David Emmanuel Daniel Europaeus

David Emmanuel Daniel Europaeus, lata 60. XIX w.
Data i miejsce urodzenia

1 grudnia 1820
Savitaipale

Data i miejsce śmierci

15 października 1884
Sankt Petersburg

Zawód, zajęcie

językoznawca, etnolog

David Emmanuel Daniel Europaeus (ur. 1 grudnia 1820 w Savitaipale, zm. 15 października 1884 w Sankt Petersburgu) – fiński językoznawca i etnolog, uważany za pioniera onomastyki, jako pierwszy przedstawił drzewo genealogiczne języków ugrofińskich.

Życiorys

David Emmanuel Daniel Europaeus urodził się 1 grudnia 1820 roku w Savitaipale jako najmłodszy syn pastora Petera Adolfa Europaeusa (1753–1825) i jego drugiej żony Sofii Peijo. Ojciec zajmował się językoznawstwem i literaturoznawstwem i przez ponad 20 lat korespondował z historykiem i językoznawcą Henrikiem Gabrielem Porthanem (1739–1804). Ojciec zmarł, gdy syn miał cztery lata. Matka była służącą na plebanii.

Po ukończeniu szkoły powiatowej w Käkisalmi w 1840 roku Europaeus uczęszczał do liceum w Wyborgu (1840–1843). W 1844 roku rozpoczął studia języka fińskiego na uniwersytecie w Helsinkach. W czasie studiów zaangażował się w projekty słownikowe i tłumaczeniowe, prowadzenie czasopisma oraz w zbieranie w terenie run i opowieści ludowych. Nigdy nie uzyskał stopnia naukowego. W 1847 roku przetłumaczył na język fiński podręcznik geometrii euklidesowej a w latach 1852–1853 opracował słownik szwedzko-fiński Svenskt-finskt handlexikon. Słownik zawierający ponad 35 000 haseł został wydany w 2000 egzemplarzy.

W 1845 roku odbył pierwszą podróż po Karelii w poszukiwaniu zabytków literatury ludowej, która trwała pół roku. W sumie w latach 1845–1854 odbył siedem takich podróży. Z reguły podróżował sam, lecz w wyprawie do Ingrii towarzyszył mu etnograf Henrik August Reinholm (1819–1883). Wartość materiału zebranego przez Europaeusa została doceniona dopiero po latach. Europaeus znalazł wiele nieznanych wcześniej run i jako pierwszy dotarł do wielu poetów ludowych, m.in. Simany Sissonena (1786–1848), Pedriego Shemeikki (1825–1915) czy twórców z rodziny Vornanen. W 1847 roku odkrył nieznane runy Kullervo i wiele pieśni kobiecych. W sumie Europaeus zebrał 2860 run Kalevali oraz wiele innych utworów, m.in. baśni. Oryginalne rękopisy Europaeusa przechowywane są w archiwum poezji ludowej Fińskiego Towarzystwa Literackiego i zostały opublikowane w zbiorze Suomen Kansan Vanhat Runot (1908–1948). Sam Europaeus wydał dwie antologie – Pieni Runon-seppä w 1847 roku i Karjalan Kevätkäköinen w roku 1854.

Utwory zebrane przez Europaeusa wzbogaciły nowe wydanie Kalevali w 1849 roku, opracowane przez Eliasa Lönnrota (1802–1884). Sam Europaeus przekazywał Lönnrotowi wskazówki dotyczące struktury i treści eposu, które jednak nie zostały w pełni uwzględnione. Europaeus opowiadał się m.in. za pozostawieniem run w ich oryginalnej formie.

Pod koniec lat 40. XIX w. Europaeus zaczął interesować się przeszłością ludów ugrofińskich i ich językami. W 1848 roku jako pierwszy dotarł do Karelów Twerskich.

W latach 1847–1850 Europaeus wydawał czasopismo „Suometar”, którego celem była promocja języka fińskiego.

