Stanisław Świtalski
pułkownik dyplomowany piechoty
Pełne imię i nazwisko

Stanisław Jan Ferdynand Świtalski

Data i miejsce urodzenia

28 marca 1890
Gródek Jagielloński, Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

19 września 1939
Krzywa Góra, Polska

Przebieg służby
Lata służby

1914–1939

Siły zbrojne

Wojsko Polskie

Jednostki

16 Dywizja Piechoty

Stanowiska

dowódca dywizji

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
obrona Lwowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa

Odznaczenia

Stanisław Jan Ferdynand Świtalski (ur. 28 marca 1890 w Gródku Jagiellońskim, zm. 19 września 1939 k. Famułek Królewskich) – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Urodził się 28 marca 1890 w Gródku Jagiellońskim, ówczesnym mieście powiatowym Królestwa Galicji i Lodomerii, w rodzinie Józefa Leopolda (1858–1939), praktykanta koneptowego w tamtejszym c. k. Starostwie, i Heleny Karoliny z Chądzyńskich (1863–1937). Był starszym bratem Klemensa (1891–1972), pisarza hipotecznego w Częstochowie, kapitana administracji rezerwy Wojska Polskiego, Władysława (1893–1918), Adama (1894–1952), pułkownika dyplomowanego piechoty Wojska Polskiego, Michała (1900–1958) i Jana Mieczysława (1902–1988).

Stanisław w 1908 zdał maturę w c. k. Gimnazjum VI we Lwowie. 31 lipca 1913 uzyskał absolutorium na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego. 1 stycznia 1914 we Lwowie rozpoczął pracę w charakterze kandydata notarialnego. Był członkiem Drużyn Sokolich.

1 sierpnia 1914 we Lwowie wstąpił do Legionu Wschodniego. Od 15 października 1914 do 31 stycznia 1915 był elewem w Szkole Podchorążych Legionów Polskich. Następnie walczy na froncie jako dowódca plutonu 8. kompanii 2 pułku piechoty Legionów Polskich. Od 1 kwietnia 1915 służył w II batalionie zapasowym na stanowisku zastępcy dowódcy plutonu. 28 lipca 1915 został przeniesiony do 6 pułku piechoty na stanowisko adiutanta III batalionu. Walczył nad Styrem i Stochodem. 11 listopada 1915 został mianowany podporucznikiem, a 1 lipca 1916 awansował na porucznika. W lipcu 1916 został adiutantem pułku. W październiku 1916 dowodził w zastępstwie II batalionem. Od 2 listopada 1916 dowodził 7. kompanią 6 pp. 15 sierpnia 1917, po kryzysie przysięgowym, został przeniesiony do 1 pułku piechoty. 5 października 1917 został zwolniony z Legionów Polskich, a następnie w drodze suerrewizji uzyskał czasowe zwolnienie od służby w armii austro-węgierskiej. 1 listopada 1917 został zatrudniony w Biurze badania cen c. k. Namiestnictwa Galicji we Lwowie na stanowisku kierownika kancelarii. Równocześnie rozpoczął działalność w Polskiej Organizacji Wojskowej, a od 1 kwietnia do 1 czerwca 1918 pełnił funkcję komendanta miasta Lwowa.

Od 3 listopada 1918 walczył w obronie Lwowa dowodząc odcinkiem. 5 listopada 1918 został ranny. Od 2 stycznia 1919 dowodził kompanią sztabową Brygady Lwowskiej. 1 grudnia 1919 został mianowany z dniem 1 grudnia 1919 kapitanem w piechocie. Podczas wojny polsko-rosyjskiej dowodził III batalionem 6 pułku piechoty Legionów (od 8 maja 1919). 15 lipca 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu majora, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich. 31 sierpnia 1920 podpułkownik Bolesław Popowicz sporządził wniosek na odznaczenie majora Świtalskiego Orderem Virtuti Militari, w którym napisał: „pod Łubinem dnia 21 sierpnia 1920, gdy na czele swego batalionu uderzył na tak energicznie na przeważającego liczebnie nieprzyjaciela, rozbił go i zmusił do panicznej ucieczki”. Przeciwnikiem majora Świtalskiego była bolszewicka 62 Brygada należąca do 21 Dywizji Strzelców. Dowodzony przez niego batalion zdobył 4 armaty, 10 karabinów maszynowych, 315 jeńców i znaczny tabor. Za ten czyn rozkazem Dowództwa 2 Armii nr 1517/I z 1 września 1920 został mu nadany Order Virtuti Militari V klasy.

