Sambor
Самбір

Widok z ratusza na centrum miasta
Herb Flaga
Państwo

 Ukraina

Obwód

 lwowski

Rejon

samborski

Burmistrz

Jurij Hamar

Powierzchnia

24 km²

Populacja (2019)
• liczba ludności


34 689

Nr kierunkowy

+380-3236

Kod pocztowy

81412

Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Położenie na mapie Ukrainy
49°27′N 22°57′E/49,450000 22,950000
Strona internetowa
Galeria: zabytki Sambora

Sambor (ukr. Самбір, Sambir) – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, nad Dniestrem, siedziba administracyjna rejonu samborskiego. W 2019 roku liczył ok. 34,7 tys. mieszkańców.

Historia

W dokumentach pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z 1241 roku. W 1390 roku miasto założył na prawie magdeburskim wojewoda krakowski Spytko z Melsztyna, właściciel m.in. Samborszczyzny. Powstały tu wówczas kościół i parafia rzymskokatolicka. Od XV w. aż do rozbiorów w Samborze zbierały się sądy grodzkie. W latach 30. XVI w. wykupione przez królową Bonę. W 1542 roku miasto uzyskało przywilej de non tolerandis Judaeis, a w 1595 roku uzyskał prawo składu.

W 1498 i 1515 roku najazdy Tatarów zniszczyły miasto. W 1530 roku starosta Krzysztof Szydłowiecki otoczył Sambor kamiennymi murami i fosą.

W 1604 roku, w pałacu wojewody Jerzego Mniszcha, przebywał car Dymitr Samozwaniec I, który poślubił jego córkę Marynę Mniszech. Stąd 28 września 1604 roku wyruszyła jego wyprawa na Moskwę. W 1648 roku mieszkańcy odparli atak Kozaków Chmielnickiego, a w 1657 wojsk księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego.

Mieszkańcy miasta utrzymywali się głównie z handlu. W ciągu roku odbywało się tu pięć wielkich jarmarków. Przez miasto przebiegał też szlak handlowy na Węgry. W XV wieku wzniesiono w Samborze klasztory bernardynów i dominikanów, w XVII brygidek i jezuitów, a w XVIII misjonarzy.

Jako powiat, Sambor był jednostką administracyjną w okresie I Rzeczypospolitej. Od 1772 roku w zaborze austriackim.

Władze austriackie skasowały w Samborze wszystkie klasztory. Najpierw w 1773 roku jezuitów. Następnie w ramach kasaty józefińskiej w 1782 roku brygidek, zamieniając gmach na sąd i urząd podatkowy; w tym samym roku bernardynów; w 1786 roku misjonarzy; w 1788 r. dominikanów i kościół pw. św. Katarzyny, zamieniając obiekty na koszary i magazyny wojskowe.

W 1847 roku bernardyni przejęli dawny kościół jezuitów, nadając mu wezwanie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Z kolei w 1905 roku rozebrano stary kościół bernardynów i klasztor, budując na tym miejscu sąd i więzienie.

W 1872 roku przez Sambor przeprowadzona została linia Kolei Dniestrzańskiej z Chyrowa do Stryja. W 1903 roku Sambor otrzymał połączenie kolejowe ze Lwowem, a w 1905 roku – z Użhorodem. Miasto było siedzibą Inspektoratu Straży Celnej „Sambor”. W 1906 roku odsłonięto w Samborze pomnik Tadeusza Kościuszki, autorstwa rzeźbiarza Tadeusza Błotnickiego.

Od 1919 do 1939 roku polskie miasto powiatowe w II RP. Stacjonowało tu 6 Pułk Strzelców Podhalańskich oraz Komenda Rejonu Uzupełnień Sambor. W 1937 roku sformowano w mieście Batalion ON „Sambor”, wchodzący w skład Podkarpackiej Półbrygady ON. W czasie wojny walczył on pod powództwem majora Mariana Sudy w strukturach 3 Brygady Górskiej.

We wrześniu 1939 roku Sambor zajęły wojska niemieckie, ale wkrótce wycofały się. Ich miejsce zajęła Armia Czerwona, przez co miasto, wraz z resztą ziem kresowych, znalazło się pod okupacją sowiecką. Cele więzienia przy ul. Drohobyckiej wypełniły się aresztowanymi (średnio w więzieniu przebywało ponad tysiąc osób). Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej, funkcjonariusze NKWD przystąpili do masowej likwidacji więźniów. W ciągu kilku dni zamordowano od 500 do 700 osób. Desperacki opór, który więźniowie stawili w ostatniej fazie masakry, oraz zbliżanie się wojsk niemieckich ocaliło życie kilkuset osadzonym. Ujawnienie zbrodni stało się przyczyną pogromu antysemickiego. Po zajęciu miasta przez oddziały niemieckie powołana ad hoc ukraińska milicja zamordowała ok. 50 miejscowych Żydów.

