Savitaipale

Dzwonnica z pomnikiem D.E.D. Europaeusa, 1980
Herb
Państwo

 Finlandia

Region

Karelia Południowa

Podregion

Lappeenranta

Kraina historyczna

Karelia

Prowincja

Finlandia Południowa

Zarządzający

Johanna Mäkelä

Powierzchnia

690,56 km²

Populacja (2023-05)
• liczba ludności


3220

Położenie na mapie Finlandii
61°11′50″N 27°41′00″E/61,197222 27,683333
Strona internetowa

Savitaipale – gmina w Finlandii, położona w południowo-wschodniej części kraju, należąca do regionu Karelia Południowa.

Etymologia

Pochodzenie nazwy Savitaipale nie jest jednoznacznie wyjaśnione. Jedna z teorii mówi o pochodzeniu od Saimaa-taival lub Savontaival, przy czym taival w języku fińskim oznacza drogę, odcinek. Innym wyjaśnieniem jest pochodzenie od Savilahti Taipale – Savilahti, zatoki która odchodzi z jeziora Saimaa w kierunku jeziora Kuolimo – w skrócie Savitaipale.

Administracja

Gmina zarządzana jest przez wójta (fiń. Kunnanjohtaja) i radę gminy, w której zasiada 21 członków. W wyniku wyborów do władz lokalnych w 2021 roku, w radzie najwięcej miejsc zajmują przedstawiciele Partii Centrum (10 na 21). Wójtem gminy od 2021 roku jest Johanna Mäkelä, która zastąpiła na tym stanowisku Kimmo Kainulainena.

Geografia

Gmina leży w południwo-wschodniej części Finlandii w regionie Karelia Południowa, nad jeziorami Kuolimo i Saimaa. Centrum Savitaipale leży nad jeziorem Kuolimo, na obszarze drugiego łańcucha polodowcowych wzgórz Salpausselkä. Oddalone jest o 37 km od Lappeenranty, o ok. 80 km od Kouvoli, ok. 70 km od Mikkeli i ok. 200 km od Helsinek. Na terenie gminy znajduje się 9 wiosek: Havo, Heituinlahti, Hyrkkälä, Kuivasensaari, Paimensaari, Partakoski, Savitaipaleen kirkonkylä, Säänjärvi i Välijoki.

Savitaipale położone jest na terenie geoparku Saimaa. Większa część gminy leży na obszarze drugiego łańcucha polodowcowych wzgórz Salpausselkä. W okresie ostatniego zlodowacenia (11 600–11 400 lat temu) w pobliżu centrum gminy (Lavikanlahti) znajdował się jeden z największych i najdłużej utrzymujących się kanałów odpływowych.

Skały macierzyste regionu uformowały się, kiedy glina i piasek z dna dawnego morza uległy przeobrażeniu w gnejs łyszczykowy podczas fałdowania 1900 milionów lat temu. W tym samym czasie ze skał wulkanicznych tworzących dno dawnego morza utworzyły się wąskie pasy przebiegające równoległe do depozytów gnejsu. Podczas fałdowania doszło do stopienia się skorupy ziemskiej i powolnej krystalizacji magmy, wskutek czego powstało wiele skał plutonicznych, m.in. granodioryt i gabro. Najmłodsze skały macierzyste tworzy granit rapakiwi skrystalizowany ok. 1650–1620 milionów lat temu.

Skały macierzyste przykrywa cienka, luźna warstwa materiału powstałego w procesach erozyjnych i depozytowych związanych ze zlodowaceniem, przede wszystkim piasku i żwiru.

W wodach jeziora Kuolimo przetrwały relikty z epoki lodowej – kur rogacz i Salvelinus.

Historia

Pierwsze ślady osadnictwa w regionie pochodzą z okresu epoki kamienia (3000–1600 p.n.e.) i zostały znalezione nad jeziorem Kuolimo. Współcześnie południowe brzegi Kuolimo opasuje szlak turystyczny „Ślady Epoki Lodowej – Człowiek Epoki Kamienia”, a w miejscu nazywanym Rovastinoja odtworzono prehistoryczną chatę z torfu. Na terenie gminy odkryto również prehistoryczne rysunki naskalne.

