficerów młodszych mianowanych za waleczność, a nie posiadających odpowiedniego cenzusu naukowego).

11 maja 1921 dowódca 1 pp Leg. podpułkownik Jan Kazimierz Kruszewski we wniosku na odznaczenie Orderem Virtuti Militari napisał:

Dnia 9 VII 20 r. w akcji 1 Dywizji Legionów na Równe, III/1 pp Leg. zajął obronną pozycję na północ od miasta. Oddziały nasze były silnie napierane przez spieszoną kawalerię Budionnego, która zasypywała silnym ogniem nasze pozycje. Dowództwo I Brygady nakazało odwrót o godz. 21, który należało przeprowadzić nadzwyczaj ostrożnie, by opóźnić jak najdłużej posuwanie się nieprzyjacielskich oddziałów za cofającą się 1 Dywizją. Po wycofaniu się baonu, zostawiono podporucznika Zwojszczyka (wówczas sierżanta) z dwoma plutonami celem maskowania obsady pozycji baonu. Gdy cały baon marszerrował już nakazaną drogą odwrotu, został ppor. Zwojszczyk zaatakowany silnie przez nieprzyjaciela. Dzięki zręcznemu obsadzeniu odcinka przez ppor. Zwojszczyka i dzięki jego odwadze, nieprzyjaciel nie zorientował się w sytuacji i zaprzestał ataku, widząc bohaterski opór polskiej obsady. Dzięki świetnemu maskowaniu i kierownictwu w obronie przez ppor. Zwojszczyka, zdołał się III/1 pp Leg. wycofać spokojnie nie budząc w nieprzyjacielu żadnych wątpliwości co do dalszej naszej obecności.

3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podporucznika ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 130. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Po ukończeniu kursu wrócił do 1 pp Leg., w którym dowodził plutonem i kompanią oraz pełnił funkcję adiutanta batalionu. 12 lutego 1923 prezydent RP awansował go z dniem 1 stycznia 1923 na porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1920 i 26. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 2 kwietnia 1929 prezydent RP nadał mu z dniem 1 stycznia 1929 stopień kapitana w korpusie oficerów piechoty i 25. lokatą. W sierpniu tego roku został przeniesiony macierzyście do kadry oficerów piechoty z równoczesnym przeniesieniem służbowym do Korpusu Kadetów nr 3 w Rawiczu na stanowisko instruktora. 30 sierpnia 1930 został przesunięty na stanowisko dowódcy kompanii szkolnej. W marcu 1932 został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko oficera materiałowego batalionu KOP „Ostróg”. 16 listopada 1932 został przeniesiony do batalionu KOP „Dederkały” na stanowisko komendanta powiatowego Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego w Krzemieńcu. Obowiązki służbowe łączył z funkcją członka Zarządu Powiatowego Związku Strzeleckiego. 9 maja 1935 został przeniesiony do batalionu KOP „Kleck” na stanowisko dowódcy kompanii. 7 sierpnia 1936 został skierowany na czteromiesięczny kurs w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. W listopadzie 1936, po ukończeniu kursu, objął dowództwo kompanii odwodowej. Później, w tym samym stopniu i starszeństwie, został przeniesiony do korpusu oficerów administracji, grupy administracyjnej. W marcu 1939 pełnił służbę na stanowisku kwatermistrza Baonu KOP „Kleck”.

W kampanii wrześniowej 1939 dowodził odtworzonym batalionem KOP „Kleck”. Od 17 września, na jego czele, walczył przeciwko agresji ZSRR. 1 października 1939 dowodził batalionem w bitwie pod Wytycznem. Prawdopodobnie tam dostał się do niewoli sowieckiej. Przebywał w obozie w Kozielsku. 11 lub 12 kwietnia 1940 został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego. 13 lub 14 kwietnia 1940 zamordowany w Katyniu i tam pogrzebany. Od 28 lipca 2000 spoczywa na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu. Upamiętniony grobem symbolicznym na cmentarzu Parafialnym św. Rodziny we Wrocławiu (sektor 18-22-1a-1b).

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007, w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Był żonaty, miał dwie córki: Zdzisławę Lilianę (ur. 5 marca 1926) i Wiesławę Helenę (ur. 16 lutego 1930).

Ordery i odznaczenia

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Żołnierze Niepodległości : Zwojszczyk Stanisław, ps. „Wisła”. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2023-09-03].
  2. ↑ Kolekcja ↓, s. 1.
  3. ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 738.
  4. 1 2 3 Kolekcja ↓, s. 2.
  5. 1 2 3 Kiński 1992 ↓, s. 401.
  6. 1 2 Kolekcja ↓, s. 3, 4.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 Kolekcja ↓, s. 4.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Kiński 1992 ↓, s. 402.
  9. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 9 kwietnia 1921, s. 657.
  10. ↑ Szkic historyczny 1924 ↓, s. 111, 115.
  11. ↑ Spis oficerów 1921 ↓, s. 24.
  12. ↑ Kolekcja ↓, s. 6.
  13. ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 124.
  14. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 125, 447.
  15. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 121, 389.
  16. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 17, 243.
  17. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 15 lutego 1923, s. 90.
  18. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 3 kwietnia 1929, s. 107.
  19. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 sierpnia 1929, s. 293.
  20. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932, s. 253.
  21. ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 70, 907.
  22. ↑ Kolekcja ↓, s. 1, 2.
  23. 1 2 3 4 5 6 Kolekcja ↓, s. 3.
  24. 1 2 3 Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 302.
  25. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 932.
  26. ↑ Głowacki 1986 ↓, s. 391.
  27. 1 2 3 Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 344.
  28. 1 2 Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 335.
  29. ↑ Cmentarz Parafialny św. Rodziny we Wrocławiu [online], mogily.pl [dostęp 2022-09-28].
  30. ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
  31. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 41 z 6 grudnia 1921, s. 1606.
  32. ↑ M.P. z 1931 r. nr 87, poz. 137.
  33. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 11 listopada 1931, s. 370.
  34. ↑ Kolekcja ↓, s. 1 foto.
  35. ↑ Vilius Kavaliauskas: Symbole wolności bałtyckiej 1918–1940. Warszawa: Muzeum Łazienki Królewskie, 2020, s. 42. ISBN 978-83-64178-88-7.
  36. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 17.
  37. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 6 sierpnia 1929, s. 242.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.