Szybka Grupa (Rýchla skupina) zmechanizowanych wojsk słowackich, która poruszała się za nacierającymi jednostkami niemieckimi, dotarła w okolice Sambora. 2 lipca 1941 roku połączyła się z dowództwem armii słowackiej, które przeniosło się do Sambora. Właśnie w Samborze dowództwo armii decydowało o dalszych działaniach Słowaków w wojnie niemiecko-sowieckiej. Pod okupacją niemiecką wymordowano miejscowych Żydów. Sambor 7 sierpnia 1944 roku został zdobyty przez wojska radzieckie 1 Frontu Ukraińskiego oraz przez 11 Karpacką Dywizję Piechoty AK w ramach Akcji Burza.

Od 1943 r. w Samborze chroniły się przed atakami OUN-UPA tysiące osób z okolicznych wiosek. Bezpośredniego napadu ma miasto nie było. Jednak w latach 1943–1945 nacjonaliści ukraińscy zamordowali 45 Polaków z Sambora, zazwyczaj w czasie podróży poza miasto.

Do 1945 roku działały w mieście zakonne placówki edukacyjno-opiekuńcze, w tym dom dziecka, internat i przedszkole dla 100 dzieci, prowadzone przez siostry Franciszkanki Rodziny Maryi, które przybyły tu w 1901 roku. Po wojnie franciszkanki musiały opuścić miasto, ale powróciły w 1990 roku, kontynuując swoje dzieło.

W tym czasie w Samborze działało też Schronisko im. Św. Brata Alberta dla chorych i bezdomnych, założone w 1918 r., prowadzone przez siostry albertynki. Posługę pełniły także siostry szarytki oraz służebniczki dębnickie i starowiejskie. Zgromadzenia te po zmianie granic wyjechały z Sambora i już tu nie powróciły.

W czasie okupacji niemieckiej mieszkająca w Samborze rodzina Zabawskich udzieliła pomocy Fridzie i Fajdze Krauss, zaś rodzina Kostusiów - rodzinie Grossów oraz Józefowi Singerowi i Itche Siegmanowi. Siostry franciszkanki ukrywały 13 żydowskich dzieci i niemowląt. W 1983 roku Instytut Jad Waszem podjął decyzję o przyznaniu Filomenie i Marianowi Zabawskim tytułu Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. W 2015 roku ten sam tytuł otrzymała pośmiertnie przełożona klasztoru i kierowniczka sierocińca s. Celina Aniela Kędzierska. W 2001 roku tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata otrzymali Rozalia Kostuś, Genowefa Marchuk z d. Kostuś i Mieczysław Kostuś.

W 1989 roku liczyło 40 355 mieszkańców.

20 listopada 2011 roku w dzień świąteczny w Samborze odsłonięto pomnik Stepana Bandery. Poświęciło go jedenastu kapłanów z miejscowych cerkwi, stanął na placu Pamięci obok ulicy Stepana Bandery z inicjatywy Samborskiej Rady Miejskiej, Samborskiej Rady Rejonowej, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów (KUN) oraz mera (burmistrza) Sambora Tarasa Kopylaka.

W 2013 roku liczyło 34 899 mieszkańców.

W Samborze działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej, Dom Polski oraz Szkoła Języka Polskiego im. Jana Pawła II.

W dniu 25 października 2015 roku odbyły się wybory na nowego burmistrza. Został nim Jurij Hamar.

Zabytki

Gospodarka

W mieście rozwinął się przemysł elektroniczny, precyzyjny, szklarski oraz cukrowniczy.

Sport

W czasach II RP w Samborze istniał klub piłkarski Korona Sambor.

Osoby związane z Samborem

Honorowi obywatele

Józef Kasparek (lata życia 1797–1877, poborca głównej kasy), Wojciech Sudacki (lata życia 1798–1883), Karol Kasprzycki (lata życia 1814–1883, powstaniec listopadowy, sekretarz magistratu); do 1894 roku honorowymi obywatelami zostali: Ignacy Budzynowski, Jan Kanty Falkowski, Wilhelm Kreutz, ks. Jan Dornwald (lata życia 1818–1909, dziekan przemyski i samborski, proboszcz od 1887 do 1909, szambelan papieski), Ferdynand Pawlikowski, Ludwik Słotwiński, Marceli Tustanowski, Leon Witz.

