Stanisław Ryniak

Stanisław Ryniak (zdjęcie z KL Auschwitz)
Data i miejsce urodzenia

21 listopada 1915
Sanok

Data i miejsce śmierci

13 lutego 2004
Wrocław

Miejsce spoczynku

Cmentarz Osobowicki we Wrocławiu

Zawód, zajęcie

architekt

Narodowość

polska

Alma Mater

Politechnika Wrocławska

Odznaczenia

Stanisław Ryniak (ur. 21 listopada 1915 w Sanoku, zm. 13 lutego 2004 we Wrocławiu) – polski inżynier architekt, pierwszy polski więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.

Życiorys

Urodził się 21 listopada 1915 w Sanoku. Był synem Andrzeja. W Sanoku ukończył naukę w szkole podstawowej i kształcił się w Państwowym Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku, gdzie w roku szkolnym 1930/1931 w III klasie został uznany za nieuzdolnionego. Według swojej relacji ukończył w tej szkole sześć klas gimnazjum starego typu. W 1936 rozpoczął naukę w czteroletniej Państwowej Szkole Budowlanej w Jarosławiu (jej dyrektorem był Tadeusz Andrzej Broniewski).

W chwili wybuchu II wojny światowej na początku roku szkolnego 1939/1940 był uczniem IV klasy maturalnej. Przebywając w Sanoku we wrześniu 1939 wycofał się przed frontem niemieckim, a w październiku powrócił do miasta pokonując graniczną rzekę San. Po nastaniu okupacji niemieckiej dowiedziawszy się wiosną 1940 o otwarciu nauki w jarosławskiej szkole zapisał się na czwarty rok nauki. Kontynuowano tam działalność ruchu oporu zapoczątkowanego jeszcze w Sanoku. W dniu 6 maja 1940 został aresztowany w Jarosławiu przez Gestapo za działalność w Związku Walki Zbrojnej. Niemcy zatrzymali wtedy wszystkich uczniów powyżej 15. roku życia, podejrzewając ich o przynależność do ZWZ (wielu z uczniów szkoły należało do tej organizacji konspiracyjnej, w tym Ryniak; zajmowali się oni np. kolportażem ulotek czy wykonywali szkice mostów). W aresztowaniu uczestniczył gestapowiec Franz Schmidt, zamieszkujący w Jarosławiu przed wojną. Ostatecznie wielu zostało zwolnionych oprócz trzech, w gronie których był Ryniak (oraz Wojciech Bielecki i Mieczysław Ciepły). Został osadzony w więzieniu przy ul. Dietziusa. Po kilku dniach przesłuchań i tortur wraz z innymi więźniami 8 maja został wywieziony z Jarosława i przetransportowany do aresztu w Tarnowie. Stamtąd – wraz z grupą 728 młodych Polaków – 14 czerwca 1940 został przewieziony do obozu KL Auschwitz. Był to pierwszy masowy transport do Auschwitz. W obozie otrzymał numer obozowy 31 – formalnie był to pierwszy polski więzień w Auschwitz, o charakterze politycznym (numery od 1 do 30 dostali wcześniej niemieccy więźniowie kryminalni z obozu koncentracyjnego Sachsenhausen na terenie III Rzeszy, przekazani do Auschwitz celem spełnienia w obozie ról funkcyjnych – blokowych i kapo). Dzięki kwalifikacjom zawodowym pracował w komandzie „Neubau” przy budowie obozu i jego obiektów. Na terenie obozu pracował w Bloku 28. Przebywał w obozie do 28 października 1944, kiedy wraz z transportem trafił do podobozu w Leitmeritz – KL Flossenbürg. Tam otrzymał numer obozowy 37704. Do Litomierzyc został przeniesiony karnie i pracował tam w podziemnych kamieniołomach, gdzie wykonywał pomieszczenia dla zakładów zbrojeniowych. W tym miejscu w dniu formalnego zakończenia wojny doczekał własnego oswobodzenia 8 maja 1945, gdy Niemcy otworzyli obóz.