W kolejnych latach zainteresowania Europaeusa skupiły się na językoznawstwie, historii i archeologii. Podczas kolejnych wypraw poszukiwał osad fińskich m.in. na Półwyspie Kolskim. Na terenie rosyjskiej Laponii znalazł karelską wioskę Vieljärven. W sumie przeprowadził siedem wykopalisk archeologicznych w rejonie Aunusu, Nowogrodu i Tweru. Celem badawczym Europaeusa było określenie pochodzenia i pokrewieństwa języków ugrofińskich na podstawie badań nad ugrofińskimi nazwami miejscowości oraz badań kraniologicznych. Wyniki swoich badań opublikował w pracach Tietoja suomalais-ungarilaisten kansojen muinaisista olopaikoista (1868–1870) i Die Stammverwandtschaft der meisten Sprachen der alten und australischen Welt (1870). Wykazał, że najbliższymi językom ugrofińskim są języki indoeuropejskie. Według Europaeusa języki ugrofińskie i indoeuropejskie wywodziły się z tego samego języka, a języki ugrofińskie wyodrębniły się z niego wcześniej niż języki indoeuropejskie. Utrzymywał, że Afryka jest wspólną kolebką wszystkich języków świata – jego postulaty kłóciły się z ówczesnymi poglądami o pochodzeniu ludów ugrofińskich z Azji Środkowej, a sam badacz dorobił się przezwiska „Indo-Europaeus-Afrikanus”.

Jako pierwszy przedstawił drzewo genealogiczne języków ugrofińskich. Uważany jest za pioniera onomastyki. Jako pierwszy w Finlandii zastosował w badaniach metodę porównawczą. Pozostawał w kontakcie z innymi lingwistami, korrespondując m.in. z Vilhelmem Thomsenem (1842–1927), Pálem Hunfalvy (1810–1891), Józsefem Budenzem (1836–1892) i Augustem Friedrichem Pottem (1802–1887).

Działał także na niwie dziennikarskiej – w 1863 roku założył gazetę „Kansakunnan lehti”, która została zamknięta z uwagi na brak funduszy. Chciał propagować rozwijanie umiejętności pisania i zaproponował napisanie podręcznika dla pisarzy, lecz pomysł ten nie został zaakceptowany przez Fińskie Towarzystwo Literackie. Wiele jego inicjatyw nie znalazło uznania jemu współczesnych, np. katalog fonetyczny Suomalaisten puustavein äännös-kuvat ylös-ajatellunna D.E.D. Europaeus (1857). Była to pionierska praca a kolejna tego typu ukazała się dopiero sto lat później.

Europaeus opowiadał się za powszechnym pokojem i podczas wojny w latach 1854–1855 podróżował po Skandynawii i Niemczech, nawołując do pokoju. Pozbawiony dokumentów i pieniędzy został aresztowany i odesłany do Finlandii. Był obrońcą praw zwierząt – nalegał, aby konie były odpowiednio traktowane, a osoby znęcające się nad zwierzętami były karane grzywną.

Nigdy nie miał stałej pracy, utrzymywał się ze stypendiów i grantów badawczych oraz prac doraźnych jako korepetytor, nauczyciel, tłumacz akt sądowych, dozorca czy asystent naukowy przy projektach badawczych. Nigdy się nie ożenił i nie założył rodziny. Pod koniec życia żył w biedzie i zmarł w szpitalu dla biedaków w Petersburgu. Został pochowany w zbiorowym grobie ubogich w Parkali. Staraniem przyjaciół jego szczątki zostały przeniesiono na cmentarz Hietaniemi w Helsinkach, a na jego nagrobku umieszczono napis „Kullervo-runoston pelastajalle” (pol. „Zbawicielowi run Kullervo”).