Savitaipale należało do ewangelicko-luterańskiej parafii Lappee a od 1570 roku do parafii Taipalsaari. W 1639 roku stało się samodzielną parafią, obejmującą 46 wiosek w regionie Taipalsaari i 2 w obszarze Mäntyharju. W XIX w. przeprowadzono reformę administracyjną i zadania związane z biznesem, edukacją, opieką socjalną i zdrowotną przejęły nowo utworzone gminne władze świeckie. Parafia zajmowała się wyłącznie sprawami kościelnymi. Z uwagi na zaginięcie protokołów, przyjmuje się, że świecka administracja rozpoczęła działalność w 1867 roku. Prawa głosu przyznano wszystkim członkom gminy z fińskim obywatelstwem i płacącym lokalne podatki, a liczba głosów zależała od stanu posiadania.

W 1791 roku na przesmyku między jeziorami Kuolimo i Saimaa rosyjski generał Aleksandr Suworow (1729–1800) wzniósł twierdze Kärnäkoski i Partakoski jako jeden z elementów nowego systemu obronnego Sankt Petersburga. Miały one służyć jako bazy dla rosyjskiej floty na jeziorze Saimaa na szlaku wodnym między twierdzą w Lappeenrancie a Olavinlinną. Po utworzeniu Wielkiego Księstwa Finlandii w 1809 roku Rosjanie opuścili obydwa forty, a z czasem twierdza Kärnäkoski została rozebrana.

Na początku XIX w. pastorem w Savitaipale był Peter Adolf Europaeus (1753–1825), który zajmował się językoznawstwem i literaturoznawstwem i przez ponad 20 lat korespondował z historykiem i językoznawcą Henrikiem Gabrielem Porthanem (1739–1804). Jego syn Daniel (1820–1884) również pasjonował się językami i literaturą, zbierał runy i opowieści ludowe, które m.in. wzbogaciły nowe wydanie Kalevali w 1849 roku. Europaeusa upamiętnia lokalne muzeum poświęcone jego życiu i twórczości znajdujące się nad brzegiem jeziora Kuolimo oraz pomnik–płaskorzeźba z 1971 roku dłuta Viljo Savikurje (1905–75) z podobizną badacza i cytatem Kullervo – jednego z bohaterów Kalevali.

W 1906 roku wzniesiono ratusz, który służył m.in. także jako kościół i archiwum. Podczas wojny domowej w 1918 roku Savitaipale doznało rozległych zniszczeń, m.in. spaleniu uległ drewniany kościół. Na miejscowym cmentarzu znajduje się zbiorowa mogiła Czerwonych oraz wzniesiony w 1920 roku pomnik upamiętniający poległych Białych.

W 1919 roku po wprowadzeniu powszechnego i równego prawa wyborczego, w Savitaipale wybrano pierwszą radę miejską. W latach 20. XX w. obok rady funkcjonował także zarząd gminy.

W 1924 roku wzniesiono kamienny kościół w neogotyckim stylu narodowego romantyzmu według projektu Josefa Stenbäcka. Do jego budowy użyto lokalnego granitu – rapakiwi. Naprzeciwko kościoła stoi dzwonnica z 1779 roku. Podczas wojny zimowej do Savitaipale ewakuowano władze diecezji z Wyborga.

Demografia

Na koniec maja 2023 roku liczba mieszkańców gminy wynosiła 3220 osób. Na koniec roku 2022 było to 3256 osób. Prawie połowa mieszkańców gminy jest w wieku 15–64 lat – 49,7%, 39,4% powyżej 64 roku życia a 10,9% poniżej 15 roku życia (dane na koniec 2021 roku). Udział cudzoziemców wynosi 0,9% (dane na koniec 2021 roku).

Odsetek mieszkańców powyżej 15 roku życia z wykształceniem co najmniej średnim wynosi 65,6% a z wykształceniem wyższym 20,3% (dane na koniec 2020 roku).