Następnie przez czeską Pragę dotarł do Sanoka 6 czerwca 1945. W rodzinnym mieście został zatrudniony w magistracie. 7 października 1945 został wybrany członkiem sanockiego oddziału (koła) Związku byłych Więźniów Ideowo-Politycznych z czasów wojny z lat 1939-1945 (organizacji przemianowanej w 1947 na Polski Związek Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych). Był projektantem ustanowionego w 1948 Mauzoleum Ofiar II Wojny Światowej na cmentarzu przy ulicy Rymanowskiej w Sanoku.

W 1947 rozpoczął studia architektury, ukończone na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej z tytułem magistra inżyniera architekta. W czasie studiów działał w Sekcji Młodzieżowej Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych. W okresie PRL przez wiele lat pracował w zawodzie. Czynnie brał udział w powojennej odbudowie Wrocławia. Pracował na stanowisku kierownika budowy drugiego oddziału w Państwowym Przedsiębiorstwie Budowlanym. Był pracownikiem Centralnego Biura Budownictwa Miejskiego. Sprawował stanowisko kierownika biura projektowego, z którego został zwolniony za odmowę wstąpienia do PZPR. Następnie pracował jako kierownik inwestycji w sądzie wojewódzkim oraz jako biegły sądowy.

Aktywnie uczestniczył w życiu stowarzyszeń byłych więźniów Oświęcimia, przyjeżdżał na coroczne obchody rocznicowe. Ze względu na swój szczególny numer obozowy wielokrotnie udzielał wypowiedzi wspomnieniowych. W 1984 został wybrany zastępcą członka zarządu w Oddziale Towarzystwa Opieki nad Majdankiem. W 2000 brał udział w obchodach na terenie byłego obozu Auschwitz.

Zamieszkiwał we wrocławskim osiedlu Karłowice. Prywatnie uprawiał narciarstwo, jeszcze pod koniec XX wieku startował w Biegu Piastów. Zmarł 13 lutego 2004 we Wrocławiu. Został pochowany na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu 20 lutego 2004. Miał syna Stanisława i córkę Krystynę (po mężu Mańczak).

W 2016 zrealizowano fabularyzowany film dokumentalny pt. Z Jarosławia do Auschwitz (reż. Mariusz Mendycki, TVP Rzeszów), opowiadający o losach aresztowanych w Jarosławiu w 1940, w tym Stanisława Ryniaka, a w produkcji wystąpiły m.in. jego dzieci, Stanisław i Krystyna.

Odznaczenia

Zobacz też

  • Maksymilian Fingerchut – inny więzień pierwszego transportu do Auschwitz, także związany z Sanokiem i również inżynier
  • Tadeusz Srogi – inny więzień pierwszego transportu do Auschwitz, także związany z Sanokiem i Wrocławiem

