Przewodziszowice
część Żarek

Pozostałości strażnicy
Państwo

 Polska

Województwo

śląskie

Powiat

myszkowski

Miasto

Żarki

W granicach Żarek

29 luty 1956

SIMC

0932695

Strefa numeracyjna

34

Kod pocztowy

42-310

Tablice rejestracyjne

SMY

Położenie na mapie Żarek
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa śląskiego
Położenie na mapie powiatu myszkowskiego
Położenie na mapie gminy Żarki
50°38′25″N 19°23′04″E/50,640278 19,384444

Przewodziszowice – część miasta Żarki w województwie śląskim, w powiecie myszkowskim, do 1956 samodzielna wieś. Znajduje się na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej, w pobliżu Szlaku Orlich Gniazd.

Przewodziszowice są częścią Żarek, nr TERYT: 0932695, nie są jednak wydzieloną jednostką pomocniczą. Położone są na północny wschód od Leśniowa.

Nazwa

Nazwa wsi jest nazwą patronimiczną utworzoną przez dodanie przyrostka -owice do nazwy osobowej Przewodzisz, która z kolei związana jest genetycznie z wyrazami przewód, przewoda, też przewodzić (psł. *pervoditi) w znaczeniu ‘prowadzić, wieść’.

Historia

Po raz pierwszy wzmiankowana w źródłach w 1382 roku w formie Przewodischowicze.

Od XIV wieku istniała tutaj strażnica Przewodziszowice, zbudowana bądź na polecenie króla Kazimierza Wielkiego, bądź księcia opolskiego Władysława. Przewodziszowice w ostatnich dekadach XIV wieku wchodziły w skład jego ziem lennych, następnie nadał je jako uposażenie klasztorowi paulinów na Jasnej Górze. W latach 1424–1444 wieś wraz z zamkiem należały do burgrabiego będzińskiego, słynnego rozbójnika Mikołaja Kornicza zwanego Siestrzeńcem. Strażnica popadła w ruinę na przełomie XV i XVI wieku.

W XVIII wieku wieś należała do rodu Męcińskich. W 1770 Józef Męciński nadał wieś paulinom, których sprowadził do pobliskiego Leśniowa, jednak już w 1781 Przewodziszowice powróciły w ręce Męcińskich. W pierwszej połowie XIX wieku wieś, jako część tzw. dominium żareckiego, należała do Piotra Steinkellera.

Od 1954 wieś była częścią gromady Zawada, z której została wyłączona uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie, i z dniem 29 lutego przyłączona do miasta Żarki.

W 1953, 1954, 1966 i 1985 na terenie Przewodziszowic prowadzone były badania archeologiczne. W 1960 ruiny strażnicy zostały wpisane do rejestru zabytków (nr rej.: 427/60 z 18.03.1960 oraz 120/76/A z 1.03.1978).

Obiekty

Na terenie Przewodziszowic znajduje się osiem stanowisk archeologicznych, w tym ruiny strażnicy, zaś ostaniec który nad nimi góruje, jest najwyższym wzniesieniem Płaskowzgórza Częstochowskiego (423 m n.p.m.).

Ponadto położone są tu formacje skalne: Duże Rajce, zwane też Skałami Rajcy (ze schronem Studnia w Skałach Rajcy), Skałki, czy ostaniec Przy Brzozie.

Przewodziszowickie skały są obiektami wspinaczki skalnej.

Szlaki turystyczne

Przez Przewodziszowice przebiega Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd (czerwony i czarny), Szlak Warowni Jurajskich (niebieski), Szlak Żarecki (żółty) oraz Transjurajski Szlak Konny PTTK.

Szlak pieszy pomiędzy Przewodziszowicami a Czatachową prowadzi przez niewielką piaszczystą pustynię.

Przypisy

  1. ↑ Urzędowy wykaz nazw miejscowości. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2018-12-08].
  2. ↑ Osiedla miasta Żarki. Biuletyn Informacji Publicznej – Miasto i Gmina Żarki. [dostęp 2018-12-08].
  3. 1 2 3 4 5 Przewodziszowice. Informator Turystyczny – Jura. [dostęp 2018-12-08].
  4. 1 2 Nazwy miejscowe Polski : historia, pochodzenie, zmiany. pod red. Kazimierza Rymuta i Barbary Czopek-Kopciuch. T. 9, Po-Q. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, 2013, s. 318. ISBN 978-83-64007-04-0.
  5. ↑ Kalendarium. Urząd Miasta i Gminy Żarki. [dostęp 2018-12-08].
  6. 1 2 Rejestr zabytków. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2018-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-15)].
  7. 1 2 3 Przewodziszowice. Ruiny strażnicy. Zamki Polskie. [dostęp 2018-12-08].
  8. ↑ Jarosław Durka: Kariera i upadek Piotra Antoniego Steinkellera (1799-1854). Academia.edu. [dostęp 2018-12-08].
  9. ↑ Uchwała Nr 14/55 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 31 sierpnia 1955 r. w sprawie zmiany granic gromady Zawada i miata Żarki w powiecie myszkowskim; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 5 marca 1956 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 531 sierpnia 1955 r. dotyczących zmian w podziale administracyjnym na gromady (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 28 marca 1956 r., Nr. 2, Poz. 5). Śląska Biblioteka Cyfrowa. [dostęp 2021-04-21].
  10. ↑ Skały Rajcy Przewodziszowice. Turystyka Żarki. [dostęp 2018-12-08].
  11. ↑ Studnia w Skałach Rajcy. [w:] Jaskinie Polski [on-line]. Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy. [dostęp 2018-12-08].
  12. ↑ Przewodziszowice. Portal Górski. [dostęp 2018-12-08].
  13. ↑ Jurajski Szlak Rowerowy „Orlich Gniazd”. Szlak Orlich Gniazd. [dostęp 2018-12-08].
  14. ↑ Szlaki turystyczne. Urząd Miasta i Gminy Żarki. [dostęp 2018-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-09)].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.