Sentani (lud)

Sentani
həndani
Populacja	30 tys.
Miejsce zamieszkania	Indonezja (Papua, jezioro Sentani)
Język	sentani, malajski papuaski, indonezyjski
Religia	chrześcijaństwo (protestantyzm), wierzenia tradycyjne
Grupa	ludy papuaskie
Pokrewne	Tobati, Nafri, Asmat

Sentani (həndani), także Buyaka – lud papuaski z indonezyjskiej prowincji Papua, zamieszkujący rejon jeziora Sentani. Ich populacja wynosi ok. 30 tys. osób.

Posługują się własnym językiem sentani (phuyakha afaeu, həndani afæw), który tworzy niewielką grupę wraz z nafri i tanah merah. Wyróżnia się trzy grupy dialektalne: wschodnią, centralną i środkową, które są świadome swoich różnic językowych. W użyciu są także języki malajski papuaski i indonezyjski (ramoyo afaeu).

Nie zarejestrowano tradycyjnego określenia tej grupy etnicznej. Osoby z ludu Sentani są silniej związane z miejscowością bądź domostwem aniżeli całym regionem. Nazwa „Sentani” została prawdopodobnie nadana przez grupy z okolic zatoki Yos Sudarso (Humboldta). Występuje również w zaadaptowanej formie həndani. Ewentualnie mogłaby pochodzić od jap. 千谷 (sen tani, czyli „tysiąc dolin”; nawiązanie do pobliskiego pasma górskiego Pegunungan Cyclops).

Zamieszkują bezpośrednio nad jeziorem, na wyspach bądź na terenach lądowych. Zajmują się rolnictwem, rybołówstwem i łowiectwem. Istotną rolę odgrywa sago. Pozyskiwanie ryb i wyrabianie sago należą do zajęć kobiet.

W latach 20. XX w. działalność wśród ludu Sentani rozpoczęli misjonarze protestanccy. Ich rodzime wierzenia zostały w dużej mierze wyparte przez chrześcijaństwo. Ulegli silnej modernizacji, do czego przyczyniła się bliskość miasta Jayapury. Przed nadejściem wpływów zewnętrznych mieli rozwinięte tradycje rzeźbiarskie. Ich wierzenia tradycyjne obejmują kulty przodków i duchów. Pod względem kulturowym są pokrewni ludom Tobati i Nafri. C.L. Voorhoeve (1969) powiązał ich z Asmatami.

Organizacja społeczna opiera się na patrylinearnym systemie pokrewieństwa.

Przypisy

1 2 3 Hidayah 2015 ↓, s. 347.
1 2 Roper 1999 ↓, przyp. 140, s. 93.
1 2 Fatubun, Karompis i Paidi 2000 ↓, s. 9.
1 2 3 4 Mayer 2021 ↓, s. 7.
↑ Cowan 1965 ↓, s. 2.
↑ Mayer 2021 ↓, s. 8.
↑ Cowan 1965 ↓, przyp. 1, s. 1.
↑ Mayer 2021 ↓, s. 6.
↑ Melalatoa 1995 ↓, s. 760.
1 2 Melalatoa 1995 ↓, s. 761.
↑ N. Soegiarto, Risman Maran, Soebroto, Eko Supriyadi: Monografi daerah Irian Jaya. Jakarta: Proyek Media Kebudayaan, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1980, s. 79. OCLC 899079669. [dostęp 2023-09-09]. (indonez.).
1 2 Roper 1999 ↓, s. 96.
1 2 Hidayah 2015 ↓, s. 348.
↑ Fatubun, Karompis i Paidi 2000 ↓, s. 22.
↑ Clemens L. Voorhoeve. Some notes on the linguistic relations between the Sentani and Asmat languages of New Guinea. „Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde”. 125 (4), s. 466–486, 1969. DOI: 10.1163/22134379-90002833. ISSN 0006-2294. OCLC 5672372709. JSTOR: 27861069. (ang.).

Bibliografia

Hendrik Karel Jan Cowan: Grammar of the Sentani Language. ’s-Gravenhage: Martinus Nijhoff, 1965, seria: Verhandelingen van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde 47. DOI: 10.26530/OAPEN_613441. ISBN 978-90-04-28611-5. [dostęp 2023-09-09]. (ang.).
Reimundus Fatubun, Helena Karompis, Jacobus Paidi: Struktur sastra lisan Sentani: prosa. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan Nasional, 2000. ISBN 979-459-022-3. OCLC 45024863. [dostęp 2023-09-09]. (indonez.).
Zulyani Hidayah: Ensiklopedi Suku Bangsa di Indonesia. Wyd. 2. Jakarta: Yayasan Pustaka Obor Indonesia, 2015, s. 347–348. ISBN 978-979-461-929-2. OCLC 913647590. [dostęp 2022-09-09]. (indonez.).
Clemens J. Mayer: A grammar sketch of Sentani. Leiden University, 2021. [dostęp 2023-09-09]. (ang.).
M. J. Melalatoa: Ensiklopedi Suku Bangsa di Indonesia Jilid L–Z. Jakarta: Direktorat Jenderal Kebudayaan, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1995, s. 760–762. OCLC 1027453789. [dostęp 2023-09-09]. (indonez.).
Robyn Christine Roper: Traditional Arts, Contemporary Artists: A Study of Influence and Change in Irian Jaya, Indonesia. University of Victoria, 1999. OCLC 654202728. [dostęp 2023-09-09]. (ang.).

Linki zewnętrzne

Sentani people. The Metropolitan Museum of Art. [dostęp 2023-09-09]. (ang.).

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[CITEREFHidayah2015347-1] 1 2 3 Hidayah 2015 ↓, s. 347.

[CITEREFRoper1999przyp._14093-2] 1 2 Roper 1999 ↓, przyp. 140, s. 93.

[CITEREFFatubunKarompisPaidi20009-3] 1 2 Fatubun, Karompis i Paidi 2000 ↓, s. 9.

[CITEREFMayer20217-4] 1 2 3 4 Mayer 2021 ↓, s. 7.

[CITEREFCowan19652-5] Cowan 1965 ↓, s. 2.

[CITEREFMayer20218-6] Mayer 2021 ↓, s. 8.

[CITEREFCowan1965przyp._11-7] Cowan 1965 ↓, przyp. 1, s. 1.

[CITEREFMayer20216-8] Mayer 2021 ↓, s. 6.

[CITEREFMelalatoa1995760-9] Melalatoa 1995 ↓, s. 760.

[CITEREFMelalatoa1995761-10] 1 2 Melalatoa 1995 ↓, s. 761.

[monografi-11] N. Soegiarto, Risman Maran, Soebroto, Eko Supriyadi: Monografi daerah Irian Jaya. Jakarta: Proyek Media Kebudayaan, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1980, s. 79. OCLC 899079669. [dostęp 2023-09-09]. (indonez.).

[CITEREFRoper199996-12] 1 2 Roper 1999 ↓, s. 96.

[CITEREFHidayah2015348-13] 1 2 Hidayah 2015 ↓, s. 348.

[CITEREFFatubunKarompisPaidi200022-14] Fatubun, Karompis i Paidi 2000 ↓, s. 22.

[voorhoeve-15] Clemens L. Voorhoeve. Some notes on the linguistic relations between the Sentani and Asmat languages of New Guinea. „Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde”. 125 (4), s. 466–486, 1969. DOI: 10.1163/22134379-90002833. ISSN 0006-2294. OCLC 5672372709. JSTOR: 27861069. (ang.).