Uwagi

  1. ↑ Zarówno Bożena Mindur-Bąk, jak i Anna Fastnacht-Stupnicka podały, że Stanisław Ryniak ukończył naukę w Gimnazjum w Sanoku.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Wspomnienia 1986 ↓, s. 44.
  2. ↑ OD PZbWPHWiOK 2003 ↓, s. 99, 149.
  3. 1 2 3 4 5 6 Informacje o więźniach. Arnold Andrunik. auschwitz.org. [dostęp 2021-04-28].
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Zmarł pierwszy polski więzień KL Auschwitz. auschwitz.org, 2004-02-21. [dostęp 2015-04-28].
  5. ↑ XLIV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1930/31. Sanok: 1931, s. 34.
  6. 1 2 Peszko 1986 ↓, s. 32.
  7. 1 2 3 4 Peszko 1986 ↓, s. 31.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Bożena Mindur-Bąk. Postawy. „To nie szczęście, lecz cud, że przeżyłem”. „Gazeta Sanocka – Autosan”. Nr 15 (450), s. 4, 20–31 maja 1988.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 Stupnicka 2001 ↓, s. 162.
  10. ↑ Peszko 1986 ↓, s. 31, 32.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 OD PZbWPHWiOK 2003 ↓, s. 149.
  12. 1 2 Kamil Jaworski: Nasz ojciec był pierwszym więźniem Auschwitz. nowiny24.pl, 2016-09-18. [dostęp 2021-05-03].
  13. ↑ Peszko 1986 ↓, s. 30-31.
  14. 1 2 Wspomnienia 1986 ↓, s. 45.
  15. ↑ Wspomnienia 1986 ↓, s. 46.
  16. ↑ Ludobójstwo Niemców. Pierwszy transport Polaków do niemieckiego obozu zagłady w Auschwitz. blogmedia24.pl, 2012-06-13. [dostęp 2015-05-26].
  17. ↑ Pierwszy Transport do KL Auschwitz. chsro.pl. [dostęp 2017-01-03].
  18. 1 2 OD PZbWPHWiOK 2003 ↓, s. 99.
  19. ↑ Był opisany jako „Schüler (uczeń) Stanisław Ryniak”.
  20. ↑ Serie numerowe więźniów. auschwitz.org. [dostęp 2015-02-15].
  21. ↑ W rocznicę pierwszego transportu. auschwitz.org, 27 maja 2005. [dostęp 2015-02-15].
  22. ↑ Wspomnienia 1986 ↓, s. 51.
  23. ↑ Stupnicka 2001 ↓, s. 161, 163.
  24. ↑ Auschwitz I blok 28 – wspomnienia. auschwitz.org. [dostęp 2015-02-15].
  25. ↑ Wspomnienia 1986 ↓, s. 57.
  26. ↑ Wspomnienia 1986 ↓, s. 57, 58.
  27. ↑ Wspomnienia 1986 ↓, s. 58.
  28. ↑ ZBoWiD 1986 ↓, s. 5-6, 7.
  29. ↑ ZBoWiD 1986 ↓, s. 20-21.
  30. ↑ Franciszek Oberc: Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka. Sanok: 1998, s. 6-7. ISBN 83-909787-1-7.
  31. 1 2 OD PZbWPHWiOK 2003 ↓, s. 18.
  32. 1 2 3 4 Stupnicka 2001 ↓, s. 164.
  33. ↑ OD PZbWPHWiOK 2003 ↓, s. 21.
  34. ↑ Okolicznościowe obchody. auschwitz.org, 14 czerwca 2000. [dostęp 2015-02-15].
  35. 1 2 Stupnicka 2001 ↓, s. 161.
  36. ↑ Z Jarosławia do Auschwitz. tvp.pl. [dostęp 2022-08-02].
  37. ↑ M.P. z 2001 r. nr 1, poz. 10.
  38. ↑ M.P. z 1954 r. nr 105, poz. 1389.

Bibliografia

  • Stanisława Peszko, Stanisław Peszko: Wspomnienia oświęcimskie więźnia nr 31. W: Jan Domka (red.): Martyrologia młodzieży szkolnej w okresie II wojny światowej. Jarosław: 1986, s. 28-42.
  • Stanisław Ryniak: Wspomnienia oświęcimskie więźnia nr 31. W: Jan Domka (red.): Z dziejów jarosławskiej szkoły budowlanej 1911-1986. Jarosław: 1986, s. 44-58.
  • Arnold Andrunik: Rozwój i działalność Związku Bojowników o Wolność i Demokrację na Ziemi Sanockiej w latach 1949-1984. Sanok: 1986, s. 1-335.
  • Anna Fastnacht-Stupnicka. Sanoczanin pierwszym polskim więźniem Oświęcimia. „Rocznik Sanocki”. Tom VIII, s. 161–164, 2001. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  • Historia Okręgu Dolnośląskiego Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych 1946-2002. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2003, s. 1–167. ISBN 83-7085-663-2.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.