Liczba ludności Savitaipale w latach 1987–2022
Źródło: Tilastokeskus

Gospodarka

Gospodarka Savitaipale opiera się na rolnictwie, leśnictwie i turystyce. Na terenie gminy funkcjonują niewielkie tartaki i zakłady obróbki drewna, przedsiębiorstwa z branży metalowej i surowcowej a także firmy budowlane, transportowe i przetwórstwa spożywczego. Rola branży turystycznej nabiera coraz większego znaczenia. W sezonie turystycznym liczba mieszkańców gminy ulega potrojeniu – na terenie gminy znajduje się ok. 3000 domków letniskowych.

W 2020 roku na terenie gminy zarejestrowane były 1169 osoby pracujące, stopa zatrudnienia wynosiła 72,4% a stopa bezrobocia 11,6%. W usługach zatrudnionych było 65,7%, 16,6% w rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie a 15,3% w przemyśle przetwórczym (dane na koniec 2019 roku). W 2019 roku na terenie gminy było 995 miejsc pracy.

Transport

Centrum Savitaipale leży przy drodze nr 13 łączącej Lappeenrantę z Mikkeli. Najbliższa stacja kolejowa i lotnisko zlokalizowane są w Lappeenrancie. Centrum gminy ma połączenia autobusowe z Lappeenrantą i z Mikkeli.

Edukacja

W gminie działają dwie szkoły podstawowe – szkoła w Heituinlahti z klasami 1–6 oraz Szkoła im. Europaeusa w centrum Savitaipale z klasami 1–9. W centrum Savitaipale znajduje się również szkoła średnia oraz centrum kształcenia dzieci i dorosłych.

Wspólnoty wyznaniowe

Ludzie związani z Savitaipale

  • Alatalo, Toimi (1929–2014) – biegacz narciarski, złoty medalista olimpijski.
  • Europaeus, David Emmanuel Daniel (1820–1884) – językoznawca i etnolog, uważany za pioniera onomastyki
  • Hietamies, Mirja (1931–2013) – biegaczka narciarska, dwukrotna medalistka olimpijska
  • Kyllönen, Matti (ur. 1949) – dziennikarz i komentator sportowy
  • Myyrä, Jonni (1892–1955) – lekkoatleta oszczepnik, dwukrotny mistrz olimpijski
  • Niemi, Matti (ur. 1958) – profesor prawa cywilnego
  • Rautio, Väinö (1894–1974) – malarz pejzażysta i portrecista
  • Savikurki, Viljo (1905–1975) – rzeźbiarz
  • Tikkanen, Päivi (ur. 1960) – biegaczka długodystansowa
  • Tikka, Taneli (ur. 1978) – prezes państwowej firmy Valtion kehitysyhtiö Vake Oy