Urodzeni w Samborze

Miasta partnerskie

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Чисельність населення на 1 листопада 2019 року // Головне управління статистики у Львівській області.
  2. ↑ Zenon Guldon, Jacek Wijaczka. Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku. Czasy Nowożytne. 21, s. 170, 2008.
  3. ↑ Świątynie, SAMBOR, Jana Chrzciciela | Kościoły i kaplice Ukrainy [online], rkc.in.ua [dostęp 2023-08-28].
  4. ↑ M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  5. ↑ Maurycy Horn, Żydowski ruch osadniczy w miastach Rusi Czerwonej, w: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego, 1974, nr 2 (90), s. 11.
  6. ↑ Stan Lewicki, Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych: (prawo składu). Warszawa, 1920, s. 138.
  7. ↑ Wirtualny Sztetl, Sambor [online].
  8. ↑ SAMBOR [online], Rzeczpospolita wirtualna [dostęp 2023-08-29] (ang.).
  9. ↑ Marian Skowyra, Z dziejów Samborskich klasztorów, „Premislia Christiana”, IX, 2001, s. 333-364, ISSN 0867-308X.
  10. ↑ Marian Skowyra, dz. cyt., s. 342-344.
  11. ↑ Odsłonięcie pomnika Tadeusza Kościuszki w Samborze. „Nowości Illustrowane”. Nr 38, s. 15, 22 września 1906.
  12. ↑ Batalion ON "Sambor" - Obrona Narodowa II RP 1937-1939 [online], obronanarodowa1939.pl [dostęp 2023-08-29].
  13. ↑ Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu – lipcu 1941 roku. Materiały z sesji naukowej w 55. rocznicę ewakuacji więźniów NKWD w głąb ZSRR, Łódź 10 czerwca 1996 r.. Warszawa: GKBZpNP-IPN, 1997, s. 52. ISBN 83-903356-6-2.
  14. ↑ Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD... op.cit., s. 129–130.
  15. ↑ Bogdan Musiał: Rozstrzelać elementy kontrrewolucyjne. Brutalizacja wojny niemiecko-sowieckiej latem 1941 roku. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2001, s. 111–112. ISBN 83-88747-40-1.
  16. ↑ Bogdan Musiał: op.cit. s. 160–161.
  17. ↑ ВОВ-60 – Сводки. victory.mil.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-15)]..
  18. ↑ Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Krzysztof Bulzacki, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939–1947, Wrocław: Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, 2006, s. 895-896, ISBN 83-85865-17-9, OCLC 77512897.
  19. ↑ Piotr Czarniecki, Posługa Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi na Ukrainie [online], Archidiecezja Przemyska [dostęp 2023-08-28] (pol.).
  20. ↑ Marian Skowyra, Dz. cyt., s. 333-338.
  21. ↑ Marian Skowyra, Dz. cyt., s. 365-375.
  22. 1 2 Historia rodziny Zabawskich | Polscy Sprawiedliwi [online], sprawiedliwi.org.pl [dostęp 2021-11-27].
  23. 1 2 Historia rodziny Kostusiów. sprawiedliwi.org.pl. [dostęp 2024-02-17]. (pol.).
  24. 1 2 „Bądź dobrym człowiekiem”. Historia s. Celiny Anieli Kędzierskiej. sprawiedliwi.org.pl. [dostęp 2024-02-17]. (pol.).
  25. ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  26. ↑ Самбор // Большой энциклопедический словарь (в 2-х тт.). / редколл., гл. ред. А. М. Прохоров. том 2. М., „Советская энциклопедия”, 1991. стр.304.
  27. ↑ W Samborze poświęcono pomnik Bandery.
  28. ↑ Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України, 2013. [dostęp 2023-09-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-21)]. (ukr.).
  29. ↑ Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.
  30. ↑ На виборах мера Самбора лідирує вчитель фізкультури.
  31. ↑ Sambor. [dostęp 2013-08-31].
  32. ↑ Sambor, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2021-08-30].
  33. 1 2 Aleksander Kuczera: Samborszczyzna. Ilustrowana monografja miasta Sambora i ekonomji samborskiej. T. 1. Sambor: 1935, s. 151.
  34. ↑ Aleksander Kuczera: Samborszczyzna. Ilustrowana monografja miasta Sambora i ekonomji samborskiej. T. 1. Sambor: 1935, s. 150.
  35. ↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: Prezydyum C.K. Namiestnictwa, 1911, s. 31.
  36. ↑ Aleksander Kuczera: Samborszczyzna. Ilustrowana monografja miasta Sambora i ekonomji samborskiej. T. 1. Sambor: 1935, s. 251, 351.
  37. ↑ Jan Hulewicz: Dziedzicki Ludwik. W: Polski Słownik Biograficzny. T. VI. Kraków, 1948, s. 130.
  38. ↑ Ukraiński Sambor miastem partnerskim Sosnowca – Sosnowiec łączy [online] [dostęp 2024-05-11] (pol.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.