Obrządek lyoński albo ryt lyoński (łac. ritus Lugdunensis) – katolicki obrządek z grupy obrządków rzymskich, obowiązujący w archidiecezji lyońskiej aż do wydania nowego Mszału Rzymskiego w 1969 roku; obecnie zachowywany przez nieliczne wspólnoty.

Wiadomości ogólne i historia obrządku

Obrządek lyoński uformował się zasadniczo w IX wieku, po wprowadzeniu do Galii obrządku rzymskiego na miejsce gallikańskiego przez Pepina Krótkiego. Jest to zatem forma obrządku rzymskiego (stąd używana czasem nazwa ritus Romano-Lugdunensis), jednak zachowano sporo zwyczajów gallikańskich, przede wszystkim w odniesieniu do ceremonii (np. pontyfikalne błogosławieństwa po Pater Noster), teksty zaś są przeważnie rzymskie. Jest to najstarsza z istniejących form obrządku rzymskiego. Po ujednoliceniu liturgii przez sobór trydencki niektóre diecezje i zakony o najdłuższej tradycji liturgicznej pozostały przy własnych obrządkach, co usankcjonowała bulla Quo primum Piusa V. Po dezorganizacji życia kościelnego podczas Rewolucji Francuskiej na początku XIX wieku w archidiecezji lyońskiej wprowadzono obrządek rzymski, natomiast przez cały wiek XIX i początek XX stopniowo powracano do lokalnych zwyczajów, choć nie we wszystkim. W 1969 roku w archidiecezji lyońskiej większość parafii przyjęła nowy Mszał Rzymski Pawła VI. Obecnie obrządek lyoński zachowywany jest przez nieliczne wspólnoty na terenie diecezji.

Krótka charakterystyka

Msza

Najogólniej mówiąc, msza lyońska przypomina mszę rzymską sprzed reform liturgicznych Soboru Watykańskiego II (tzw. mszę trydencką), jednak między mszą rzymską a lyońską zachodzą liczne różnice, z których poniżej wymieniono tylko niektóre.

  • Ołtarz główny nigdy nie dotyka ściany, tylko stoi tak, żeby można go było swobodnie obejść, ponieważ we mszy uroczystej diakon stoi przed ołtarzem, a subdiakon – za ołtarzem.
  • Używa się wielkiego korporału, na którym kielich nie tylko stoi, ale też jest nim przykryty od góry.
  • W mszale lyońskim znajdują się liczne sekwencje.
  • Małe Podniesienie ma miejsce nie podczas konkluzji kanonu, tylko podczas Modlitwy Pańskiej (na słowa jako w niebie).
  • Oprócz pięciu rzymskich kolorów liturgicznych (biały, czerwony, zielony, fioletowy, czarny) jest też kolor szary, którego używa się w dni powszednie Wielkiego Postu.
  • We mszy uroczystej mieszanie wina z wodą (administratio) ma miejsce za ołtarzem podczas śpiewu Alleluja.
  • We mszy uroczystej między pierwszym a drugim wezwaniem Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata śpiewa się antyfonę Venite populi.
  • W wielu miejscach liturgii (np. przy wymawianiu imienia Jezus) wykonuje się małe przyklęknięcie (fr. petite génuflexion), przy którym zgina się kolano, ale nie dotyka nim ziemi.

Jeszcze większe różnice w stosunku do mszy rzymskiej wykazuje msza lyońska pontyfikalna (czyli odprawiana przez biskupa), w której uczestniczy m.in. siedmiu akolitów ze świecznikami. W pewnym momencie liturgii świeczniki stawia się na środku prezbiterium, co jest odniesieniem do wizji z Apokalipsy, w której Chrystus objawia się pośrodku siedmiu złotych świeczników (Ap 1, 12–13).

Liturgia godzin

Do XVIII wieku używano własnych brewiarzy, które były bardzo konserwatywne, np. nie było w nich hymnów (późniejszy dodatek do oficjum rzymskiego). Od XIX wieku używa się Breviarium Romanum z tekstami własnych dla archidiecezji. Z cech charakterystycznych warto wspomnieć o tym, że oprócz czterech standardowych rzymskich antyfon maryjnych (Alma Redemptoris Mater, Ave Regina caelorum, Regina caeli, Salve Regina) w Lyonie używa się jeszcze piątej, Virgo Parens Christi, przeznaczonej na okres Adwentu.

Kalendarz

Używa się kalendarza rzymskiego z dodatkiem własnych świąt, z których najważniejsze to:

  • świętego Potyna, patrona miasta Lyonu i towarzyszy, męczenników (2 czerwca);
  • świętego Ireneusza, patrona diecezji i towarzyszy, męczenników (28 czerwca);
  • rocznica poświęcenia kościoła katedralnego (24 października).

Oprócz tego obchodzi się inne święta ograniczone do archidiecezji lyońskiej, np. NMP z Fourvière (sobota po Niedzieli Przewodniej; w nowym obrządku sobota po Zesłaniu Ducha Świętego), świętego Agobarda (6 czerwca), a także święta całego Kościoła francuskiego, np. świętej Joanny d'Arc (30 maja).

Bibliografia w języku polskim

Nowowiejski, A.J. 2001. Msza święta. Część druga. Wydawnictwo Antyk, Komorów. ISBN 83-87809-60-8. [obrządek lyoński na s. 1126–1176]

Linki zewnętrzne

O liturgii lyońskiej (strona internetowa kościoła św. Jerzego w Lyonie)

Msza w obrządku lyońskim odprawiona w święto św. Ireneusza w r. 2020 (Youtube)

Zdjęcia z mszy lyońskiej (2020) oraz migawki filmowe z lyońskiej mszy pontyfikalnej (Liturgical Arts Journal)

Przypisy

  1. ↑ W.S. Porter, The Gallican Rite, London: A.R. Mowbray & Co., 1958, s. 64 (ang.).
  2. 1 2 3 dom D. Buenner, L'ancienne liturgie romaine: le rite lyonnais., Lyon: Vitte, 1934 (fr.).
  3. ↑ Jean-Denis Chalufour OSB, Przewodnik po Mszy Świętej, ISBN 978-83-61374-38-1.
  4. ↑ La liturgie traditionnelle – Saint-Georges [online] [dostęp 2023-07-01] (fr.).
  5. 1 2 3 4 5 Missale Romanum, in quo antiqui ritus Lugdunenses servantur, Lugduni: Vitte, 1934 (łac.).
  6. 1 2 Cérémonial Romain-lyonnais publié par ordre de Monseigneur l’Archevêque de Lyon., Lyon: Vitte, 1897, XXXIV+594 (fr.).
  7. ↑ A.A. King, Liturgies of the Primatial Sees, London–New York–Toronto: Longmans, Green & Co., 1957, xiv+656 (ang.).
  8. 1 2 Offices notes propres au diocèse de Lyon, Lyon: Vitte, 1921, s. 180 (łac. • fr.).
  9. ↑ Proprium Lugdunense a SS. DD. NN. Pio IX, Leone XIII et Pio Papa X approbatum ac de mandato (...) Petri-Hectoris Couillié (...) editum, Lugduni: Vitte, 1910 (łac.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.