15 czerwca 1921 został wyznaczony na stanowisko dowódcy Batalionu Zapasowego 6 pp Leg. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 112. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 10 lipca tego roku został zatwierdzony na stanowisku pełniącego obowiązki zastępcy dowódcy 6 pp Leg. W ramach osadnictwa wojskowego otrzymał 5 ha ziemi w kolonii Miłejszyszki, w gminie Mickuny.

W październiku 1922 został przydzielony do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, w charakterze słuchacza Kursu Doszkolenia. Z dniem 15 października 1923, po ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu naukowego oficera Sztabu Generalnego, otrzymał przydział do 20 Dywizji Piechoty na stanowisko szefa sztabu. 1 listopada 1923 został przydzielony do Inspektoratu Armii Nr I w Wilnie na stanowisko 2 referenta. 31 marca 1924 prezydent RP nadał mu stopień podpułkownika ze starszeństwem z dnia 1 lipca 1923 i 53. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 1 września 1926 został przeniesiony do składu osobowego generała do prac przy Generalnym Inspektorze Sił Zbrojnych, generała brygady Stanisława Burhardt-Bukackiego na stanowisko I oficera sztabu. 31 marca 1927 został przeniesiony do 82 pułku piechoty w Brześciu na stanowisko dowódcy pułku. 1 stycznia 1929 prezydent RP nadał mu stopień pułkownika z dniem 1 stycznia 1929 i 6. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W październiku 1931 został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 9 Dywizji Piechoty w Siedlcach. 12 lutego 1933 został wybrany na członka Zarządu Głównego Pułkowego Koła Szóstaków. W 1934 został przeniesiony do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu na stanowisko pomocnika dowódcy do spraw uzupełnień. 2 kwietnia 1938 został wyznaczony na stanowisko dowódcy 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty w Grudziądzu.

2 września 1939 z powodu nieudolnego dowodzenia został odwołany ze stanowiska dowódcy dywizji i skierowany do dyspozycji dowódcy Armii „Pomorze”. 7 września objął dowództwo improwizowanej grupy bojowej złożonej z oddziałów wartowniczych, etapowych, Przysposobienia Wojskowego i rozbitków z innych oddziałów armii. 10 września grupa ta po dołączeniu III batalionu 144 pułku piechoty rez. liczyła około trzech batalionów piechoty i miała za zadanie utrzymanie przeprawy na Bzurze w Sochaczewie. Podczas przebijania się resztek grupy przez Puszczę Kampinoską, poległ w walce z Niemcami w okolicach gajówki Krzywa Góra. Początkowo pochowany w miejscu śmierci, w 1951 prochy ekshumowano i został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera B10-6-9). Inskrypcja z jego imieniem i nazwiskiem znajduje się także na grobie rodziny von Essen na Starych Powązkach.

26 sierpnia 1922 w kościele Najświętszego Zbawiciela w Warszawie ożenił się z Wandą z Gaspenasów von Essen (1894–1925), wdową. Świadkami byli Adam Świtalski i Mieczysław Gaspenas, brat Wandy, kapitan piechoty Wojska Polskiego, później nadkomisarz Policji Państwowej i komendant powiatowy w Kobryniu. Stanisław sprawował opiekę nad pasierbem Edwardem Essen (ur. 13 sierpnia 1913, zm. 10 marca 1997).