Publikacje

Poniższa lista podana jest za Suomen kansallisbiografia:

  • Pieni runon-seppä eli kokous paraimmista Inkerinmaan puolelta kerätyistä runo-lauluista ynnä johdatuksia runon tekoon., 1847
  • Komparativ framställning af de finsk-ungerska språkens räkneord, till bevis för Ungrarnes stamförvandtskap med Finnarne, och den indogermaniska folkstammens urförvandtskap med den finsk-ungerska, 1853
  • Karjalan kevätkäköinen: runolaulukirja: parhaista Kalevalan ja Kantelettaren ja muutamista muista runolauluista kokoon pantu, 1854
  • Suomalaisten puustavein äännöskuvat ylös-ajatellunna D. E. D. Europaeus, 1857
  • Kirjoituksia Suomen kansan tärkeimmistä asioista: suurimmaksi osaksi syrjä-sensuureista paenneita 1: onko Suomen kansa voimihinsa päästettävä vain eikö?, 1862
  • Vorläufiger Entwurf über den Urstamm der indoeuropäischen Sprachfamilie und seine vor-indoeuropäischen Abzweigungen, namentlich die finnisch-ungarische, 1863
  • Tietoja suomalais-ungarilaisten kansain muinaisista olopaikoista, 1868–1870
  • Ett fornfolk med långskallig afrikansk hufvudskålstyp i norden, bestämdt till språk och nationalitet, jemte finsk-ungerska omdömen, 1873
  • Die Stammverwandtschaft der meisten Sprachen der alten und australischen Welt, 1877

Odznaczenia

  • 1879 – srebrny medal Rosyjskiego Cesarskiego Towarzystwa Geograficznego

Upamiętnienie

W rodzinnym Savitaipale Europaeusa upamiętnia lokalne muzeum poświęcone jego życiu i twórczości znajdujące się nad brzegiem jeziora Kuolimo oraz pomnik–płaskorzeźba z 1971 roku dłuta Viljo Savikurje (1905–75) z podobizną badacza i cytatem Kullervo – jednego z bohaterów Kalevali. Miejscowa szkoła średnia nosi jego imię.

W 2014 roku na podstawie historii życia Europaeusa Juha Hurme napisał sztukę teatralną „Europaeus”, która została wystawiona w reżyserii autora w fińskim Teatrze Narodowym.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 Timonen 2001 ↓.
  2. ↑ Väänänen 2000 ↓.
  3. ↑ Europaeus. [w:] www.visitsavitaipale.fi [on-line]. [dostęp 2020-09-22]. (fiń.).
  4. 1 2 Ylioppilasmatrikkeli 2008 ↓.
  5. ↑ Lehikoinen 1986 ↓, s. 179.
  6. ↑ Lehikoinen 1986 ↓, s. 183.
  7. 1 2 Lehikoinen 1986 ↓, s. 193.
  8. ↑ Lehikoinen 1986 ↓, s. 187.
  9. ↑ Lehikoinen 1986 ↓, s. 195.
  10. ↑ Lehikoinen 1986 ↓, s. 198.
  11. ↑ Lehikoinen 1986 ↓, s. 191.
  12. ↑ Helena Hjerppe: Ole oman elämäsi Europaeus. [w:] www.ekarjala.fi [on-line]. 2020-03-12. [dostęp 2020-09-22]. (fiń.).
  13. 1 2 3 Riitta Pihlaja: Hankala savitaipalelainen toi suomen kieleen tasa-arvon, huvilan ja eduskunnan. [w:] yle.fi [on-line]. 2014-03-21. [dostęp 2020-09-22]. (fiń.).
  14. ↑ D. E. D. Europaeus museum. [w:] www.visitsavitaipale.fi [on-line]. [dostęp 2020-09-21]. (ang.).
  15. ↑ Muistomerkit. [w:] www.savitaipale.fi [on-line]. [dostęp 2020-09-21]. (fiń.).
  16. ↑ About Savitaipale. [w:] www.visitsavitaipale.fi [on-line]. [dostęp 2020-09-21]. (ang.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.