Róg naturalny
róg chromatyczny
Klasyfikacja naukowa
423.121.21

Aerofon piszczałkowy (instrument dęty właściwy)

Klasyfikacja popularna
instrument dęty blaszany
Franz Schubert, Oktet F-dur
„Adagio – Allegro – Più allegro” – część pierwsza oktetu w F-dur Franza Schuberta na dwoje skrzypiec, altówkę, wiolonczelę, kontrabas, klarnet, róg i fagot
Problem z odtwarzaniem tego pliku? Zobacz strony pomocy.

Róg naturalny, róg chromatyczny – instrument muzyczny dęty blaszany. Ma profil długi, wąski, nieznacznie koniczny i zwinięty w okrąg lub owal. Korpus pozbawiony jest otworów bocznych; może być zwinięty jedno- lub wielokrotnie, może posiadać dodatkowe kanały rozmieszczone wewnątrz i na zewnątrz głównego profilu. Korpus na wlocie ma kociołkowaty ustnik, a u wylotu rozszerza się gwałtownie w czarę głosową.

Zasadniczym czynnikiem akustycznym są wargi grającego – przy najsłabszym ich napięciu powstaje dźwięk podstawowy, którego wysokość zależna jest od długości piszczałki. Przez zwiększanie napięcia warg i przedęcie uzyskuje się kolejne dźwięki szeregu harmonicznego tonu podstawowego. Taką metodą, na jednym instrumencie można uzyskać około 11 wysokości dźwięków (dokładnie zależy to od umiejętności muzyka oraz długości i szerokości piszczałki). W praktyce, dla celów muzyki artystycznej, i żeby uzupełnić brakujące między harmonicznymi dźwięki, budowano rogi naturalne we wszystkich możliwych strojach.

W pierwszej połowie XVIII wieku do konstrukcji rogu naturalnego wprowadzono krągliki – zwinięte odcinki rury, które zakłada się między ustnikiem a wlotem korpusu. Skutkiem jest przedłużenie piszczałki, a więc uzyskanie niższego o wymagany interwał dźwięku. Zmiana krąglików jest czasochłonna i uniemożliwia szybką modulację.

W połowie XVIII wieku Anton Hampel wynalazł sposób uzupełniania luk dźwiękowych w skali harmonicznej rogu naturalnego. Odkrył, że przez częściowe zatkanie czary głosowej dłonią można uzyskać dźwięki o półton wyższe i wyróżnił trzy stopnie zatykania: połówkowe, trzyćwierciowe i pełne. Dźwięki odkryte i zakryte dają razem w najwyższej oktawie pełną skalę chromatyczną.

W drugiej połowie XVIII wieku krągliki zastąpiono kolankowatymi rurkami zwanymi inwencjami, które – podobnie jak krągliki – przedłużają korpus, ale umieszczone są wewnątrz okręgów rury. Jedna inwencja może być w krótkim zakresie i niepłynnie wsuwana i wysuwana, co umożliwia szybką zmianę stroju.

W XIX wieku opracowano rogi naturalne nazwane cor omnitonique. Wyposażone są w stały zestaw krąglików, których włączanie i wyłączanie odbywa się za pomocą suwaka lub małej tarczy.

Historia

Blaszane rogi wytwarzano i wykorzystywano od epoki brązu, ale dopiero w 2. połowie XVII wieku metalowy róg myśliwski przekształcony został w instrument służący muzyce artystycznej. W XIV wieku pojawiły się rogi sygnałowe o wyraźnie większej długości i ślimakowatym kształcie. Teoretyk muzyki Marin Mersenne opisał i zilustrował kilka typów rogu myśliwskiego w traktacie Harmonie universelle z 1636. Znalazły się tam zarówno typowy róg zwierzęcy, jak i trąbka pocztowa z jednym zwojem oraz ślimakowaty róg naturalny. Przemiana rogu o kształcie odzwierzęcym do naturalnego odbyła się niezależnie w różnych regionach Europy. Curt Sachs – twórca nowoczesnej instrumentologii – napisał: „W Anglii instrument określano nazwą French horn (róg francuski), ponieważ tam jakoby miało dokonać się to przekształcenie; inne źródła utrzymują, że we Francji był on rzadkością przyjętą w «ostatnim czasie» i że zwano go tam cor allemand (róg niemiecki)”. Wynalazcą francuskiej wersji, nazywanej od jego nazwiska rogiem dampierowskim, był Marc-Antoine de Dampierre. Jedną z innowacji pozwalających w pewien sposób rozszerzyć skalę dźwiękową rogu naturalnego był opatentowany w 1788 przez Charlesa Claggeta system łączenia ustnika z rurą rogu. W ten sposób dwa rogi naturalne różniące się strojem o pół tonu mogły być szybko przez jednego muzyka zmieniane na potrzeby bieżącej melodii. Kolejne udoskonalenia – krągliki i inwencje – doprowadziły do opracowania na początku XIX wieku wentyla oraz waltorni i innych, wykorzystujących go instrumentów dętych blaszanych.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Baculewski et al. 2006 ↓, s. 768.
  2. 1 2 3 4 Drobner 1997 ↓, s. 159.
  3. 1 2 Sachs 2005 ↓, s. 402.
  4. 1 2 Drobner 1997 ↓, s. 158.
  5. 1 2 3 Sachs 2005 ↓, s. 409.
  6. 1 2 Sachs 2005 ↓, s. 408.
  7. 1 2 3 Drobner 1997 ↓, s. 157.
  8. 1 2 3 Sachs 2005 ↓, s. 371.
  9. ↑ Un cor demi-lune estampillé VILEDIEV [online], Vichy Enchères, 28 kwietnia 2021 [dostęp 2024-01-14] (fr.).
  10. ↑ Baculewski et al. 2006 ↓, s. 776.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.