1 listopada 1922 w Wilnie, w trakcie uroczystości poświęcenia i wręczenia chorągwi 6 pułkowi piechoty Legionów, w drzewce został wbity srebrny gwóźdź kwadratowy z napisem „Major Świtalski Stanisław”.

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. 1 2 Kolekcja ↓, s. 1.
  2. 1 2 3 4 5 Łoza 1939 ↓, s. 311.
  3. ↑ Szematyzm 1891 ↓, s. 4.
  4. ↑ Żołnierze Niepodległości : Świtalski Klemens. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2023-07-20].
  5. ↑ Świtalski Klemens. [w:] Kolekcja akt żołnierzy zarejestrowanych w rejonowych komendach uzupełnień, sygn. II.56.7946 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-07-22].
  6. ↑ Koreś 2023 ↓, s. 1.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Kolekcja ↓, s. 4.
  8. 1 2 3 4 Kolekcja ↓, s. 3.
  9. ↑ Kolekcja ↓, s. 3, 4.
  10. ↑ Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 10.
  11. ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 525.
  12. ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 529.
  13. ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 553.
  14. 1 2 3 Kolekcja ↓, s. 2.
  15. ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 98 z 28 grudnia 1919, poz. 4146.
  16. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 21 lipca 1920, s. 598.
  17. ↑ Kolekcja ↓, s. 5, 6.
  18. 1 2 Skarbek 1929 ↓, s. 30.
  19. 1 2 Kolekcja ↓, s. 6.
  20. ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 29.
  21. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922, s. 543.
  22. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 63 z 27 września 1923, s. 587.
  23. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 74 z 26 listopada 1923, s. 688.
  24. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 2 kwietnia 1924, s. 167.
  25. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 14 października 1926, s. 354.
  26. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927, s. 98.
  27. ↑ Lista oficerów dyplomowanych 1931 ↓, s. 4.
  28. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 4 stycznia 1929, s. 6.
  29. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 7, w marcu 1939 zajmował 5. lokatę.
  30. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931, s. 324.
  31. ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 600.
  32. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934, s. 254.
  33. ↑ Pułkownicy piechoty, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1. Z informacji zamieszczonych w wykazie wynika, że został on sporządzony w lutym 1939, przed awansami generalskimi.
  34. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 535.
  35. ↑ Ciechanowski 1983 ↓, s. 186.
  36. ↑ Ciechanowski 1983 ↓, s. 263, 279.
  37. ↑ Ciechanowski 1983 ↓, s. 293, 301, 303, 318, 321, 322, 328, 331, 336, 341, 354, 360.
  38. ↑ Głowacki 1985 ↓, s. 140–142.
  39. ↑ Głowacki 1985 ↓, s. 384.
  40. ↑ Ciechanowski 1983 ↓, s. 361, tu poległ w nocy z 18 na 19 września 1939.
  41. ↑ Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
  42. 1 2 Cmentarz Stare Powązki: SOBOLEWSCY, V. ESSEN I OLSZEWSCY, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2023-07-22].
  43. ↑ Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej Najświętszego Zbawiciela w Warszawie. Polskie Towarzystwo Genealogiczne. [dostęp 2023-07-22].
  44. ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 28.
  45. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 26 lutego 1921, s. 239.
  46. ↑ Skarbek 1929 ↓, s. 41.
  47. ↑ M.P. z 1931 r. nr 132, poz. 199.
  48. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 11 listopada 1931, s. 361.
  49. ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631.
  50. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928, s. 402.
  51. ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 185.
  52. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 26 stycznia 1922, s. 76.
  53. ↑ M.P. z 1937 r. nr 64, poz. 96.
  54. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 19 marca 1937, s. 1.
  55. ↑ Na podstawie fotografii [2].
  56. ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 213.
  57. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 6 sierpnia 1929, s. 238.
  58. ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 197.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.