Przypisy

  1. ↑ Maanmittauslaitos: SUOMEN PINTA-ALA KUNNITTAIN 1.1.2020. 2020-01-01. [dostęp 2020-09-20]. (fiń.).
  2. 1 2 Tilastokeskus: Preliminary population structure by area, 2023M01*-2023M05*. [w:] Statistics Finland's PX-Web databases [on-line]. [dostęp 2023-08-24]. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Savitaipale: Historiaa. [dostęp 2023-08-26]. (fiń.).
  4. ↑ Czesław Kudzinowski: Słownik fińsko-polski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1988, s. 997. ISBN 83-232-0052-1.
  5. ↑ Kuntavaalit 2021: Savitaipale. [w:] tulospalvelu.vaalit.fi [on-line]. [dostęp 2021-11-14]. (fiń.).
  6. ↑ Savitaipaleen lumo toi Johanna Mäkelän kotiin – Sosiaalinen ja toimelias kunnanjohtaja ehti perehtyä yritysmaailmaan Floridassa asti, mutta kuntakenttä imaisi mukaansa. [w:] esaimaa.fi [on-line]. 2021-11-13. [dostęp 2021-11-14]. (fiń.).
  7. ↑ Savitaipale valitsi kunnanjohtajaksi aluetieteen huippuosaajan — tohtoriksi Kimmo Kainulainen väitteli kulttuuripääoman taloudellisesta merkityksestä. [w:] esaimaa.fi [on-line]. 2017-02-23. [dostęp 2020-09-21]. (fiń.).
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Welcome to Savitaipale. [w:] savitaipale.fi [on-line]. [dostęp 2023-08-26]. (ang.).
  9. ↑ Kylät. [w:] savitaipale.fi [on-line]. [dostęp 2023-08-26]. (fiń.).
  10. ↑ SAIMAA GEOPARK MEMBER MUNICIPALITIES. [w:] www.saimaageopark.fi [on-line]. [dostęp 2023-08-26]. (ang.).
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Discover the hidden treasures of lake Saimaa!. [w:] www.saimaageopark.fi [on-line]. [dostęp 2020-09-20]. (ang.).
  12. ↑ Traces of the Ice Age – stone age man. [w:] www.visitsavitaipale.fi [on-line]. [dostęp 2020-09-20]. (ang.).
  13. ↑ Antti Lahelma: A Touch of Red. Archaeological and Ethnographic Approaches to Interpreting Finnish Rock Paintings. Helsinki: The Finnish Antiquarian Society, s. 262. [dostęp 2020-09-20].
  14. 1 2 Museovirasto: Savitaipale. Kärnäkosken linnoitus. [w:] www.kyppi.fi [on-line]. [dostęp 2020-09-21]. (fiń.).
  15. ↑ Kärnäkosken linnoituksen historia. [w:] www.luontoon.fi [on-line]. [dostęp 2020-09-21]. (fiń.).
  16. ↑ Kyösti Väänänen: Europaeus, Peter Adolf (1753–1825). [w:] kansallisbiografia.fi [on-line]. 2000–10-11. [dostęp 2020-09-20]. (fiń.).
  17. ↑ Senni Timonen: Europaeus, David Emanuel Daniel (1820–1884). [w:] kansallisbiografia.fi [on-line]. 2001–02-28. [dostęp 2020-09-20]. (fiń.).
  18. ↑ Europaeus-museo. [w:] savitaipale.fi [on-line]. [dostęp 2023-08-26]. (fiń.).
  19. ↑ Europaeus-muistomerkki. [w:] www.savitaipale.fi [on-line]. [dostęp 2023-08-26]. (fiń.).
  20. 1 2 Savitaipaleen seurakunta: Savitaipaleen seurakunta. [dostęp 2020-09-20]. (fiń.).
  21. ↑ Museovirasto: Savitaipale. Savitaipaleen tapuli. [w:] www.kyppi.fi [on-line]. [dostęp 2020-09-22]. (fiń.).
  22. ↑ Savitaipaleen seurakunta: Kirkko. [dostęp 2020-09-20]. (fiń.).
  23. ↑ Savitaipale centre kettle terrain and rapakivi church. [w:] www.saimaageopark.fi [on-line]. [dostęp 2023-08-26]. (ang.).
  24. ↑ Jaakko Ripatti: Viipurin hiippakunta, sota ja siirtoseurakunnat 1939-1949. [w:] www.kotimaa24.fi [on-line]. 2015-03-16. [dostęp 2020-09-20]. (fiń.).
  25. 1 2 Tilastokeskus: Key figures on population by region, 1990-2022. [w:] Statistics Finland's PxWeb databases [on-line]. [dostęp 2023-08-24]. (ang.).
  26. 1 2 3 4 5 6 7 Tilastokeskus: Kuntien avainluvut. [w:] www.stat.fi [on-line]. [dostęp 2021-11-14]. (fiń.).
  27. ↑ Savitaipaleen seurakunta: strona oficjalna. [dostęp 2020-09-22]. (fiń.).
  28. ↑ Lappeenrannan ortodoksinen seurakunta: strona oficjalna. [dostęp 2020-09-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-23)]. (fiń.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.